Krótko i na temat: najnowsze wiadomości z Polski i ze świata

Co się wydarzyło?

Sześć posiedzeń – tyle wystarczyło, żeby zakończyć prace nad ustawą o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu. We wtorek 12 maja zakończono prace nad treścią ustawy wprowadzającej, która zmieni przeszło 230 obowiązujących przepisów. Urszula Pasławska, która stoi na czele Komisji Nadzwyczajnej już ogłosiła finał prac jako takich.

Zapowiadane jako wielogodzinne, skomplikowane i potencjalnie konfliktogenne spotkanie, podczas którego pracowano nad szczegółami ustawy, skończyło się raptem po trzech godzinach. Szybko; choć Urszula Pasławska apelowała do członków, by nie planowali w dniu posiedzenia nic innego, bowiem czekają ich ośmio-, może dziewięciogodzinne obrady. Komisja szybko wprowadziła poprawki, sprowadzjące się do głównie do literówek i kwestii formalnych, porządkujących. To one zostały we wtorek przegłosowane, a tym samym prace nad projektem właściwie zamknięto.

Plan jest prosty: ustawa, zgodnie z założeniem, ma przejść przez Sejm błyskawicznie. Drugie czytanie odbędzie się na posiedzeniu jeszcze w maju. Jak pisaliśmy na łamach OKO.press, autorzy projektu chcą, by ten przeszedł przez Sejm i Senat w najbliższych tygodniach – tak, aby przed wakacjami trafił na biurko prezydenta Karola Nawrockiego.

Będzie weto? Wysłanniczka prezydenta na Komisji

Szanse na wprowadzenie w życie zapisów ustawy (która miałaby zacząć obowiązywać od 1 stycznia) są w rękach prezydenta i uzależnione od jego podpisu lub weta. Co zrobi Nawrocki? Samo otoczenie prezydenta w tej sprawie milczy. Projekt ustawy jest bowiem techniczny, bardzo okrojony, krytykowany przez prorównościowe organizacje pozarządzowe i oferujący minimum praw parom, które zdecydują się na podpisanie umowy. Nie zmieni się nawet ich stan cywilny, nazwisko. Nie będzie ceremonii w Urzędzie Stanu Cywilnego, a podpis umowy u notariusza. Prezydentowi trudno będzie projekt zaatakować i sprawę upolitycznić – bo ustawa nie wzbudza żadnych emocji.

Przeczytaj także:

Z drugiej jednak strony weto prezydenta pojawiało się w sprawach, które nie budziły żadnych napięć polityczno-społecznych. Głównym celem Karola Nawrockiego jest bowiem uniemożliwienie ogłoszenia przez Koalicję 15 października jakiegokolwiek sukcesu. Dał temu wyraz wielokrotnie, m.in. w sprawie SAFE czy szybkich rozwodów pozasądowych. Zwłaszcza, że wejście w życie ustawy o statusie osoby najbliższej byłoby z pewnością traktowane jako realizacja obietnic wyborczych złożonych parom LGBT+.

Nawrocki oddelegował do sprawy ustawy Barbarę Sochę, która pełni funkcję etatowej doradczyni prezydenta, m.in. z zakresu polityki demograficznej i prorodzinnej. Socha nie zabrała głosu na komisji, ale jej obecność może być traktowana jako sygnał, że prezydent interesuje się losami ustawy. Rozmowy z pałacem prezydenkim się toczą, a jak jeszcze w lutym mówiła Urszula Pasławska, „pan prezydent w kampanii wyborczej złożył stosowną obietnicę w kontekście uregulowania tej kwestii. Polityka polityką, a spawy ludzkie winne być przez państwo rozwiązywane”.

Oficjalnie najbardziej newralgicznym punktem dla prezydenta są kwestie finansowe; możliwość wspólnego rozliczania się, zwolnienia z podatku od darowizn, etc. Katarzyna Kotula, pełnomocniczka rządu ds. równego traktowania od początku zapowiadała jednak, że to elementy nienegocjowalne.

Jak ustaliło OKO.press pod znakiem zapytania jest jeszcze kwestia małżeństw jednopłciowych. Te, jak pisaliśmy, miałyby być wyłączone z możliwości podpisania w Polsce umowy notarialnej o statusie osoby najbliższej. Jeśli w życie wejdzie ogłoszony oficjalnie przez premiera Donalda Tuska projekt rozporządzenia umożliwiający transkrypcję aktu małżeństwa, problemu nie będzie, bowiem pary te będą pod ochroną prawną. Jeśli jednak do kompromisu nie dojdzie i małżeństwa będą w Polsce nadal niewidoczne (jak dziś), nie będą mogły nawet podpisać umowy prawnej i skorzystać z oferowanego przez rząd planu minimum.

Jaki jest kontekst?

„Odrzuciliśmy wszystkie aspekty, które są związane tylko i wyłącznie z małżeństwem. Kwestia nazwiska, kwestia adopcji i przysposobienia dzieci, również procedura administracyjna. Jeśli zawieramy małżeństwo, wchodzimy wprost w prawa i obowiązki. Jest to procedura administracyjna” – powiedziała we wtorek 12 maja w Polsat News Urszula Pasłwska. Jej zdaniem w przypadku omawianej kwestii „mówimy o innej filozofii”. „To jest ustawa absolutnie poza jakimś sporem światopoglądowym i muszę powiedzieć, że w czasie trwania komisji nie słyszałam żadnych negatywnych argumentów od prawej strony sceny politycznej” – zaznaczyła.

