Krótko i na temat: najnowsze wiadomości z Polski i ze świata

Co się wydarzyło

Podczas szczytu NATO w Ankarze w trakcie publicznego spotkania z szefem Sojuszu Północnoatlantyckiego Markiem Ruttem Donald Trump przypuścił atak na władze Iranu.

Trump mówił: „To kłamcy, oszuści i chorzy ludzie. Skrzywdzili swój naród. Zabili, jak dotąd, 54 tys. protestujących. Wiecie, kiedy ludzie pytają, dlaczego oni jeszcze nie przejęli władzy? Nie mogą jej przejąć, bo nie żyją. Zabili ich. Nikt nie przejmie władzy. Oni nie mają broni, a druga strona ma karabiny maszynowe. A potem ich zabijają. Prasa o tym nie informuje”.

Jednocześnie pozostawił otwartą furtkę do dalszych rozmów:

„Porozmawiam z naszymi negocjatorami. Oni chcą negocjować. To dobrzy ludzie, Steve Witkoff, Jared Kushner, ale muszą zwrócić się do mnie. Moim zdaniem rozmowy z nimi [Iranem] to po prostu strata czasu”.

„Hiszpania jest okropnym partnerem”

Mówiąc o tym, że nie mógł liczyć na sojuszników z NATO w trakcie wojny z Iranem, Trump w szczególności skupił się na Hiszpanii.

Oświadczył, że polecił swojemu sekretarzowi skarbu Scottowi Bessentowi zerwać wszelkie stosunki handlowe z Hiszpanią, nazywając Madryt „okropnym partnerem” w NATO: „nie angażuje się i nie płaci”.

„Hiszpania to stracona sprawa – nie chcemy już prowadzić z nią żadnych interesów handlowych” – powiedział Trump.

„Nie chcę mieć z Hiszpanią nic wspólnego, proszę o całkowite zerwanie wszelkich stosunków handlowych z tym krajem, w tym wizyt… zobaczycie, jak będą się do nas wracać” – mówił prezydent Stanów Zjednoczonych.

Premier Hiszpanii Pedro Sanchez skomentował te słowa: „Wszystko po staremu” (business as usual). Hiszpański rząd wydał oświadczenie: „Hiszpania przyjmuje te stwierdzenia ze spokojem i bez nadmiernych emocji. Nasz kraj utrzymuje doskonałe stosunki społeczne, kulturalne i gospodarcze ze Stanami Zjednoczonymi i nie zamierzamy tego zmieniać. Więzi gospodarcze nawiązują prywatne przedsiębiorstwa, a nie rządy. Stosunki dwustronne między Stanami Zjednoczonymi a Hiszpanią są korzystne dla obu krajów, zarówno w sferze handlowej, jak i obronnej”.

Jaki jest kontekst

Nocą z 7 na 8 lipca najpierw Stany Zjednoczone zaatakowały Iran, a potem Iran odpowiedział nalotami na amerykańskie bazy w Bahrajnie i Kuwejcie.

Niecały miesiąc temu, 18 czerwca, Iran i ISA zawarły wstępne porozumienie (memorandum of understanding, MoU). Jego najważniejsze punkty to zakończenie wojny na wszystkich frontach, w tym w Libanie oraz zdjęcie blokady morskiej Iranu przez USA. Memorandum dawało też 60 dni na dopięcie ostatecznego porozumienia. Irański minister spraw zagranicznych oświadczył w środę, że to USA złamały warunki porozumienia, które okazało się nieskuteczne.

Po wypowiedzi Trumpa cena ropy skoczyła o 3,4 proc. do 76,65 dolarów za baryłkę. Gwałtownie spadły wyceny amerykańskich indeksów giełdowych oraz ceny złota i srebra.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

„Grenlandia oczywiście nie jest na sprzedaż, a Dania oczekuje od sojuszników w NATO poszanowania prawa Grenlandczyków do samostanowienia oraz integralności terytorialnej Królestwa Danii" – powiedziała po przyjeździe na szczyt NATO w Ankarze premierka Danii Mette Frederiksen.

W ten sposób Frederiksen odpowiedziała na słowa Donalda Trumpa, który dzień wcześniej podczas spotkania z prezydentem Turcji Recepem Tayyipem Erdoğanem ponownie stwierdził, że Stany Zjednoczone chciałyby przejąć kontrolę nad Grenlandią.

„Grenlandia powinna być kontrolowana przez Stany Zjednoczone, a nie przez Danię” – powiedział Trump dziennikarzom. Przy okazji powtórzył pod adresem Danii oskarżenia, że ta nie jest w stanie zapewnić bezpieczeństwa w regionie i przywołał już wielokrotnie weryfikowane, nieprawdziwe twierdzenie, że dookoła Grenlandii panoszą się chińskie i rosyjskie okręty.

„Stanowisko USA w tej sprawie jest niestety bardzo jasne. Nasze stanowisko jest równie jasne i nie zmieniło się: Grenlandia nie jest na sprzedaż” – odpowiedziała Frederiksen. „Jesteśmy gotowi bronić każdego centymetra terytorium NATO, w tym naszego własnego terytorium” – mówiła.

