Przedsiębiorcy, samorządy i dostawcy energii ponoszą koszty opieszałości rządu w sprawie cen prądu. Ministerstwo Energii już kilka razy zapewniało, że rozwiąże problem. Premier Mateusz Morawiecki tłumaczy to koniecznością uzgodnień z Unią. Na to był jednak czas w ubiegłym roku. Przez konflikt wewnątrz rządu i spór o praworządność mamy teraz drogą energię

„Dla 65 proc. odbiorców energii cena prądu pozostała na poziomie z 2018 roku” – podał 14 maja PAP za odpowiedzią Ministerstwa Energii na interpelację poselską. „Pozostali czekają na rozporządzenie do ustawy zamrażającej ceny prądu” – czytamy jednak dalej. Oznacza to, że 35 proc. odbiorców wciąż jest w niepewnej sytuacji. To przede wszystkim przedsiębiorcy, samorządy i nie-państwowi dostawcy energii. Na rozporządzenia ustalające procedurę rekompensat czekają od 28 grudnia 2018 roku. To wtedy uchwalono ustawę zamrażającą ceny prądu na 2019.

Przedstawiciele rządu zapowiadają co rusz, że problem za chwilę zostanie rozwiązany:

  1. Rozporządzenia miały być gotowe do końca marca, po pierwszej nowelizacji ustawy na wniosek Urzędu Regulacji Energetyki (URE). W toku konsultacji storpedowało je jednak m.in. Ministerstwo Przedsiębiorczości i Technologii.
  2. Sekretarz stanu w Ministerstwie Energii Grzegorz Tobiszowski mówił potem: „Z determinacji w ministerstwie widzę, że pod koniec kwietnia powinniśmy wszystko dopinać”.
  3. Minister Tchórzewski zapewniał z kolei w połowie kwietnia, że proces zakończy się w maju.

Optymizm ministrów okazał się płonny. Na konferencji po posiedzeniu rządu 14 maja premier

Mateusz Morawiecki przyznał, że „jeszcze pewnie trzeba będzie odrobinę czasu poczekać”,

ponieważ rząd chce być „w zgodzie z prawem UE i wszelkie mechanizmy kompensacyjne i inne muszą być uzgodnione z Komisją Europejską”. Nie sprecyzował, ile wynosi „odrobina czasu” według rządowej skali.

Co ma Komisja Europejska do cen prądu w Polsce?

Niespełna tydzień po uchwaleniu ustawy „zamrażającej”, Rzeczniczka KE Mina Andrejewa podała do wiadomości, że Unia oczekuje wyjaśnień ze strony polskich władz, gdyż zachodzi podejrzenie wystąpienia niedozwolonej pomocy publicznej. Choć nie ma takiego obowiązku, praktyka nakazuje, by rządy narodowe informowały (w oficjalnym żargonie: notyfikowały) o możliwej ingerencji w rynek przed wprowadzeniem budzącej wątpliwość regulacji. Robią to, żeby uniknąć chaosu i kompromitacji post factum – czyli dokładnie tego, z czym mamy do czynienia w Polsce. 

Jeszcze w styczniu szef Kancelarii Premiera Michał Dworczyk zapewniał, że o żadnej pomocy publicznej nie może być mowy. Przeliczył się. Złudzeń nie pozostawił dyrektor generalny ds. energii Komisji Europejskiej Dominique Ristori w wypowiedzi z 13 maja: „Możliwość zamrożenia cen energii elektrycznej dla gospodarstw domowych jest zgodna z europejskimi regulacjami, [lecz] w przypadku odbiorców biznesowych to nieracjonalne”.

Na twardszym stanowisku stoi kończący swoją kadencje prezes URE Maciej Bando. „Energia jest towarem. Gdy jest susza i idziemy do warzywniaka, gdzie okazuje się, że pietruszka podrożała, nie oczekujemy od państwa rekompensaty za droższą pietruszkę ani dopłat do wody do jej podlewania. Państwo samo też się do tego nie zgłasza” – mówi w wywiadzie dla „Dziennika Gazety Prawnej”. 

Trzymając się porównania prezesa URE, Komisja godzi się na rekompensaty dla właścicieli warzywniaków (tu: spółki obrotu energią) za to, że sprzedają pietruszkę na domowe potrzeby w cenie niższej, niż wynoszą koszty jej zakupu od rolnika (elektrowni) na targu (Towarowej Giełdzie Energii), ale już nie firmom produkującym bulion warzywny (przedsiębiorcom).