Ustawa o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu jest projektem wypracowanym międzypartyjnie, na mocy porozumienia PSL i Lewicy po tym, jak ludowcy nie zgadzali się na szerszy projekt dotyczący związków panrterskich. Ustawa o statusie osoby najbliższej jedynie umowa notarialna regulująca podstawowe kwestie partnerskie. Pozwoli:

1. zawrzeć umowę w formie aktu notarialnego. Osoby, które podpiszą umowę, nie zmienią stanu cywilnego (czyli nadal będą panną/kawalerem), ale nie będą mogły wziąć ślubu z inną osobą. Urząd Stanu Cywilnego wyda jedynie „akt statusu osoby najbliższej”. W przypadku formalnego zakończenia związku akt będzie uzupełniany o stosowną adnotację. W przypadku zawarcia małżeństwa z osobą, z którą zawarliśmy wcześniej umowę, dokument automatycznie straci ważność;
2. wspólnie się rozliczać. Sytuacja będzie wyglądała analogicznie jak w przypadku małżeństw – ale dopiero rok po zawarciu umowy nadającej status osoby najbliższej. Co istotne, osoba, która do tej pory wychowywała dziecko jako samotny rodzic, nie będzie mogła dalej rozliczać się z dzieckiem. Skorzysta za to z ulgi prorodzinnej i to ją będzie mogła odliczyć od podatku;
3. dziedziczyć po sobie bez konieczności odprowadzania 20-procentowego podatku. Nowe przepisy zakładają zwolnienie z podatku od spadku i darowizn (tak jak w przypadku najbliższych członków rodziny). Osoba najbliższa będzie zaliczana do I grupy podatkowej, więc w przypadku braku przesłanek do zwolnienia z podatku, zastosowana zostanie najniższa składka; tak jak w przypadku najbliższej rodziny. Zwolnienie z podatku obejmie również dziecko osoby partnerskiej. Zmiana obejmie również zwolnienie od akcyzy, opłat skarbowych i udzielania pełnomocnictwa – jak w przypadku małżeństw;
4. wspólnie ubezpieczać się zdrowotnie. Status osoby najbliższej pozwoli ubezpieczyć partnera/partnerkę, daje szansę na otrzymanie renty po zmarłej osobie partnerskiej, pozwoli na uzyskanie odszkodowania w wyniku śmierci osoby najbliższej na skutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej
5. tęczowym rodzinom korzystać z uprawnień Karty Dużej Rodziny. Przepisy doprecyzowują tę kwestię, otwierają furtkę na korzystanie z zasiłku rodzinnego i innych świadczeń przysługujących rodzinie. Po podpisaniu umowy nie będzie można korzystać z uprawnień dla osób wychowujących samotnie dziecko;
6. decydować o pochówku. Ustawa ma wykreślić katalog pierwszeństwa odnośnie do decyzji o pochówku, co oznacza, że zarówno rodzina zmarłego, jak i partner/partnerka będą mieć równe prawo do pochowania zmarłego. Prawo to ma być realizowane w drodze konsensusu. A w przypadku braku porozumienia, na drodze sądowej;
7. uznawać osobę najbliższą w obszarze medycznym, nadając możliwość otrzymania informacji o stanie zdrowia osoby partnerskiej, zakazuje pełnienia funkcji czy piastowania stanowisk, jak w przypadku małżeństw (np. w radach konkursowych, komisjach, gremiach etc.);
8. zdecydować się na wspólność majątkową. Będzie to jednak kwestia fakultatywna, na którą para ma decydować się u notariusza.

„Balansujemy między czymś, co jest zwykłą umową cywilno-prawną między dwójką osób, a godnościowym rozwiązaniem w postaci małżeństwa. Zgadzam się, że mało w niej mowy o godności i duża w tym zasługa prawicy, która rozjechała się z własnym elektoratem i ma mylne poczucie, że Polacy nie są dziś gotowi na związki partnerskie i równość małżeńską. Ustawa o statusie osoby najbliższej daje jednak podstawowe poczucie bezpieczeństwa parze, która do tej pory ze strony państwa nie mogła liczyć na nic” – mówiła podczas przedostatniego posiedzenia Komisji Nadzwyczajnej Katarzyna Kotula.

Komisja rozpoczęła prace pod koniec lutego. Wystarczył więc kwartał, by obszerny projekt i temat zamknąć, kierując do dalszych prac. Dla porównania: Komisja Nadzwyczajna, którą powołano do spraw aborcji została powołana w kwietniu 2024 roku, a więc przed dwoma laty. Miała trudniejsze zadanie, bo do Sejmu wpłynęły cztery projekty różnych ugrupowań politycznych. Nie podjęła jednak trudu prac. Zebrała się raptem siedem razy, ostatni raz w lipcu 2024 i nieformalnie skierowała temat do politycznej zamrażarki.

Przeczytaj więcej w OKO.press:

Przeczytaj także: