Prawie 100 naukowców odpowiedziało Ministerstwu Środowiska na jego deklarację. Minister Szyszko oczekuje, że ci, którzy nie podzielają jego wizji "ochrony" Puszczy Białowieskiej, zobowiążą się do sfinansowania rzekomych strat przyrodniczych. "Propozycja jest niedopuszczalna" - piszą badacze. I debugują kłamstwa i manipulacje ministra Szyszki

Zdaniem ministra środowiska Jana Szyszki naukowcy przeciwni wycince w Puszczy powinni ponieść finansową odpowiedzialność za rzekome straty wynikające z zarzucenia aktywnej ochrony. Dlatego w drugiej połowie lipca 2017 Ministerstwo Środowiska rozesłało deklaracje do przeciwników ministerialnej „ekologii”.

„W przypadku zaniku […] siedlisk lub gatunków ważnych z punktu widzenia Natury 2000, co będzie możliwe do udokumentowania poprzez porównanie wyników z tej części Puszczy gdzie wykonano działania ochronne, deklaruję chęć pokrycia kosztów odbudowy siedlisk i powrotu gatunków na powierzchni bez wycinki drzew” – czytamy we wzorze deklaracji.

Deklaracje były wysyłane w dwóch formach. Albo imiennie, do konkretnego naukowca, z listem przewodnim podpisanym przez Marlenę Mosionek z Gabinetu Politycznego Ministra. Albo bez jakiegokolwiek podpisu przedstawiciela resortu, tylko w kopercie z pieczątką resortu i wskazaniem, do jakiego badacza jest kierowana korespondencja.

Deklaracje przesłano również do ekologicznych organizacji pozarządowych ambasadorów akredytowanych przy UNESCO, komisarzy UE, europejskich ministrów środowiska. Oraz do polskich parlamentarzystów i organizacji pozarządowych. OKO.press pisało o tej sprawie tu.

Kilkakrotnie w prorządowych mediach minister Szyszko żalił się, że „jak dotąd nie wpłynęła do nas żadna podpisana deklaracja”.

Potraktował to też jako okazję do ataku na wszystkich tych, którzy nie podzielają jego wizji „ochrony” Puszczy Białowieskiej.

„Potwierdza to nasze obawy, że wiele postulatów „obrońców Puszczy” istnieje tylko w przestrzeni publicznej i nie ma pokrycia w faktycznych działaniach. Nie zależy im na dobru Puszczy Białowieskiej, tylko na wszczynaniu politycznej awantury” – mówi Szyszko.

Jednak naukowcy, do których przesłano deklarację skierowali 7 sierpnia 2017 do szefa resortu środowiska list, w którym ustosunkowali się do jego oferty.

„Propozycja podpisania niniejszej deklaracji jest niedopuszczalna zarówno ze względów formalnych, jak i z uwagi na zawarte w niej oraz w towarzyszącym jej komunikacie, rażące błędy merytoryczne i manipulacje faktami” – czytamy w piśmie, które podpisało 96 badaczy.

A czy minister Szyszko zapłaci?

Autorzy listu ostro skrytykowali ministerialne „wezwanie do zapłaty”. Ich zdaniem, propozycja przyjęcia osobistego zobowiązania finansowego jest co najmniej dziwna. Tym bardziej, że „ani Minister Środowiska, członkowie rządu, urzędnicy Ministerstwa Środowiska, ani też kierownictwo czy pracownicy Lasów Państwowych nie deklarują żadnych osobistych zobowiązań finansowych na wypadek utraty gatunków, siedlisk, a także walorów poznawczych” Puszczy Białowieskiej.

„Propozycja ta jest ponadto jeszcze bardziej rażąca w obliczu faktu, iż adresaci deklaracji nie mają wpływu na obecny kształt decyzji o zarządzaniu Puszczą Białowieską” – napisali.

Wycinka to nie ochrona

Naukowcy podkreślili, że wbrew temu, co uważa Ministerstwo Środowiska, nigdy nie domagali się całkowitego zakazu wycinki „jakichkolwiek drzew na terenie Puszczy Białowieskiej”. Zamiast tego, oczekiwali od resortu środowiska „merytorycznej dyskusji nad zasadami strefowania działań ochronnych w Puszczy”.

Badacze wskazali też na to, że nie ma żadnego związku między prowadzoną wycinką a ochroną siedlisk i gatunków w Puszczy Białowieskiej, co uporczywie lansuje Ministerstwo Środowiska.

