Organizacje apelują do Dudy: niech Pan podpisze ustawy ratujące Trybunał Konstytucyjny

13 września Sejm przyjął ustawy ratujące sytuację w Trybunale Konstytucyjnym po upolitycznieniu tej instytucji w czasach rządów Prawa i Sprawiedliwości. Po reformie – o ile prezydent Duda ją zaakceptuje – Trybunał dostałby więcej zadań. Prawo do składania skarg do Trybunału zyskałyby m.in. o organizacje społeczne, samorządy terytorialne, związki zawodowe i organizacje pracodawców. Zatem wymagania wobec sędziów zostałyby zwiększone. Ustawa wprowadza większą przejrzystość przy selekcji kandydatów do TK i większą konkurencję: na jedno miejsce w Trybunale kandydatów byłoby więcej niż jeden, a ich deklaracje o dorobku zawodowym byłyby sprawdzane.

Dotychczasowi sędziowie mogliby spokojnie przejść w stan spoczynku. Nie dotyczy to tylko dublerów, czyli osób, które zajęły miejsce sędziów prawidłowo wybranych do Trybunału, ale nie zaprzysiężonych przez prezydenta w 2015 roku. Ci po prostu traciliby stanowisko.

Wyroki TK, w których wydaniu uczestniczyli dublerzy, byłyby uznane za nieważne. W mocy pozostałyby jednak orzeczenia sądowe i ostateczne decyzje administracyjne, prawomocne w chwili wejścia w życie nowej ustawy, wydane w sprawach indywidualnych na podstawie stanu prawnego ukształtowanego wyrokiem z udziałem dublera.

Mniej partyjny TK

Sędziów zasiadających w Trybunale wybierałby Sejm większością 3/5 głosów (obecnie są oni wybierani bezwzględną większością, zmiana wymusiłaby wiec ponadpartyjne porozumienie i sprawiła, że Trybunał przestałby składać się z najbardziej radykalnych przedstawicieli aktualnie rządzącej formacji). Kandydatów zgłaszać by mogli nie tylko parlamentarzyści, ale także prezydent, prezydium Sejmu, Krajowa Rada Prokuratorów oraz zgromadzenia ogólne NSA i SN. Zreformowany zostałby także sposób zarządzania TK przez prezesa oraz system dyscyplinarny.

Jak przypomina Polska Agencja Prasowa, w zeszłym tygodniu szefowa Kancelarii Prezydenta Małgorzata Paprocka powiedziała, że „ustawy w tym kształcie, które zostały przekazane panu prezydentowi, budzą bardzo poważne wątpliwości co do zgodności z konstytucją”. „Propozycje, aby uznawać ustawowo nieistnienie wyroków, taka pokusa, by to inne władze niż władza sądownicza decydowały, czy jakiś wyrok wiąże, czy nie wiąże, to jest najgorsze, co może spotkać obywateli” – mówiła Paprocka.

Treść apelu organizacji pozarządowych

Szanowny Panie Prezydencie!

Zwracamy się do Pana z apelem o podpisanie ustaw dotyczących Trybunału Konstytucyjnego, które zostały uchwalone przez Sejm w dniu 13 września br. Projekty te, poparte po przeprowadzeniu szerokich konsultacji przez kilkadziesiąt organizacji społecznych, środowiska eksperckie i akademickie, mają na celu wprowadzenie rozwiązań, które przyczynią się nie tylko do rozwiązania kryzysu wokół działalności Trybunału Konstytucyjnego, ale również do zmniejszenia polaryzacji w polskim życiu publicznym.

Na Panu, jako Prezydencie RP wybranym w powszechnych wyborach ciąży wyjątkowa odpowiedzialność zapewnienia, że prawa obywatelek i obywateli będą skutecznie chronione, a działania władz podlegały rzetelnej kontroli pod kątem zgodności z Konstytucją.

Podpisanie tych ustaw stanowiłoby istotny krok w kierunku rozwiązania wątpliwości dotyczących funkcjonowania TK, wskazanych również przez sądy europejskie. Ustawy te stanowią właściwy środek do rozstrzygnięcia – zgodnie z przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej – wszystkich problemów skutkujących brakiem należytego funkcjonowania Trybunału. To z kolei przyczyni się do stabilizacji porządku prawnego w Polsce.

Ich przyjęcie zapewni obywatelom i obywatelkom skuteczną ochronę ich praw oraz odbuduje zaufanie do instytucji publicznych. Wierzymy, że decyzja o ich zatwierdzeniu będzie krokiem w stronę umocnienia demokracji i praworządności w naszym kraju.

Z poważaniem – sygnatariusze apelu

1. Fundacja im. Stefana Batorego
2. Instytut Spraw Publicznych
3. Forum Obywatelskiego Rozwoju
4. Fundacja Wolności Gospodarczej
5. Akcja Demokracja
6. Stowarzyszenie Sędziów Polskich Iustitia
7. Stowarzyszenie Inicjatywa Obywatelska Pro Civium
8. Fundacja Panoptykon
9. Stowarzyszenie Prokuratorów Lex Super Omnia
10. Fundacja Aktywna Demokracja
11. Amnesty International Polska
12. Komitet Obrony Demokracji
13. Fundacja Wolne Sądy
14. Stowarzyszenie Adwokackie Defensor Iuris
15. Stowarzyszenie wspierające Inicjatywę „Nasz Rzecznik”
16. Inicjatywa „Nasz Rzecznik”
17. Instytut Prawa i Społeczeństwa INPRIS
18. Green REV Institute
19. European Fem Institute
20. Fundacja Jesteśmy Ważni
21. Fundacja Artonomia
22. Stowarzyszenie Żydowskie Czulent
23. Stowarzyszenie Kampania Przeciw Homofobii
24. Centralna Rada Romów w Polsce
25. Fundacja „Dom tam gdzie Ty”
26. Stowarzyszenie Interwencji Prawnej
27. Stowarzyszenie „Jesteśmy Razem”
28. Fundacja Obserwatorium Demokracji Cyfrowej
29. Fundacja Widzialne