Dodała, że właśnie na tym opiera się idea Sojuszu.

„Jednym z powodów, dla których wiele, wiele lat temu stworzyliśmy NATO, była zasada, że jeśli coś stanie się jednemu z nas, wszyscy powinni stanąć w swojej obronie. Artykuł 5. jest naszym ubezpieczeniem” – powiedziała Frederiksen.

Pytana o to, czy wierzy w przywiązanie USA do artykułu 5 Frederiksen odpowiedziała, że nie słyszała żadnych deklaracji podważających amerykańskie zobowiązania wobec Sojuszu.

„Z duńskiej i europejskiej perspektywy nie bylibyśmy w stanie zapewnić bezpieczeństwa naszym obywatelom bez NATO. Myślę, że to samo dotyczy Stanów Zjednoczonych. To dzięki NATO nasi obywatele po obu stronach Atlantyku mogą być bezpieczni. I tak będzie również w przyszłości” – powiedziała.

Przeczytaj także:

Jaki jest kontekst?

Donald Trump po raz pierwszy o chęci przejęcia Grenlandii wspomniał w 2019 roku, podczas swojej pierwszej kadencji. Wówczas proponował Danii odkupienie wyspy. Pomysł został odrzucony zarówno przez Kopenhagę, jak i Nuuk. Grenlandia jest autonomicznym terytorium w ramach Królestwa Danii i sama decyduje o swojej przynależności politycznej.

Sprawa wróciła w 2025 roku po powrocie Trumpa do Białego Domu. W styczniu 2025 roku prezydent USA zszokował sojuszników w NATO, gdy nie wykluczył użycia siły w celu przejęcia kontroli nad wyspą, tłumacząc to względami bezpieczeństwa narodowego i rosnącą aktywnością Rosji oraz Chin w Arktyce.

Napięcie częściowo opadło w lutym 2026 roku, gdy na skutek wysiłków sekretarza generalnego NATO Marka Ruttego udało się przekonać Trumpa do rozmów. Wtedy też Dania, Grenlandia i Stany Zjednoczone rozpoczęły rozmowy o nowym porozumieniu dotyczącym bezpieczeństwa w Arktyce. Umowa miała umożliwić zwiększenie amerykańskiej obecności wojskowej na wyspie i współpracę w zakresie bezpieczeństwa, ale z poszanowaniem grenlandzkiej autonomii.

Rozmowy jak dotąd nie przyniosły żadnych rezultatów, a strony nie informują o ich przebiegu.

Jak pisaliśmy w reportażowym cyklu OKO.press z Grenlandii, groźby Trumpa ożywiły wśród Grenlandczyków kolonialne traumy i poczucie, że są traktowani jak przedmiot negocjacji między większymi państwami, a nie odrębny naród mający prawo decydować o sobie.

„Nie chcemy być Duńczykami, nie chcemy być Amerykanami. Jesteśmy odrębnym narodem i mamy prawo do decydowania o sobie. Grenlandia nie jest na sprzedaż” – mówiła OKO.press Miiti Geisler, właścicielka galerii inuickiej sztuki w Nuuk.

Czytaj grenlandzki cykl OKO.press:

Przeczytaj także:

Przeczytaj także:

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło

W nocy z wtorku na środę (7/8 lipca) Rosja przeprowadziła atak lotniczy na stolicę Ukrainy.

Według Timura Tkaczenki, szefa miejskiej administracji wojskowej, jedna osoba zginęła, a dwie zostały ranne. Mera Kijowa Witalija Kłyczko poinformował, że Kijów został zaatakowany pociskami balistycznymi.

Rosyjski atak spowodował pożary w magazynach w kijowskich rejonach swiatoszynskim i desniańskim. Według Państwowej Służby Ratunkowej Ukrainy wszystkie pożary zostały opanowane. Trwa ustalanie informacji o ofiarach śmiertelnych i rannych, poinformowała służba.

Uszkodzone zostały też tramwaje i budynek administracyjny. Jak podają ukraińskie media, uszkodzone zostały 42 wagony wyprodukowane przez polską firmę PESA.

Jaki jest kontekst

7 lipca był w Kijowie dniem żałoby po poprzednich rosyjskich atakach – przeprowadzonych ledwo dzień wcześniej. Według najnowszych danych w wyniku ataku rakietowego 6 lipca w stolicy Ukrainy zginęło 19 osób. Wcześniejszy o cztery dni atak, 2 lipca, przyniósł aż 31 śmiertelnych ofiar.

Siły powietrzne donoszą, że wróg zaatakował Ukrainę pięcioma pociskami balistycznymi i 169 dronami uderzeniowymi.

Dwa dni temu „według dowództwa ukraińskich sił powietrznych na terytorium Ukrainy wystrzelono 68 pocisków różnego typu i ponad 350 dronów (w tym imitatorów dronów). Kijów był głównym celem ataku. Systemy obrony powietrznej broniące stolicy Ukrainy nie były w stanie przechwycić żadnego z 23 pocisków balistycznych i sześciu pocisków Cyrkon.