„Trzy z przytoczonych w deklaracji siedlisk chronionych w ramach obszarów Natura 2000 (ciepłolubne dąbrowy, łęgi jesionowo-olszowe oraz grądy) nie zawierają lub zawierają w niewielkiej domieszce gatunek drzewa (świerk), podlegający obecnie wycince pod pretekstem ograniczenia gradacji kornika i „ochrony siedlisk naturowych”. Jedynie część borów bagiennych zawiera świerk jako główny składnik drzewostanu” – napisali.

Autorzy listu skrytykowali również tzw. inwentaryzację przyrodniczą, której realizacją minister Szyszko chwali się przy różnych okazjach. Podkreślili, że używanie terminu „inwentaryzacja” względem tego badania jest nadużyciem, bowiem oprócz inwentaryzacji siedlisk na stałych powierzchniach obserwacyjnych,

dokonano zaledwie wyrywkowej inwentaryzacji nielicznych, wybranych gatunków roślin i zwierząt.

Apel do ministra

Naukowcy list zakończyli apelem do Ministra Środowiska, Prezydenta i Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej oraz Prezes Rady Ministrów o objęcie całej Puszczy Białowieskiej ochroną wynikającą z nadania jej statusu parku narodowego. Zaapelowali również do ministra Szyszki o „o zaprzestanie działań gospodarczych na terenie lasów puszczańskich, przynajmniej do momentu opracowania planu ochrony Puszczy jako całości przez specjalistów od ochrony przyrody”.

Na koniec w pewien sposób „odbili piłkę”, którą posłał im pierwszy szef resortu:

„Apelujemy także do Ministra Środowiska i Dyrektora Lasów Państwowych o przyjęcie pełnej osobistej odpowiedzialności za utratę walorów przyrodniczych i poznawczych, a także atrakcyjności turystycznej Puszczy Białowieskiej, na skutek poddania jej intensywnym działaniom z zakresu gospodarki leśnej”.

  • Przeczytaj całą odpowiedź naukowców na deklarację przesłaną przez Ministerstwo Środowiska

    Poznań, 7 sierpnia 2017

    Szanowny Pan
    Prof. dr hab. Jan Szyszko
    Minister Środowiska

    W odpowiedzi na pismo Ministerstwa Środowiska zawierające komunikat i propozycję podpisania
    deklaracji poniesienia kosztów „odbudowy siedlisk i powrotu gatunków na powierzchni bez wycinki
    drzew” (do pobrania także ze strony Ministerstwa), skierowane do licznych naukowców z różnych
    jednostek badawczych w Polsce i za granicą (w tym do sygnatariuszy „Listu otwartego środowiska
    naukowego w sprawie Puszczy Białowieskiej” z dnia 8 kwietnia 2016 roku, jak również do
    przedstawicieli organizacji pozarządowych), przedstawiamy w tej sprawie następujące stanowisko:

    Propozycja podpisania niniejszej deklaracji jest niedopuszczalna zarówno ze względów formalnych, jak i z uwagi na zawarte w niej oraz w towarzyszącym jej komunikacie, rażące błędy merytoryczne i manipulacje faktami:

    a) Adresaci deklaracji nigdy nie postulowali stworzenia nowego podziału gospodarczej części Puszczy Białowieskiej na część (2/3 powierzchni) poddaną zabiegom „ochronnym”, czyli wycince i wywożeniu drzew niezależnie od obowiązującego statusu ochronnego drzewostanu, i część objętą zakazem wycinki (1/3 powierzchni). Wręcz przeciwnie,

    wyrażali stanowczy sprzeciw wobec „długoterminowego eksperymentu nakreślonego w ministerialnym Programie dla Puszczy Białowieskiej”, bowiem proponowane działania przyczynią się do pogorszenia stanu ochrony siedlisk i gatunków.

    Podkreślali też, że Puszcza Białowieska zasługuje na ochronę (jako Park Narodowy ze zróżnicowanym reżimem ochronnym) na całym jej obszarze.

    b) Adresaci deklaracji nie domagali się zakazu wycinki „jakichkolwiek drzew na terenie Puszczy Białowieskiej”.

    Domagali się natomiast merytorycznej dyskusji nad zasadami strefowania działań ochronnych w Puszczy, zgodnie z zapisami w Planie Zadań Ochronnych dla obszaru Natura 2000 „Puszcza Białowieska” i we wniosku renominacyjnym złożonym przez Polskę do UNESCO.

