Krótko i na temat: najnowsze wiadomości z Polski i ze świata

Co się wydarzyło?

„Rozprzestrzenianie się podrobionych ubrań, niebezpiecznych zabawek, niebezpiecznych kosmetyków i innych nielegalnych i szkodliwych produktów nie jest nieuniknionym kosztem zakupów online – jest to niewywiązanie się przez AliExpress z obowiązków wynikających z aktu o usługach cyfrowych. Skala nie jest wymówką; należy systematycznie identyfikować zagrożenia i przeciwdziałać im, aby zapewnić konsumentom możliwość bezpiecznego dokonywania zakupów przez internet” — tymi słowami Henna Virkkunen, wiceprzewodnicząca wykonawcza ds. suwerenności technologicznej, bezpieczeństwa i demokracji w Komisji Europejskiej wyjaśniała gigantyczną karę, jaką organy europejskie nałożyły na AliExpress.

Chodzi o rekordowe 550 milionów euro, jakie musi zapłacić chińska platforma za dopuszczenie do sprzedaży nielegalnych, niebezpiecznych i podrobionych produktów.

VLOP-y pod lupą Europy

Jak tłumaczy Komisja Europejska w opublikowanym komunikacie, niebotyczna kara jest związana z ustawą o usługach cyfrowych (DSA), która obowiązuje w UE od lutego 2024 roku. Zakłada ona m.in. utworzenie rejestru tzw. VLOP-ów (ang. Very Large Online Platforms), czyli „bardzo dużych platform internetowych” i weryfikowanie, czy sprzedają produkty zgodne z europejskimi normami bezpieczeństwa.

W maju, na skutek nieprzestrzegania tych samych zapisów, Komisja Europejska ukarała Temu, inną azjatycką platformę sprzedażową. Na Temu nałożono grzywnę sięgającą 200 milionów euro.

Skąd różnica w wysokości grzywny? Platformy sprzedają bowiem podobne produkty, a ich model biznesowy opiera się głównie na sprzedaży tanich, byle jakich gadżetów. Przepisy unijne regulują wysokość kar i określają, że te mogą sięgać maksymalnie sześć procent rocznego obrotu przedsiębiorstwa.

10 sekund na sprawdzenie legalności produktu

Komisja Europejska wskazała, że na stronie AliExpress jest mnóstwo nielegalnych produktów, a firma:

• ma niewystarczającą liczbę pracowników, która dokonuje przeglądu potencjalnie nielegalnych produktów. Pracownik ma 10-20 sekund na sprawdzenie produktu
• system rekomenduje i reklamuje nielegalne produkty, a jeśli wykryje wadliwość produktu, to i tak pozostaje w sklepie przez kolejne tygodnie
• firma nie egzekwuje kar dla handlowców i mimo usunięcia jednego nielegalnego produktu, nadal współpracuje i umożliwia handel nieuczciwym producentom
• kontrola zgodności produktów jest wadliwa, a jej zabezpieczenia można łatwo obejść, np. umieszczając produkt w innej kategorii

Postępowanie unijne przeciwko AliExpress wszczęto 14 marca 2024 roku. Wstępne ustalenia wydano 18 czerwca 2025, nakładając na platformę szereg zobowiązań. Jak twierdzi Komisja Europejska – w tym czasie nie zmieniło się jednak nic. Platforma ma czas do 20 października, by przedstawić unijnym organom swoisty plan naprawczy.

„Europejska Rada ds. Usług Cyfrowych będzie miała miesiąc od otrzymania planu na wydanie opinii. Następnie Komisja będzie miała kolejny miesiąc na przyjęcie ostatecznej decyzji” – czytamy w komunikacie KE.

AliExpress nie zgadza się z karą nałożoną przez Komisję. W swoim oświadczeniu opublikowanym przez „Deutsche Welle” platforma pisze, że wprowadziła znaczące ulepszenia w zakresie ograniczania ryzyka i bezpieczeństwa oferowanych produktów.

