0:00
Prawa autorskie: Grzegorz Dabrowski / Agencja Wyborcza.plGrzegorz Dabrowski /...
30 listopada 2022

HFPC: Funkcjonariusz/ka Straży Granicznej ma obowiązek odmówić wykonania rozkazu niezgodnego z prawem

Helsińska Fundacja Praw Człowieka opublikowała poradnik prawny dla osób pracujących w Straży Granicznej o odpowiedzialności karnej za wykonanie niezgodnych z prawem rozkazów, np. tzw. "push-backów". Osoba, która wykona rozkaz niezgodny z prawem, może być ukarana z art. 231 k.k

Wydrukuj

28 listopada 2022 roku Helsińska Fundacja Praw Człowieka opublikowała krótki poradnik dla strażników i strażniczek granicznych. Przypomina w nim o wyrokach, które zapadły w polskich sądach w ostatnich miesiącach, a które uznają wypychanie za granicę z Białorusią za niezgodne z prawem i procedurami. Na tej podstawie prawnicy organizacji uznali, że Straż Graniczna może zostać pociągnięta do odpowiedzialności karnej za tzw. "push-backi". A także, że w związku z tym funkcjonariusz/ka SG może odmówić wykonania rozkazu, jeżeli jest on niezgodny z prawem.

Wyroki sądowe - push-backi nielegalne

O tych wyrokach pisaliśmy w OKO.press kilkakrotnie. Opisywaliśmy m.in. wyrok z 28 marca 2022 wydany przez sąd w Hajnówce:

A także inne, na które też powołuje się HFPC:

  • wyrok WSA w Warszawie z czerwca 2022, w którym sąd uchylił decyzję o wypchnięciu obywatela Syrii do Białorusi, mimo że nastąpiła już po "zalegalizowaniu" pushbacków (październik 2021 roku),
  • wyrok WSA w Białymstoku z września 2022, w którym sąd uznaje, że rozporządzenie min. Mariusza Kamińskiego z sierpnia 2021 roku, które pozwalało służbom wypychać osoby szukające azylu na białoruską stronę granicy, naruszało Konstytucję, Konwencję Genewską i Kartę Praw Podstawowych UE.

HFPC cytuje uzasadnienie z tego ostatniego wyroku: "Po ujawnieniu przez funkcjonariuszy SG nielegalnego przekroczenia przez skarżącą granicy RP właściwy organ SG powinien był - w zależności od zaistniałej sytuacji - albo wszcząć postępowanie w sprawie zobowiązania skarżącej do powrotu, albo umożliwić jej jak najszybsze formalne złożenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej".

Odpowiedzialność karna za push-back

"Zdaniem Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka, funkcjonariusze i funkcjonariuszki SG niestosujący się do opisanego powyżej wzorca postępowania [takiego, o jakim czytamy w wyrokach], a zatem dokonujący zawrócenia cudzoziemca poza granice Polski bez zbadania jego sytuacji, a często także z narażeniem jego życia lub zdrowia, mogą zostać pociągnięci do odpowiedzialności karnej. Powołanie się na wykonywanie rozkazu nie zwalnia od odpowiedzialności, jeżeli funkcjonariusz wiedział o tym, że popełnia przestępstwo", piszą prawnicy HFPC w swoim dokumencie.

"W grę może wchodzić art. 231 k.k., czyli przekroczenie uprawnień lub niedopełnienie obowiązków przez funkcjonariuszy publicznych, a także inne przepisy dotyczące odpowiedzialności karnej za narażanie człowieka na utratę życia lub zdrowia, bezprawne pozbawienie wolności, czy też porzucenie osoby małoletniej".

Helsińska Fundacja Praw Człowieka wskazuje też na inne przepisy, z których funkcjonariusz/ka może zostać pociągnięta do odpowiedzialności:

  • narażenie życia lub zdrowia zawracanej osoby (art. 160 k.k.);
  • spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu zawracanej osoby (art. k.k.);
  • nieudzielenie pomocy (art. 162 k.k.);
  • bezprawne pozbawienie wolności (art. 189 k.k.);
  • porzucenie osoby małoletniej bądź nieporadnej (art. 210 k.k.);
  • czy nawet znęcanie się nad pozbawionym wolności (art. 247 k.k.).

Postępowanie może zostać wszczęte z urzędu lub na wniosek pokrzywdzonego, lub innego organu uprawnionego.

Co zrobić, by nie odpowiadać za przestępstwo? Do odpowiedzialności karnej nie może zostać pociągnięty funkcjonariusz/ka, który wykonał rozkaz niezgodny z prawem, o ile:

  • faktycznie wykonał rozkaz ORAZ
  • popełnił przestępstwo nieumyślnie (w tym także mieści się brak wiedzy o tym, że dane działanie to przestępstwo).

Można (i trzeba) odmówić wykonania rozkazu

Prawnicy podkreślają, że w związku z tym funkcjonariusz/ka SG może odmówić wykonania rozkazu. A nawet powinien to zrobić zgodnie z art. 63 ustawy o Straży Granicznej, jeżeli wykonanie rozkazu wiąże się z popełnieniem przestępstwa. Odmowa taka - złożona na piśmie - nie wiąże się z negatywnymi konsekwencjami dla strażnika granicznego/strażniczki granicznej.

HFPC proponuje pomoc prawną funkcjonariuszom/kom SG, których za odmowę spotkały negatywne konsekwencje. Cały poradnik znajdziecie tutaj.

Zima na Podlasiu

A kryzys na granicy polsko-białoruskiej trwa. Grupa Granica - inicjatywa zrzeszająca organizacje pozarządowe i aktywistów/aktywistek działających na granicy - systematycznie raportuje o liczbie osób, które utknęły na granicy i potrzebowały pomocy. Tylko w tygodniu od 11 do 17 listopada:

  • 131 osób zgłosiło się do GG z prośbą o pomoc;
  • do 76 z nich udało się dotrzeć z pomocą humanitarną;
  • 2 osobom GG udzieliła pomocy prawnej;
  • 14 osobom GG udzieliła pomocy medycznej;
  • GG zarejestrowała 22 nielegalne wywózki do Białorusi;
  • GG udokumentowała 2 przypadki zaginięć;
  • 4 osoby zgłosiły GG, że służby białoruskie zastosowały wobec nich przemoc;
  • 6 osób zadeklarowało użycie wobec nich przemocy ze strony służb polskich.

Nasze teksty o kryzysie humanitarnym na granicy PL-BY znajdziecie tutaj.

Udostępnij:

Magdalena Chrzczonowicz

Wicenaczelna OKO.press, redaktorka, dziennikarka. W OKO.press od początku, pisze o prawach człowieka (ostatnio prawach uchodźców i uchodźczyń), prawach reprodukcyjnych, Kościele katolickim i polityce.

Komentarze

Komentarze będą wkrótce dostępne