    Podkreślić należy, że zarówno Plan Zadań Ochronnych dla obszaru Natura 2000 „Puszcza Białowieska”, jak i zapisy we wniosku renominacyjnym do UNESCO przewidują zróżnicowanie reżimu ochronnego, w tym także dopuszczają ograniczoną wycinkę na potrzeby użytkowe lokalnych mieszkańców oraz dla zapewnienia bezpieczeństwa przy drogach publicznych i szlakach turystycznych. Przypomnieć należy także, że zakaz prowadzenia działań gospodarczych obowiązuje (zgodnie m.in. z Planem Zadań Ochronnych obszaru Natura 2000) w lasach z przynajmniej 10-procentowym udziałem drzew ponad stuletnich. Respektowania tego zakazu wymagają międzynarodowe zobowiązania Polski, m.in. jako sygnatariusza Dyrektywy 92/43/EWG w sprawie ochrony siedlisk naturalnych oraz dzikiej fauny i flory (tzw. Dyrektywy Siedliskowej).

    c) Merytorycznie bezpodstawne jest też powoływanie się w „deklaracji” na rzekomy związek
    między prowadzoną wycinką świerka a „trwałością występowania chronionych siedlisk
    i gatunków zgodnie z dyrektywą ptasią i habitatową”. Trzy z przytoczonych w deklaracji siedlisk chronionych w ramach obszarów Natura 2000 (ciepłolubne dąbrowy, łęgi jesionowo-olszowe oraz grądy) nie zawierają lub zawierają w niewielkiej domieszce gatunek drzewa (świerk), podlegający obecnie wycince pod pretekstem ograniczenia gradacji kornika i „ochrony siedlisk naturowych”. Jedynie część borów bagiennych zawiera świerk jako główny składnik drzewostanu.

    Jednakże, Plan Zadań Ochronnych dla obszaru Natura 2000 „Puszcza Białowieska” wyraźnie określa, iż to właśnie gospodarka leśna jest jednym z głównych zagrożeń chronionych siedlisk.

    Zapis ten znajduje potwierdzenie w „Raporcie z Monitoringu Leśnych Siedlisk Przyrodniczych Wpisanych do Załącznika i Dyrektywy Siedliskowej w Obszarze Natura 2000 „Puszcza Białowieska” PLC200004, sporządzonym przez WWF Polska w maju 2017. Co więcej, zgodnie z Planem Zadań Ochronnych obszaru Natura 2000,

    ochrona wielu gatunków (np. dzięcioła białogrzbietego, dzięcioła trójpalczastego, sóweczki, zagłębka bruzdkowanego czy ponurka Schneidera) wymaga wykluczenia gospodarki leśnej z drzewostanów ponad stuletnich.

    d) Twierdzenie, że „w roku 2016 dokonano kompleksowej inwentaryzacji siedlisk i gatunków na całym terenie Puszczy” jest znaczącym nadużyciem, bowiem oprócz inwentaryzacji siedlisk na stałych powierzchniach obserwacyjnych,

    dokonano zaledwie wyrywkowej inwentaryzacji nielicznych, wybranych gatunków roślin i zwierząt.

    e) Propozycja przyjęcia osobistego zobowiązania finansowego jest szczególnie zadziwiająca w sytuacji gdy

    ani Minister Środowiska, członkowie rządu, urzędnicy Ministerstwa Środowiska, ani też kierownictwo czy pracownicy Lasów Państwowych nie deklarują żadnych osobistych zobowiązań finansowych na wypadek utraty gatunków, siedlisk, a także walorów poznawczych

    – odnoszących się zarówno do wartości przyrodniczych (wynikających z dominującej roli naturalnych procesów kształtujących dynamikę, strukturę i kompozycję ekosystemów Puszczy) jak i kulturowych (obecność ewentualnych artefaktów archeologicznych), które są niszczone przez wycinkę, wywóz drewna i działania rekultywacyjne, prowadzone przez PGL LP.

    Propozycja ta jest ponadto jeszcze bardziej rażąca w obliczu faktu, iż adresaci deklaracji nie mają wpływu na obecny kształt decyzji o zarządzaniu Puszczą Białowieską.

    f) Komunikat, który wraz z deklaracją został przesłany do wielu osób z Polski i z zagranicy zawiera liczne błędy merytoryczne, ortograficzne i stylistyczne świadczące o braku profesjonalizmu, co podważa kompetencje osób odpowiedzialnych za jego przygotowanie.