„Nie zgadzamy się z dzisiejszą decyzją i nieproporcjonalną karą, która nie odzwierciedla odpowiednio naszego systemu oraz znaczących, proaktywnych usprawnień, które wprowadziliśmy” — przekazał AliExpress, cytowany z kolei przez agencję Reutera.

Jaki jest kontekst?

AliExpress to chińska platforma należąca do grupy Alibaba. Jej obroty w ubiegłym roku sięgały 122 miliony euro. AliExpress ma nawet 193 miliony użytkowników; głównie w Europie, która dla platformy jest najważniejszym rynkiem zbytu.

Kara, jaką dziś nałożyła na Alibabę Komisja Europejska, jest najwyższą nałożoną dotychczas na podstawie unijnego aktu o usługach cyfrowych (DSA) — podaje Reuters.

Przeczytaj więcej w OKO.press:

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

76 800 złotych miesięcznie – tyle, po reformie ochrony zdrowia, miałby maksymalnie zarabiać lekarz w Polsce. Rząd zapowiada wprowadzenie górnych limitów wynagrodzeń dla medyków, które miałoby wynosić 16-krotność płacy minimalnej.

„Biedy nie ma” – skwitował premier Donald Tusk, ogłaszając limity. Wyliczał, że stawka ta to ok. 250 złotych za godzinę pracy lekarza. Reforma ma dawać furtkę lekarzom nawet na 80 godzin pracy w ciągu tygodnia. „Lekarze będą mogli pracować długo, żeby zarobić dużo” – twierdził Donald Tusk.

Premier zapowiedział, że limity te, choć z punktu widzenia przeciętnego obywatela — wysokie, mogą emocjonować środowisko lekarskie. Dlaczego? Kandydatka na prezydenta Krakowa z ramienia partii Razem Aleksandra Owca sprawdziła, ile medycy zarabiają w publicznych szpitalach w stolicy Małopolski. Rekordzista zatrudniony na tzw. kontrakcie w Szpitalu im. Narutowicza co miesiąc inkasuje niemal 85 tysięcy złotych, a więc znacznie więcej niż przewiduje reforma Tuska.

Reforma w służbie zdrowia. Po wakacjach

Zmian w sektorze ochrony zdrowia będzie jednak więcej. Głównie założenia reformy są już znane. Wśród najważniejszych (i przedstawionych już przez premiera) zmian są:

odejście od modelu wynagradzania medyków opartego na procencie od wartości wykonywanych procedur medycznych

pełna jawność kontraktów zawieranych przez publiczne szpitale i inne placówki

likwidacja zapisów na zeszyt i stworzenie centralnej e-kolejki, która ma ukrócić omijanie listy oczekujących i ekspresowe znajdywanie szybkich terminów politykom, osobom znanym czy członkom rodziny personelu medycznego

Rzecznik rządu Adam Szłapka w rozmowie z dziennikarzami zapowiedział, że projekty ustaw mają zostać poddane szerokim konsultacjom, również ze środowiskiem medycznym, potem przyjęte przez Radę Ministrów (w sierpniu). We wrześniu projekty ustaw trafią do Sejmu. Jak zadeklarował Szłapka, projekt reformy sektora zdrowia ma być przedmiotem rozmów podczas pierwszego posiedzenia Sejmu, tuż po wakacjach.

Jaki jest kontekst?

W miniony piątek, 17 lipca, prezydent Karol Nawrocki podpisał ustawę umożliwiającą gromadzenie danych o wynagrodzeniach m.in. lekarzy po numerze PESEL lub numerze prawa wykonywania zawodu. To pierwszy krok rządu w stronę uspokojenia sytuacji w sektorze zdrowia, który stał się najpoważniejszym kryzysem Koalicji 15 października.

