Katecheci i kapelani kosztowali budżet 7,1 miliardów złotych w latach 2014-2018

Biuro Analiz Sejmowych w analizie z 3 września 2019 roku zebrało informacje o wydatkach budżetu państwa na pensje katechetów i kapelanów oraz liczbie ich etatów w latach 2014-2018. Wykonanie analizy zleciła Joanna Scheuring-Wielgus z koła poselskiego Teraz! (wybrana na posłankę kolejnej kadencji z listy Lewicy). OKO.press dotarło do tych danych jako pierwsze.

Choć wcześniej znane były już koszty m.in. utrzymania nauczycieli religii w poszczególnych latach lub liczba kapelanów Krajowej Administracji Skarbowej, po raz pierwszy mamy możliwość zsumowania tych liczb i zobrazowania skali obciążeń budżetowych związanych z działalnością kościołów i związków wyznaniowych.

BAS poniższe dane otrzymało głównie za pośrednictwem Departamentu Wyznań Religijnych i Mniejszości Narodowych MSWiA, który zebrał je w innych jednostkach resortu i ministerstwach.

Analiza obejmuje między innymi łączne koszty wynagrodzeń i liczbę etatów lub osób na stanowiskach nauczycieli religii oraz kapelanów w:

• Siłach Zbrojnych RP,
• policji,
• straży granicznej,
• Biurze Ochrony Państwa, a następnie w Służbie Ochrony Państwa,
• straży pożarnej,
• zakładach karnych i aresztach śledczych,
• zakładach poprawczych i schroniskach dla młodzieży,
• Krajowej Administracji Skarbowej.

Analiza BAS nie obejmuje kapelanów szpitalnych, ponieważ dane na ich temat nie są regularnie zbierane ani przez instytucje państwowe, ani przez Kościół.

Z danych BAS wynika, że w latach 2014-2018 łączne wydatki na katechetów i kapelanów systematycznie rosły.

Wynagrodzenia kapelanów wszystkich kategorii (poza szpitalnymi) wrosły między 2014 a 2018 roku z 19,4 milionów do ponad 24 milionów złotych. Czyli o ponad 4,5 miliona złotych.

Trudniej podsumować liczbę osób zatrudnionych na stanowiskach katechetów i kapelanów, ponieważ dane BAS-u nie są pełne i w pełni porównywalne. Dowiadujemy się z nich, na ilu etatach pracowali katecheci, ale brak jest informacji o liczbie osób uczących katechezy. Tych z pewnością jest więcej, bo często pracują na część etatu. Część instytucji zatrudniających kapelanów także nie podała liczby zatrudnionych albo liczby etatów.

Pensje katechetów

Dane Biura Analiz Sejmowych, dotyczące wynagrodzeń katechetów, obejmują cztery rodzaje jednostek:

• szkoły podlegające Ministerstwu Edukacji Narodowej (z wyłączeniem wychowania przedszkolnego);
• szkoły podległe Ministerstwu Środowiska;
• szkoły podległe Ministerstwu Rolnictwa i Rozwoju Wsi;
• Ochotnicze Hufce Pracy podległe Ministerstwu Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.

O danych pochodzących z Ministerstwa Edukacji Narodowej pisaliśmy w kwietniu 2019 na podstawie odpowiedzi na interpelację posła PO Marka Sowy. Wyliczyliśmy wtedy, że rok pracy katechety kosztował budżet państwa 68,3 tys. zł, czyli 5 691 zł miesięcznie. Znając ten koszt pracodawcy można – stosując kalkulator wynagrodzeń – policzyć, że nauczyciele religii zarabiali w 2018 roku średnio (na etat) 4724 zł brutto, czyli 3358 zł netto.

BAS zaznacza jednak, że nie są to rzeczywiste koszty wynagrodzeń katechetów, lecz „kalkulacyjne”, oszacowane na podstawie liczby ich etatów i średnich wynagrodzeń katechetów na poszczególnych szczeblach awansu zawodowego wraz z dodatkami.

Dodaje też, że są wynagradzani na takich samych zasadach, jak pozostali nauczyciele. Na przykład koszt wynagrodzeń katechetów podany przez MEN w 2018 roku był wyższy o 84 miliony zł niż w latach 2016 i 2017 z powodu podwyżki wynagrodzeń nauczycieli o 5,35 proc. od 1 kwietnia 2018.

W praktyce jednak o awansach, a więc i wysokości wynagrodzenia katechetów, decydują nie dyrektorzy szkół, jak w przypadku pozostałych nauczycieli, lecz Wydział Katechetyczny miejscowej kurii. wykres wynagrodzenia

Z danych Biura Analiz Sejmowych wynika, że łączne koszty wynagrodzeń rosły także z powodu powiększającej się liczby etatów katechetów. Wzrosła między 2014 a 2018 rokiem z 21 019,65 do 21 719,15, czyli o 699,5 etatu. Według informacji Episkopatu w 2016 roku 56 proc. nauczycieli religii stanowiły osoby świeckie, 37 proc. – księża i 7 proc. siostry zakonne.

Jak wskazywał w analizie dla OKO.press dr hab. Paweł Borecki z UW, specjalizujący się w prawie wyznaniowym,

Jego artykuł 12. stanowi, że publiczne szkoły podstawowe i ponadpodstawowe oraz przedszkola prowadzone przez organy administracji państwowej i samorządowej organizują zgodnie z wolą zainteresowanych naukę religii w ramach planu zajęć. “Pojęcie organizowania pojmowane kompleksowo zakłada również finansowanie lekcji religii ze środków publicznych, czyli odpowiednio przez organy państwowe lub samorządowe” - zauważa dr hab. Borecki.