    Podsumowując: treść i formę Komunikatu oraz wezwanie do podpisania tzw. „deklaracji” uważamy za rażące naruszenie standardów debaty publicznej.

    Podtrzymujemy apel do Ministra Środowiska, Prezydenta i Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej oraz Prezes Rady Ministrów o podjęcie działań zmierzających do objęcia całej Puszczy Białowieskiej gwarantowaną przez państwo ochroną.

    Zgodnie z obowiązującym w Polsce prawem i niemal stuletnią tradycją, ochronę taką zapewnić może tylko status parku narodowego. Apelujemy też do Ministra Środowiska o zaprzestanie działań gospodarczych na terenie lasów puszczańskich, przynajmniej do momentu opracowania planu ochrony Puszczy jako całości przez specjalistów od ochrony przyrody.

    Apelujemy także do Ministra Środowiska i Dyrektora Lasów Państwowych o przyjęcie pełnej osobistej odpowiedzialności za utratę walorów przyrodniczych i poznawczych, a także atrakcyjności turystycznej Puszczy Białowieskiej, na skutek poddania jej intensywnym działaniom z zakresu gospodarki leśnej.

    Z poważaniem

    1. Prof. dr hab. Oleg Aleksandrowicz, Instytut Biologii i Ochrony Środowiska, Akademia Pomorska w Słupsku, Słupsk
    2. Prof. dr hab. Wiesław Babik, Wydział Biologii i Nauk o Ziemi, Uniwersytet Jagielloński, Kraków
    3. Prof. dr hab. Magdalena Błażewicz, Wydział Biologii i Ochrony Środowiska, Uniwersytet Łódzki, Łódź
    4. Prof. dr hab. Przemysław Busse, Uniwersytet Gdański, Gdańsk
    5. Prof. dr hab. Andrzej Chlebicki, Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, Kraków
    6. Prof. dr hab. Andrzej Dyrcz, Wydział Nauk Biologicznych, Uniwersytet Wrocławski, Wrocław
    7. Prof. dr hab. Beata Gabryś, Wydział Nauk Biologicznych, Uniwersytet Zielonogórski, Zielona Góra
    8. Prof. dr hab. Grzegorz Gabryś, Wydział Nauk Biologicznych, Uniwersytet Zielonogórski, Zielona Góra
    9. Prof. dr hab. Joanna Gliwicz, Muzeum i Instytut Zoologii PAN, Warszawa
    10. Prof. dr hab. Z. Maciej Gliwicz, Wydział Bioogii, Uniwersytet Warszawski, Warszawa
    11. Prof. dr hab. Jerzy M. Gutowski, Rada Naukowa Białowieskiego Parku Narodowego, Białowieża
    12. Prof. dr hab. Lilla Hryniewiecka, Wydział Biologii, Uniwersytet Adama Mickiewicza, Poznań
    13. Prof. dr hab. Hanna Kmita, Wydział Biologii, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Poznań
    14. Prof. dr hab. Paweł Koteja, Instytut Nauk o Środowisku, Uniwersytet Jagielloński, Kraków
    15. Prof. dr hab. Jan Kozłowski, Instytut Nauk o Środowisku, Uniwersytet Jagielloński, Kraków
    16. Prof. dr hab. Adam Latała, Wydział Oceanografii i Geografii, Uniwersytet Gdański, Gdynia
    17. Prof. dr hab. Małgorzata Latałowa, Wydział Biologii, Uniwersytet Gdański, Gdańsk
    18. Prof. dr hab. Ryszard Laskowski, Instytut Nauk o Środowisku, Uniwersytet Jagielloński, Kraków
    19. Prof. dr hab. Joanna Pijanowska, Wydział Biologii, Uniwersytet Warszawski, Warszawa
    20. Prof. dr hab. Mirosław Przybylski, Wydział Biologii i Ochrony Środowiska, Uniwersytet Łódzki, Łódź
    21. Prof. dr hab. Lech Ratajczak, Wydział Biologii, Uniwersytet im Adama Mickiewicza w Poznaniu, Poznań
    22. Prof. dr hab. Piotr Skubała, Wydział Biologii i Ochrony Środowiska, Uniwersytet Śląski, Katowice
    23. Prof. dr hab. Jacek M. Szymura, Instytut Zoologii i Badań Biomedycznych, Uniwersytet Jagielloński, Kraków