Chodzi o aferę w warszawskim Szpitalu Południowym, którą rozpoczęły doniesienia o 28-letnim lekarzu i polityku Koalicji Obywatelskiej Dawidzie Kacprzyku, który zarabiał olbrzymie pieniądze w szpitalu nadzorowanym przez polityków związanych z KO (nawet 1,7 miliona złotych w rok). Jako koordynator SOR stworzył w Warszawskim Szpitalu Południowym salonik dla VIP-ów, a politycy Koalicji Obywatelskiej mogli tam liczyć na szybką ścieżkę do badań poza kolejnością.

Głośna historia z połowy czerwca, zakończona serią dymisji, m.in. wiceprezydentów Warszawy, mocno odbiła się na sondażach partyjnych KO. Lipcowy ranking zaufania CBOS zanotował najgorszy wynik dla premiera od grudnia 2023 roku, czyli odkąd Donald Tusk objął władzę w rządzie. Według sondażu ufa mu zaledwie 32 procent badanych – o 6 pkt procentowych mniej niż przed miesiącem.

Prezydent Warszawy Rafał Trzaskowski odnotował z kolei spadek zaufania o 6 punktów procentowych (do 34 proc.) – największy od 2020 roku, czyli kiedy po raz pierwszy startował w wyborach prezydenckich. Stracili też członkowie rządu. Dla porównania, liderem rankingu jest prezydent. Aż 55 procent badanych przez CBOS deklaruje, że ufa Karolowi Nawrockiemu. Jego noty poprawiły się drugi raz z rzędu.

Przeczytaj więcej w OKO.press:

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

Donald Trump podpisał w poniedziałek (20 lipca) trzy proklamacje, która pozwolą nałożyć nawet 50-procentowe cła na import na import do USA produktów o wartości ok. 20 mld dolarów, bez zgody Kongresu. Powód: kraj dyskryminuje towary z USA.

Administracja Trumpa twierdzi, że Kanada w dyskryminujący sposób traktuje amerykańskie produkty motoryzacyjne, mleczarskie i alkoholowe. Wcześniej zapowiadał, że ukarze Kanadyjczyków za zanieczyszczenie powietrza w Stanach Zjednoczonych na wskutek rozległych pożarów lasów, z którymi borykała się Kanada. Już wtedy Trump insynuował, że koszty te doda do ceł – a teraz tę zapowiedź realizuje.

Decyzja zapadła i została ogłoszona zaledwie dzień po finale mistrzostw świata w piłce nożnej, które Ameryka organizowała wspólnie z Kanadą i Meksykiem.

Odpowiedź Kanady

Mark Carney, premier Kanady ogłosił, że decyzja Trumpa jest „bezpośrednim naruszeniem” trójstronnej umowy o wolnym handlu między Kanadą, USA i Meksykiem (z ang. USMCA) która gwarantuje uwolnienie od ceł nawet 85 procent kanadyjskich towarów.

Polityk wskazał, że to, co gabinet Trumpa uważa za dyskyminację, jest tylko odpowiedzią na wcześniejsze działania Stanów Zjednoczonych, tzn. 25-procentowe cła nałożone jeszcze w marcu zeszłego roku.

Kanada, jako jeden z nielicznych partnerów handlowych USA odpowiedziała wówczas identycznym cłem na amerykańskie produkty warte łącznie 155 mld dolarów – bez precyzowania, jakie to produkty, co rozwścieczyło Trumpa.

„New York Times” pisze, że Trump wprowadza nowe cła na mocy niejasnych zapisów prawnych, a dokładniej sekcji 338 ustawy taryfowej z 1930 roku, którą uchwalono w czasie Wielkiego Kryzysu. „Jeśli cła wejdą w życie – a USA ma na to 30 dni – mogą poważnie zaskodzić gospodarce Kanady, która w dużej mierze oparta jest na eksporcie towarów do USA” – pisze „NYT”. Alarmistyczny ton przybiera również CNN, które ostrzega przed ryzykiem wybuchu rozległej wojny handlowej z Kanadą.

Jaki jest kontekst?