Tchórzewski nierychliwy

Polska miała na notyfikowanie Komisji Europejskiej dużo czasu. Ceny emisji CO2 zaczęły szybować na początku 2018 r., z ok. 5 euro za tonę do 25 obecnie. Stało się to m.in. za sprawą dobrej koniunktury. Również węgiel jest dziś ponad dwukrotnie droższy, niż w 2015 r. W połowie 2018 r. podwyżka mogła wydawać się nieunikniona, jednak Ministerstwo Energii miało wtedy inne sprawy na głowie – trwał konflikt z premierem Morawieckim o nadzór nad spółkami paliwowymi.

Wykres pokazuje wzrost cen do emisji tony CO2 o 279 procent
Ceny uprawnień do emisji tony CO2 w euro. Źródło: Business Insider

We wrześniu 2018 r. z całą pewnością Krzysztof Tchórzewski miał świadomość skali problemu. Minister energii zwrócił się wtedy do KE z wnioskiem o „pilne podjęcie działań” dla powstrzymania wzrostu cen na rynku praw do emisji CO2. W grudniu Komisja przychyliła się zresztą do prośby, pozwalając Polsce sprzedać prawa do emisji dodatkowych 55 mln ton CO2, których nie wykorzystała w poprzednich latach.

  • Zobacz, jak w 2018 r. zmieniały się rządowe pomysły dot. cen prądu

    • 14 września 2018: Minister energii Krzysztof Tchórzewski zwrócił się do Komisji Europejskiej z wnioskiem o „pilne podjęcie działań” dla powstrzymania wzrostu cen na rynku praw do emisji CO2. Cena tych praw wpływa na koszt produkcji energii w elektrowniach węglowych.

    • 11 października: Minister Tchórzewski powiedział „Rzeczpospolitej”, że na wypadek podwyżek cen prądu dla odbiorców w Polsce jego resort planuje „wprowadzenie pakietu rozwiązań osłonowych dla obywateli i odbiorców przemysłowych, zwłaszcza w branżach energochłonnych”.

    • 12 października: Ministerstwo Energii poinformowało o powtórnej prośbie o interwencję Komisji Europejskiej.

    • 20 października: ME zapowiedziało, że gospodarstwa domowe, w których osoba, na którą zarejestrowano rachunki, nie przekroczyła I progu podatkowego (85,5 tys. zł) otrzymają rekompensatę w przypadku wzrostu kwot rachunku powyżej 5 proc.– podała PAP.

    • 15 listopada: Czterech sprzedawców energii elektrycznej – PGE, Tauron, Enea, Energa – przedstawiło Urzędowi Regulacji Energetyki (URE) wnioski o podwyższenie cen prądu o 30 proc. dla gospodarstw domowych.

    • 20 listopada: Minister Tchórzewski zapowiedział objęciem 100-procentowymi rekompensatami wszystkich gospodarstw domowych, bez względu na dochody – bo wydzielenie tych, którzy przekroczyli I próg podatkowy byłoby administracyjnie zbyt drogie.

    • 23 listopada: W TOK FM minister przedsiębiorczości Jadwiga Emilewicz mówiła, że nie zna żadnego projektu rekompensat.

    • 4 grudnia: Podczas COP24 minister Tchórzewski zapowiedział, że koszt rekompensat może wynieść ok. 4 mld zł dla przesiębiorstw i gospodarstw domowych łącznie.

    • 7 grudnia: Minister finansów Teresa Czerwińska unikała odpowiedzi, czy budżet jest w stanie udźwignąć koszty rekompensat, przerzucając na Ministerstwo Energii odpowiedzialność za sfinansowanie planu.

    • 10 grudnia: Na konferencji prasowej minister Tchórzewski zapowiedział, że odbiorcy indywidualni oraz małe i średnie przedsiębiorstwa (ale już nie duże przedsiębiorstwa energochłonne czy samorządy) otrzymają dopłaty do rachunków finansowane z zysków ze sprzedaży praw do emisji CO2 oraz „oszczędności” państwowych spółek energetycznych w łącznej wysokości 1 mld złotych – giełda zareagowała natychmiastowym spadkiem cen ich akcji.

    • 11 grudnia: URE zażądał wyjaśnień. „Skoro przedsiębiorstwa energetyczne są w stanie pokazać taki rząd oszczędności, o jakim wczoraj mówił minister energii, to oczekujemy, że odpowiednio przeanalizują i skorygują swoje wnioski taryfowe” – mówiła Agnieszka Głośniewska, rzeczniczka urzędu;

    Tchórzewski poinformował, że Komisja Europejska zgodziła się na sprzedaż 55 mln niewykorzystanych przez Polskę praw do emisji zanieczyszczeń.

    • 12 grudnia: Tchórzewski przed komisją sejmową nie mówił już o „oszczędnościach”, tylko „jednorazowej opłacie klimatycznej”, którą będą musiały uiścić spółki Skarbu Państwa;
    Później w rozmowie z dziennikarzami minister stwierdził, że państwowe spółki wycofają z URE wnioski o podwyżki taryf. W Sejmie premier Mateusz Morawiecki zapowiedział, że „podwyżek prądu nie będzie”.

    • 13 grudnia: RMF FM podało, że w rządzie rozważa się obniżkę akcyzy na energię – zamiast rekompensat. Jednocześnie minister Tchórzewski odwołał zapewnienie, że wnioski o podwyżki zostaną wycofane, ponieważ państwowe spółki „są niezależne”;

    • 14 grudnia: „Fakt” potwierdził, że akcyza spadnie z 20 zł na 5 zł za 1 mWh oraz obniżone zostanie kilka innych opłat, ale tylko dla gospodarstw domowych, a nie dla przedsiębiorstw. RMF doniosło, że spółki energetyczne obniżyły stawki we wnioskach do URE o podniesienie taryf do ok. 20 proc. – oficjalnie urząd czeka na odpowiedź do 18 grudnia.

    • 17 grudnia: W TVN24 minister Emilewicz stwierdziła, że opisany powyżej chaos to jedynie „niezręczności komunikacyjne”. Dodała również, że „ceny energii nie podniosą się od stycznia” i „w nowy rok wejdziemy ze starymi taryfami”.

    Ostatecznie 28 grudnia uchwalono ustawę, która obniżyła akcyzę na prąd oraz tzw. opłatę przejściową dla dostawców energii, w tzw. ustawie o cenach prądu. Ceny dla gosp. domowych oraz małych i średnich przedsiębiorstw miały być zamrożone na poziomie tych z czerwca 2018.

Rząd miał zatem co najmniej kwartał, aby skonsultować z Komisją rozwiązania zabezpieczające polskich konsumentów przed skokowym wzrostem cen energii, które jednocześnie nie naruszałyby zasad jednolitego rynku UE. Jednak w drugiej połowie 2018 r. apogeum osiągnął wielomiesięczny spór rządu Morawieckiego z KE w sprawie „reform” PiS w sądownictwie. Tchórzewski stał na słabej pozycji negocjacyjnej, nie mógł też liczyć na wsparcie premiera.

Teraz, jeśli ministerstwo wydałoby rozporządzenia do ustawy, groziłby mu kolejny blamaż. Jeśli bowiem KE nakaże zmienić ustawę ze względu na ingerencję w rynek, to wydane rozporządzenia mogą okazać się przynajmniej częściowo nieważne. A wtedy podmioty, które dziś otrzymałyby rekompensaty, musiałyby je oddać z odsetkami.

Konsekwencje będą, ale nie przed wyborami

Na korzyść rządu działa fakt, że odbiorcy indywidualni bezpośrednio nie odczuwają konsekwencji opóźnień, bo płacą wynikającą z ustawy i zatwierdzoną przez URE cenę prądu z 30 czerwca 2019 r. Wpływ chaosu w energetyce na wynik nadchodzących wyborów będzie zatem umiarkowany. W gorszej sytuacji są przedsiębiorcy i samorządy, bo dostawcy energii nie chcą z nimi podpisywać długoterminowych (i zazwyczaj o wiele korzystniejszych) umów obejmujących 2019 r. Płacą zatem aktualne, wyższe o kilkadziesiąt procent ceny.

Sami dostawcy nie wiedzą bowiem, jaką stawkę mogą zaoferować – tę wynikającą z kosztu zakupu na giełdzie czy tę uwzględniającą rekompensatę? W dodatku nierzadko gospodarstwom domowym dostarczają prąd poniżej kosztów. Niektórych dostawców prowadzi to w stronę bankructwa. W rozmowach z OKO.press eksperci zapowiadają, że Skarb Państwa może czekać seria kosztownych pozwów z tego tytułu. Na dodatek nic nie wskazuje, by ceny produkcji prądu z węgla miałyby się zmienić. W przyszłym roku może nastąpić powtórka z chaosu.

Czy jest rozsądne wyjście? Prezes URE odpowiada „DGP” z rozbrajającą szczerością: „Nawet nie pełniąc swojej funkcji, gdybym wiedział, co robić, na pewno bym powiedział.

Nikt nie ma pomysłu, jak ten impas przerwać, i to mnie martwi”.

 

OKO pisze o polskiej gospodarce.
Wesprzesz nasze finanse?

Maciek Piasecki (1988) – studiował historię sztuki i dziennikarstwo na Uniwersytecie Warszawskim, praktykował m.in. w Instytucie Kultury Polskiej w Londynie. Dla OKO.press pisze o protestach, polityce ekonomicznej i wpływie gospodarki na życie każdego z nas. Debiutował w „Machinie”, publikował m.in. w „Wysokich Obcasach”, „Dwutygodniku” i „VICE”.


Lubisz nas?

Dołącz do społeczności OKO.press