    24. Prof. dr hab. Dariusz Tarnawski, Wydział Nauk Biologicznych, Uniwersytet Wrocławski, Wrocław
    25. Prof. dr hab. Werner Ulrich, Wydział Biologii i Ochrony Środowiska, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Toruń
    26. Prof. dr hab. Marek Wanat, Muzeum Przyrodnicze, Uniwersytet Wrocławski, Wrocław
    27. Prof. dr hab. January Weiner, Instytut Nauk o Środowisku, Uniwersytet Jagielloński, Kraków
    28. Prof. dr hab. Tomasz Wesołowski, Wydział Nauk Biologicznych, Uniwersytet Wrocławski, Wrocław
    29. Prof. dr hab. Jan M. Wójcik, Instytut Biologii Ssaków PAN, Białowieża
    30. Dr hab. Monika Badura, Wydział Biologii, Uniwersytet Gdański, Gdańsk
    31. Dr hab. Adam Barcikowski, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Toruń
    32. Dr hab. Andrzej Bobiec, Wydział Biologiczno-Rolniczy, Uniwersytet Rzeszowski, Rzeszów
    33. Dr hab. Adam Głazaczow, Wydział Biologii, Uniwersytet im Adama Mickiewicza, Poznań
    34. Dr hab. Bogdan Jaroszewicz, Białowieska Stacja Geobotaniczna, Uniwersytet Warszawski, Białowieża
    35. Dr hab. Łukasz Kaczmarek, Wydział Biologii, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Poznań
    36. Dr hab. Monika Kędra, Instytut Oceanologii PAN, Sopot
    37. Dr hab. Ziemowit Kosiński, Wydział Biologii, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Poznań
    38. Dr hab. Rafał Kowalczyk, Instytut Biologii Ssaków PAN, Białowieża
    39. Dr hab. Paulina Kramarz, Instytut Nauk o Środowisku, Uniwersytet Jagielloński, Kraków
    40. Dr hab. Krzysztof Kujawa, Instytut Środowiska Rolniczego i Leśnego PAN, Poznań
    41. Dr hab. Mariusz Lamentowicz, Wydział Biologii, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Poznań
    42. Dr hab. Mariusz Lewandowski, Wydział Ogrodnictwa, Biotechnologii i Architektury Krajobrazu
    Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, Warszawa
    43. Dr hab. Łukasz Łuczaj, Pozawydziałowy Instytut Biotechnologii, Uniwersytet Rzeszowski
    44. Dr hab. Piotr Minias, Wydział Biologii i Ochrony Środowiska, Uniwersytet Łódzki, Łódź
    45. Dr hab. Anna Orczewska, Wydział Biologii i Ochrony Środowiska, Uniwersytet Śląski, Katowice
    46. Dr hab. Maciej Pabijan, Wydział Biologii i Nauk o Ziemi, Uniwersytet Jagielloński, Kraków
    47. Dr hab. Tomasz Postawa, Instytut Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN, Kraków
    48. Dr hab. Adam Rostański, Wydział Biologii i Ochrony Środowiska, Uniwersytet Śląski, Katowice
    49. Dr hab. Anna Rożen, Instytut Nauk o Środowisku, Uniwersytet Jagielloński, Kraków
    50. Dr hab. Krzysztof Schmidt, Instytut Biologii Ssaków PAN, Białowieża
    51. Dr hab. Nuria Selva Fernandez, Instytut Ochrony Przyrody PAN, Kraków
    52. Dr hab. Anna M. Stefanowicz, Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, Kraków
    53. Dr hab. Grażyna Szarek-Łukaszewska, Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, Kraków
    54. Dr hab. Elżbieta Wilk-Woźniak, Instytut Ochrony Przyrody PAN, Kraków
    55. Dr hab. Roman Żurek, Instytut Ochrony Przyrody PAN, Kraków
    56. Dr Kamil Bartoń, Instytut Ochrony Przyrody PAN, Kraków
    57. Dr Agnieszka Bednarska, Instytut Nauk o Środowisku, Uniwersytet Jagielloński, Kraków
    58. Dr Anna Buczma, Wydział Biologii, Uniwersytet Gdański, Gdańsk
    59. Dr Marcin Churski, Instytut Biologii Ssaków PAN, Białowieża
    60. Dr Piotr Dąbrowski, Wydział Turystyki i Rekreacji, Akademia Wychowania Fizycznego w Krakowie, Kraków
    61. Dr Szymon Drobniak, Instytut Nauk o Środowisku, Uniwersytet Jagielloński, Kraków
    62. Dr inż. Marcin Kadej, Wydział Nauk Biologicznych, Uniwersytet Wrocławski, Wrocław
    63. Dr Wojciech Kania, Stacja Ornitologiczna, Muzeum i Instytut Zoologii PAN, Gdańsk
    64. Dr Magdalena Kozakowska, Wydział Biochemii, Biofizyki i Biotechnologii, Uniwersytet Jagielloński, Kraków
    65. Dr Marta Kras, Wydział Biologii, Uniwersytet Gdański, Gdańsk
    66. Dr Anna Kujawa, Instytut Środowiska Rolniczego i Leśnego PAN, Poznań
    67. Dr Marta Labocha-Derkowska, Instytut Nauk o Środowisku, Uniwersytet Jagielloński, Kraków
    68. Dr Robert Maślak, Wydział Nauk Biologicznych, Uniwersytet Wrocławski, Wrocław
    69. Dr Sławomir Mitrus, Wydział Przyrodniczo-Techniczny, Uniwersytet Opolski, Opole
    70. Dr Magdalena Moskal-del Hoyo, Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, Kraków
    71. Dr Krzysztof Moszczyński, Wydział Prawa i Komunikacji Społecznej, Uniwersytet SWPS, Filia we Wrocławiu
    72. Dr Anna Muszewska, Instytut Biochemii i Biofizyki PAN
    73. Dr inż. Piotr Musznicki, Wydział Elektrotechniki i Automatyki, Politechnika Gdańska
    74. Dr inż. Robert Mysłajek, Wydział Biologii, Uniwersytet Warszawski, Warszawa
    75. Dr Magdalena Niedziałkowska, Instytut Biologii Ssaków PAN, Białowieża
    76. Dr Sabina Nowak, Stowarzyszenie dla Natury „Wilk”, Twardorzeczka
    77. Dr Agnieszka Pajdak-Stós, Instytut Nauk o Środowisku, Uniwersytet Jagielloński, Kraków
    78. Dr Barbara Pietrzak, Wydział Biologii, Uniwersytet Warszawski, Warszawa
    79. Dr Agata Plesnar-Bielak, Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytet Jagielloński, Kraków
    80. Dr Dorota Płuchowska, Wydział Filologiczny, Uniwersytet Wrocławski, Wrocław
    81. Dr Tomasz Podgórski, Instytut Biologii Ssaków PAN, Białowieża
    82. Dr Zofia Prokop, Instytut Nauk o Środowisku, Uniwersytet Jagielloński, Kraków
    83. Dr Agnieszka Sergiel, Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, Kraków
    84. Dr Mirosław Stepaniuk, Stowarzyszenie Dziedzictwo Podlasia, Puchły
    85. Dr Michał Stuglik, Scotland’s Rural College, Edynburg
    86. Dr Jakub Szymkowiak, Wydział Biologii, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Poznań
    87. Dr Joanna Święta-Musznicka, Wydział Biologii, Uniwersytet Gdański, Gdańsk
    88. Dr Aleksandra Walczyńska, Instytut Nauk o Środowisku, Uniwersytet Jagielloński, Kraków
    89. Dr Dominika Włoch-Salamon, Instytut Nauk o Środowisku, Uniwersytet Jagielloński, Kraków
    90. Dr Joanna Wojtera-Kwiczor, Wydział Biologii, Uniwersytet im. A. Mickiewicza w Poznaniu, Poznań
    91. Dr Krzysztof Zawierucha, Wydział Biologii, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Poznań
    92. Dr Adrian Zwolicki, Wydział Biologii, Uniwersytet Gdański, Gdańsk
    93. Mgr Maciej Bonk, Instytut Ochrony Przyrody PAN, Kraków
    94. Mgr Alicja Pawelec, Wydział Biologii, Uniwersytet Warszawski, Warszawa
    95. Mgr inż. Gabriela Sąkol, Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu
    96. Mgr Anna Wyrzykowska, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Poznań


Opłać abonament na wolność słowa


Powiązane:

Lubisz nas?

Powiedz o tym innym