Cła to dodatkowy podatek nakładany na eksportera, by mógł sprzedać swój produkt w kraju, do którego eksportuje. 25 proc. cło oznacza, że produkt warty dotychczas 100 dolarów będzie kosztował 125 dolarów – te 25 dolarów pobierze amerykański rząd.

USMCA, czyli trójstronna umowa handlowa między USA, Kanadą i Meksykiem wisi na włosku. Administracja Trumpa już 1 lipca ogłosiła, że nie będzie jej przedłużać na kolejną 16-letnią kadencję. Obecna umowa obowiązuje do lipca 2036 roku – chyba, że strony dojdą do innego porozumienia. Rozmowy trwają, ale z pominięciem Kanady.

Jak podaje Reuters, Stany Zjednoczone i Meksyk we wtorek 21 lipca rozpoczynają trzecią rundę rozmów, skoncentrowaną wokół handlu w sektorze morotyzacyjnym. Relacje z Kanadą pozostają napięte, a sam Trump dolewa oliwy do ognia hasłami (takimi jak to z końca czerwca) o konieczności wcielenia Kanady w granice USA jako 51 stanu. „Całkowicie zależy od USA. A my jesteśmy od nich niezależni” – mówił wówczas Donald Trump.

Przeczytaj więcej w OKO.press:

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

„Policja w Legnicy wyjaśnia sprawę ataku na dwie 13-letnie obywatelki Ukrainy. Do zdarzenia miało dojść w minioną sobotę [18 lipca – przyp.red.] ok. godz. 21 przy ul. Polarnej, w pobliżu basenu. Według zgłoszenia nieznana kobieta uderzyła nastolatki. Obecnie prowadzone są czynności pod kątem naruszenia nietykalności cielesnej” – poinformowała we wpisie na platformie X rzeczniczka Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji Karolina Gałecka.

Atak na 13-latki nagłośniła pani Alina, mama pobitej nastolatki. Na Facebooku napisała, że w sobotę wieczorem na tzw. dmuchańcach w Legnicy bawiła się grupa sześciu nastolatek. Wszystkie w podobnym wieku, wszystkie z Ukrainy.

Kobieta relacjonuje, że do dziewczynek podeszła kobieta, rzucając: „Jesteście w Polsce, mówcie po polsku”. „Jedna z moich córek nawet ją przeprosiła, żeby uniknąć konfliktu. Niestety kobieta od początku była nastawiona bardzo agresywnie. Po chwili wróciła i stwierdziła, że dzieci zajmują dmuchaniec i inne nie mogą się bawić. Koleżanka moich córek spokojnie odpowiedziała: ”Jeśli ktoś będzie chciał wejść, to przejdziemy na inny.„ Mimo to kobieta zawołała swoją córkę, a grupa moich dzieci sama przeniosła się na inny dmuchaniec” – opisuje na Facebooku pani Alina.

Konflikt eskalował, bowiem córka wspomnianej kobiety zostawiła piłkę i ta nakazała im podać Polce zabawkę. Dziewczynki odmówiły, kontynuując swoją zabawę. „Wtedy kobieta podeszła i zapytała: ”Kto się tu śmieje?„ Dzieci nic nie odpowiedziały” – pisze Alina.

W obronie dziewczynek miał stanąć chłopiec, który również został zwyzywany i uderzony przez Polkę. Pani Alina zgłosiła sprawę miejscowej policji, która potwierdziła zgłoszenie i bada je.

Bluzgi i przemoc fizyczna. Wobec dzieci

Historia z Legnicy jest kolejną skandaliczną napaścią na obywateli Ukrainy, o jakiej głośno w tym miesiącu. W sobotę na komisariat policji w Poznaniu zgłosił się 60-latek, który został kilka razy uderzony w twarz po tym, jak stanął w obronie nastolatka z Ukrainy zaczepianego w miejskim autobusie. Mężczyzna runął na ziemię, był kopany, spędził noc na SOR-ze.

W połowie lipca w Bielsku-Białej mężczyzna zwyzywał 11-latki pasażerki miejskiego autobusu. Agresorowi, jak pisaliśmy w OKO.press, postawiono zarzuty znieważenia trzech Ukrainek, a także naruszenia nietykalności cielesnej jednej z nich.

Na początku lipca we Wrocławiu został zaatakowany 19-latek z Ukrainy chwilę po tym, jak rozmawiał z mamą przez telefon po ukraińsku. Chłopak ma złamany nos, uszkodzony kręgosłup.

26 czerwca 14-letni Dawid został zaatakowany na przystanku autobusowym, gdy wracał z kolegami znad Jeziorka Czerniakowskiego w Warszawie. Rówieśnik poprosił Dawida, żeby ten pokazał mu na hulajnodze różne sztuczki. Po tym, jak chłopak odmówił, w jego kierunku padły „słowa pełne nienawiści na tle narodowościowym”. Dalej – jak relacjonowało TOK FM – prawdopodobnie wtrącił się ojciec chłopca. Miał uderzyć 14-letniego Ukraińca pięścią w twarz. Chłopak miał podbite oko, siniaki na rękach i twarzy.

Na początku maja w Warszawie ofiarą napaści padł 16-letni Artem, który z czwórką przyjaciół spacerował po Moście Świętokrzyskim. Nastolatka zaatakowało około dziesięciu Polaków. Nie spodobało się im, że rozmawiali w swoim języku. Artem trafił do szpitala. Był operowany. Miał pękniętą czaszkę, zmasakrowaną twarz i bóle głowy.

Jaki jest kontekst?

Liczba napaści i mowy nienawiści rośnie. Widać to nie tylko w sieci i na ulicach, ale także w policyjnych statystykach. Czesław Mroczek, wiceminister MSWiA poinformował, że liczba nienawistnych ataków w kraju rośnie – nawet o 30 procent w 2025 roku względem roku wcześniejszego.

„Niemal codziennie dochodzi w Polsce do aktów agresji słownej i fizycznej wymierzonych w Ukraińców oraz obywateli Polski wspierających Ukrainę. Dzieje się to na ulicach i w Sejmie. Kłamliwą kampanię antyukraińską nacjonaliści rozpętali w mediach społecznościowych i w sympatyzujących z nią mediach tradycyjnych. Kampania ta narusza polskie prawo i dewastuje debatę publiczną. Co gorsza, pod naporem tej brudnej fali, rządzący odbierają ukraińskim uchodźcom świadczoną im wcześniej pomoc państwową. Stosują nieproporcjonalne kary za wykroczenia popełniane przez Ukraińców. Współtworzą atmosferę zagrożenia dla 200 tys. ukraińskich dzieci w polskich szkołach” – napisał polski PEN Club w oświadczeniu opublikowanym 15 czerwca.

Przeczytaj więcej w OKO.press:

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

Prezydent Nikaragui podczas swojego pierwszego od dwóch miesięcy publicznego wystąpienia zapowiedział, że zamierza znieść wybory powszechne w kraju. Te miałyby odbyć się w listopadzie 2027 roku.

„Nigdy więcej nie będzie tu wyborów” – okrzyknął 80-letni Daniel Ortega cytowany przez „New York Times”. Polityk wygłosił przemówienie do obywateli podczas rządowego wiecu w 47. rocznicę rewolucji sandinistów. Jedną z twarzy tamtej walki – o pełną demokrację, suwerenność i niezależność w Nikaragui – był sam Ortega. „Nie będzie żadnych wyborów, w których [opozycja] próbowałaby przejąć rząd i władzę” – zapowiedział w niedzielę, podczas wiecu, prezydent.

„Czasy, gdy partie wspierane przez Jankesów i somozystów wracały do władzy, już nigdy nie powrócą” – dodał Daniel Ortega cytowany przez CNN. Na razie nie wiadomo, jak w praktyce będzie wyglądać całkowite zniesienie wyborów. Jak pisze „NYT”, Ortega w niedzielę sprawiał wrażenie słabego i schorowanego. Mówił powoli, przez większość czasu siedział. Zapowiadał przy tym, że jego rząd uchwali nowe prawa, które „postawią mur przed zamachowcami i zdrajcami”.