„Możliwość obrony ukraińskich miast przed rosyjskimi rakietami balistycznymi w dużej mierze zależy od malejących zapasów pocisków przechwytujących Patriot — amunicji do amerykańskiego systemu obrony powietrznej, który pozostaje jedyną bronią, która okazała się skuteczna w walce z zagrożeniami balistycznymi” – ocenia „Kyiv Independent”.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

W nocy z wtorku na środę 8 lipca Iran – jak twierdzi – zaatakował 85 amerykańskich celów militarnych w Kuwejcie i Bahrajnie. Ataki mają być odpowiedzią na amerykańskie uderzenie na cele w Iranie wcześniej w nocy naszego czasu. Według dowództwa sił zbrojnych USA, celem ataku padło ponad 80 obiektów, w tym systemy obrony powietrznej, radary i kutry Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej.

Stany Zjednoczone cofnęły też zawieszenie sankcji na irańską ropę, wynegocjowane trzy tygodnie temu w ramach wstępnego porozumienia, które miało zakończyć wojnę. Decyzje te zostały podjęte przez prezydenta USA Donalda Trumpa podczas trwającego właśnie szczytu NATO w Ankarze.

USA twierdzą, że ataki były odpowiedzią na atakowanie przez Iran statków w cieśninie Ormuz, w tym saudyjskiego tankowca i katarskiego gazowca. Sekretarz generalny NATO Mark Rutte, który wśród europejskich liderów przyjął na siebie rolę chwalącego wszystkie decyzje Trumpa, stwierdził, że amerykańska operacja była „absolutnie konieczna".

Jaki jest kontekst?

Po miesiącu wojny i ponad dwóch miesiącach negocjacji Irańczycy i Amerykanie podpisali w połowie czerwca wstępne porozumienie, które miało zakończyć bliskowschodni konflikt. Jak pisał w OKO.press Jakub Szymczak, było one odbierane raczej jako „kapitulacja" USA, któremu nie udało się ani obalić reżimu w Teheranie, ani zmusić Iran do rezygnacji z programu produkcji rakiet balistycznych. Zawarte zostało w nim jednak zobowiązanie Iranu do zaprzestania prób wyprodukowania broni jądrowej.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło

7 lipca 2026 Międzynarodowy Komitet Olimpijski (MKOl) tymczasowo zniósł zawieszenie Rosyjskiego Komitetu Olimpijskiego, które obowiązywało od 12 października 2023 roku. Co więcej, rosyjscy sportowcy nie podlegają już wcześniejszym ograniczeniom i zaleceniom dotyczącym neutralności.

Rada Wykonawcza MKOl, po analizie prawnej, uznała, że skoro Rosyjski Komitet Olimpijski nie zrzesza już organizacji sportowych z terytoriów należących do jurysdykcji Narodowego Komitetu Olimpijskiego Ukrainy, to nie ma powodu, żeby wykluczać Rosjan ze startu w zawodach sportowych. Powodem zawieszenia rosyjskiego komitetu była nie tyle agresja Rosji na Ukrainę, tylko przyjęcie do struktur komitetu organizacji sportowych z okupowanych przez Rosję obwodów: donieckiego, ługańskiego, chersońskiego i zaporoskiego. Wówczas MKOl wydał również komunikat, w którym zalecał międzynarodowym federacjom dopuszczanie rosyjskich i białoruskich sportowców wyłącznie jako zawodników neutralnych, pod warunkiem że nie popierają wojny przeciwko Ukrainie i nie są związani z siłami zbrojnymi lub klubami resortów siłowych. Teraz te ograniczenia już nie obowiązują.

Rosyjski minister sportu Michaił Diegtiariow już zapowiedział, że decyzja MKOl powinna umożliwić rosyjskim sportowcom pełny powrót na międzynarodową scenę sportową. „Powrót naszego kraju do rodziny olimpijskiej to zielone światło dla międzynarodowych federacji, aby przywrócić wszystkich naszych sportowców” – ocenił Diegtiariow.

Jaki jest kontekst

Nie jest jasne, czy Rosja będzie mogła wystawić swoją flagę, barwy i hymn na Igrzyskach Olimpijskich w Los Angeles w 2028 roku. Z komunikatu MKOl wynika, że w kwalifikacjach będą o tym decydować konkretne federacje.

Na Igrzyskach w Paryżu rosyjscy zawodnicy występowali, choć było to tylko 15 osób. Startowali wówczas jako sportowcy neutralni, pod biało-zieloną flagą stworzoną przez MKOl. A w szranki mogli stawać tylko indywidualnie, konkurencje drużynowe były dla nich nieosiągalne. Ograniczenia dotyczyły też rosyjskich kibiców, którzy nie mogli wnosić na trybuny symbolów narodowych. Dla Kremla wykluczenie z międzynarodowej rywalizacji było dotkliwą stratą, dlatego Putin domagał się tworzenia alternatywnych turniejów i zawodów. Sport w rosyjskiej polityce od zawsze był elementem soft power i machiny propagandowej.