Kapelani w zakładach zamkniętych

Finansowanie kapelanów - choć nie wszystkich - także ma podstawę prawną w konkordacie. Artykuł 17 ust. 1 stanowi, że państwo polskie „zapewnia warunki do wykonywania praktyk religijnych i korzystania z posług religijnych osobom przebywającym w zakładach penitencjarnych, wychowawczych, resocjalizacyjnych oraz opieki zdrowotnej i społecznej, a także w innych zakładach i placówkach tego rodzaju”. Konkordat obliguje te zakłady do zapewnienia możliwości “uczestniczenia we Mszy św. w niedziele i święta oraz w katechizacji i rekolekcjach, a także korzystać z indywidualnych posług religijnych w zgodzie z celami pobytu tych osób”. Precyzuje także, że

Według danych BAS w 2018 roku w zakładach karnych i aresztach śledczych pracowało 202 duchownych. O 18 więcej niż w latach 2014-2015. W tym czasie ich łączne wynagrodzenia wzrosły z 3,534 do 4,754 milionów złotych. Poza tym w związku z opieką duszpasterską dla osadzonych Ministerstwo Sprawiedliwości ponosiło coraz wyższe “inne wydatki”: od 29 439 zł w 2014 roku do 45 845 tys. zł w 2018.

W zakładach poprawczych i schroniskach dla młodzieży w 2018 roku pracowało 29 duchownych. Liczba ta nie zmieniała się w ciągu ostatnich lat z wyjątkiem 2015 roku, gdy tymczasowo spadła do 28. W przeciwieństwie do kapelanów więziennictwa, kapelani osadzonej młodzieży zarabiają mniej niż pięć lat temu. W 2014 łączny koszt ich wynagrodzeń wyniósł 775 780 zł, a w 2018 - 708 048 zł. Łączny koszt utrzymywania opieki duszpasterskiej młodocianych i dorosłych osadzonych wzrósł z 4,36 milionów zł w 2014 roku do 5,51 milionów złotych w 2018.

Analiza BAS-u nie zawiera danych o kapelanach posługujących weśród chorych, bo nie zbiera ich systematycznie ani Narodowy Fundusz Zdrowia, ani Episkopat. W 2010 roku Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego sprawdził, że w szpitalach i domach społecznych pełni posługę 457 kapelanów. Nie wiadomo jednak, ilu dokładnie z nich jest zatrudnionych i na jaką część etatu.

“Najczęściej księża zatrudniani są w wymiarze 1/4, 1/2 lub 3/4 etatu, lub też podejmują posługę w formie wolontariatu” - mówił Katolickiej Agencji Informacyjnej w lutym 2018 ks. Arkadiusz Zawistowski, krajowy duszpasterz służby zdrowia. Według niego

Kapelani służb mundurowych

Swoich kapelanów mają też służby mundurowe, choć do finansowania ich wynagrodzeń z budżetu nie obliguje ani konstytucja, ani konkordat, a jedynie ustawy i porozumienia zawierany między poszczególnymi służbami i kościołami.

Wynagrodzenia kapelanów Sił Zbrojnych RP, policji, straży pożarnej, straży granicznej, skarbówki i Służby Ochrony Państwa (wcześniej Biura Ochrony Rządu) w 2018 roku kosztowały budżet łącznie 18,5 miliona złotych.

Najwyższą podwyżkę w ostatnich latach otrzymał kapelan na etacie Biura Ochrony Rządu, przekształconego w Służbę Ochrony Państwa. Jeszcze w 2014 roku jego wynagrodzenie kosztowało budżet MSWiA 99 tysięcy złotych.

Sumarycznie jednak najwięcej kosztują budżet wynagrodzenia kapelanów zatrudnionych w Siłach Zbrojnych RP. W latach 2014-2018 choć zmalała liczba kapelanów w wojsku, wydatki na ich pensje wzrastały. W 2014 koszt wynagrodzeń 174 kapelanów wynosił 11,251 mln zł. W 2018 - 160 kapelanów kosztowało budżet o 2,8 miliona więcej, czyli 14,076 milionów złotych.

Lwia część kosztów wynagrodzeń na kapelanów wojskowych pokryły wydatki na duchownych katolickich.

Wynagrodzenia kapelanów rosły też w policji. Między 2014 a 2018 rokiem liczba etatów wzrosła nieznacznie - z 16,9 do 17,3. Tymczasem łączny koszt wynagrodzeń wzrósł o 261,5 tys. zł: z 654,15 tys. zł w 2014 roku do 915,68 tys. zł w roku 2018. Wynagrodzenia policyjnych kapelanów są jednak znacznie niższe niż wojskowych. Średni miesięczny koszt jednego etatu to 4411 zł. BAS dodaje przy tym, że większość kapelanów policyjnych nie otrzymuje pensji z budżetu. W 2017 r. było ich 173.

Nieznacznie wzrosły wynagrodzenia kapelanów w Straży Granicznej, których w latach 2014-2018 było od 19 do 20. W 2014 kosztowali 1,557 miliona złotych, a w 2018 - 1,857 mln zł. Z kolei koszt opieki duszpasterskiej w Państwowej Straży Pożarnej zmalał z 1, 008 miliona złotych w 2014 do 901 tys. zł w 2018 roku. Nie wiadomo jednak, jak zmieniła się w tym czasie liczba kapelanów.

W ostatnim roku spadły też koszty wynagrodzeń kapelanów w skarbówce, choć ich liczba się zwiększyła. W 2014 roku było ich sześciu, w 2017 - ośmiu, a w 2018 już dziesięciu. Jak jednak wyjaśnia BAS, koszty w 2018 roku spadły tylko dlatego, że od 1 stycznia tamtego roku do uposażeń funkcjonariuszy nie dolicza się składek ZUS.