Jaki jest kontekst?

Daniel Ortega objął prezydenckie rządy w Nikaragui w 1985 roku, po obaleniu poprzedników w drodze rewolucji. Po pięciu latach prezydent oddał władzę opozycji i po dwóch kolejnych przegranych wyborach, wrócił na najważniejszą pozycję w państwie. Od 2007 roku, czyli niemal dwóch dekad, nieprzerwanie kieruje państwem.

„Po 16 latach abstynencji od rządzenia Ortega wrócił i zaczął krok po kroku ustanawiać system, który doprowadził do obecnej satrapii” – pisał na łamach OKO.press Artur Domosławski. I wyliczał: „Nad środkami przekazu Ortega zapanował za pomocą prawa podatkowego i audytów finansowych, które nasyłał na nieposłusznych mu właścicieli mediów. Przejął kontrolę nad przyznawaniem i odnawianiem licencji stacjom telewizyjnym i rozgłośniom radiowym. Niezależnych właścicieli gazet zaczął nękać urząd celny – utrudnieniami w imporcie papieru”.

Potem większkość parlamentarna salutująca Ortedze, zniosła limit kadencji prezydenta, umożliwiając prezydentowi kolejne starty w wyborach. Ortega opanował też państwową komisję wyborczą.

Domosławski pisze: „Wreszcie – w celu zniechęcenia przeciwników do wyrażania sprzeciwu na ulicach, Ortega stworzył bojówki złożone z najbardziej oddanych sobie zwolenników. To cywile wyposażeni w pałki, gaz, niekiedy też inne żrące substancje, którzy współpracują z policją. Sieją strach i wprowadzają podziały wśród oponentów, głównie w czasie ulicznych manifestacji. Bojówki odpowiadają za część śmiertelnych ofiar w czasie protestów z 2018 roku”. Władze miały wtedy zastrzelić 355 osób, do aresztu ttafiły tysiące osób, a kolejnych kilkadziesiąt tysięcy zmuszono do emigracji. Tłumienie tamtych protestów zostało uznane za Komisję Praw Człowieka ONZ zbrodnią przeciwko ludzkości.

Ostatnie wybory prezydenckie w Nikaragui, z 2021 roku, są powszechnie uznawane przez społeczność międzynarodową za sfałszowane. Od 2022 roku Ortega razem z żoną i współpracownikami są objęci sankcjami amerykańskimi i europejskimi za przemoc wobec ludności, tłumienie wolności obywatelskich, łamanie demokracji. Felix Maradiaga, kandydat opozycji na prezydenta, który w latach 2021 – 2023 przebywał w więzieniu w Nikaragui, a potem deportowano go do USA, w rozmowie z CNN twierdzi, że dzisiejsze słowa Ortegi to oznaka strachu przed obaleniem.

Ortega współrządzi Nikaraguą z żoną, Rosario Murillo, którą 30 stycznia 2025 roku, na mocy reform konstytucyjnych, okrzyknął wiceprezydentką. W ramach tych poprawek Ortega umocnił swoje rządy, wydłużył np. kadencję prezydencką do sześciu lat. Dziś małżonkowie kontrolują każdy element pracy państwa.

„Ortega i Murillo ewidentnie obawiają się, że najmniejsze otwarcie polityczne mogłoby stworzyć warunki do manifestacji sprzeciwu i zagrozić ich władzy” – powiedział Tiziano Breda, starszy analityk w Armed Conflict Location & Event Data, organizacji non-profit monitorującej przemoc polityczną cytowany przez CNN. „Zamiast organizować sfałszowane wybory, zdecydowali się całkowicie wyeliminować rywalizację wyborczą”.

Przeczytaj więcej w OKO.press:

Przeczytaj także: