Krótko i na temat: najnowsze wiadomości z Polski i ze świata

Co się wydarzyło?

Komisja Europejska odblokowała Węgrom 16,4 mld euro – poinformowała w piątek (29 maja) Ursula von der Leyen podczas spotkania z premierem Węgier Peterem Magyarem.

10 mld euro to środki z funduszu odbudowy, a kolejne 6 mld euro to pieniądze unijnego budżetu, z funduszy spójności. Komisja Europejska wcześniej mroziła te pieniądze, nie chcąc wypłacić ich Węgrom. Powodem był Viktor Orbán, a raczej jego polityka. Komisja Europejska zarzucała Węgrom za czasów Orbána łamanie praworządności i brak niezależności sądownictwa.

„Dzisiaj udowodniliśmy, że w Brukseli nie ma żadnych kwestii ideologicznych i oczekiwań, ale że musimy po prostu podjąć działania przeciwko korupcji — powiedział węgierski premier Peter Magyar.

Dodał, że jego poprzednik, Viktor Orbán, kłamał o prawdziwym powodzie zamrożenia funduszy UE.

„Kłamał, że wszystko to stało się, ponieważ Węgry przyjęły inne stanowisko w sprawie migracji i wojny rosyjsko-ukraińskiej. Jednak prawdziwym powodem była korupcja. Poziom korupcji, który przez długi czas był niewyobrażalny w UE i na Węgrzech — mówił Peter Magyar.

Przeczytaj także:

Jaki jest kontekst?

Węgierski premier piątkowe wydarzenie ogłosił "historycznym porozumieniem”. Odmrożone 16,4 mld euro to około 13 proc. węgierskiego PKB.

Porozumienie to nie było jednak łatwe i to mimo, że kwietniowa wygrana Petera Magyara i odsunięcie od władzy Viktora Orbána Komisję Europejską ucieszyło. To jednak za mało, by odblokować pieniądze i do ostatniej chwili toczyły się rozmowy w tej sprawie.

Komisja żądała od nowego premiera konkretnego planu reform przywracających niezależność sądownictwa, działania na rzecz walki z korupcją i zapewnienie przejrzystych reguł dotyczących przetargów publicznych.

Premier Magyar podkreślał w piątek, że Węgry spełniły warunki Brukseli, a w niektórych obszarach zrobiły nawet więcej. Przykładem jest decyzja o przystąpieniu Węgier do Prokuratury Europejskiej jako jeden z elementów walki z korupcją.

Peter Magyar zapowiedział też, że jego rząd wprowadzi bardziej rygorystyczny system oświadczeń majątkowych. A celowe podanie fałszywych informacji będzie grozić karą do dwóch lat więzienia.

Odblokowane w końcu pieniądze Węgrzy mają wydać na na rozwój transportu, opiekę zdrowotną oraz cele społeczne i środowiskowe (4 mld euro), edukację i rozwój szkolnictwa wyższego (2,2 mld euro) oraz na rozwój sieci energetycznej (1,5 mld euro).

Odblokowanie unijnych środków było jedną z głównych kampanijnych obietnic Petera Magyara. Teraz rząd Węgier ma czas do 31 sierpnia na złożenie wniosku o ich wypłatę.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

Pracownik jednego z zakładów Polskiej Grupy Zbrojeniowej został zatrzymany pod zarzutem szpiegostwa na rzecz innego państwa. Do zatrzymania doszło już w środę (27 maja), jednak dopiero w piątek poinformował o tym w serwisie X minister obrony narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz.

Polska Grupa Zbrojeniowa to największy polski koncern obronny należący do Skarbu Państwa, a jedna z największych grup zbrojeniowych w Europie.

„W dniu 27 maja w wyniku postanowienia prokuratora okręgowego w Poznaniu wydział do spraw wojskowych, został zatrzymany obywatel RP, pracownik jednego z zakładów Grupy PGZ, pod zarzutem szpiegostwa na rzecz obcego państwa – art. 130 paragraf 2. Materiał dowodowy zgromadziła Służba Kontrwywiady Wojskowego przy wsparciu Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego” – napisał szef MON.

Zatrzymanym jest polski obywatel. Jak ustaliła „Rzeczpospolita”, pracował on prawdopodobnie w skarżyskim Mesko. Jest to jeden z najważniejszych zakładów należących do Polskiej Grupy Zbrojeniowej. Produkowane są tam m.in. przenośne przeciwlotnicze zestawy rakietowe Piorun oraz amunicja, zarówno małokalibrową, jak i wielkokalibrową.

Sąd Okręgowy w Poznaniu postanowił o aresztowaniu podejrzanego na trzy miesiące.

Art. 130 paragraf 2. Kodeksu karnego, o którym pisze minister, mówi:

„Kto, biorąc udział w działalności obcego wywiadu albo działając na jego rzecz, udziela temu wywiadowi wiadomości, której przekazanie może wyrządzić szkodę Rzeczypospolitej Polskiej, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 8 albo karze dożywotniego pozbawienia wolności.”

Jaki jest kontekst?

„Kolejny podejrzany o szpiegostwo w areszcie. Dobra robota SKW, ABW i prokuratury!” – napisał, również na X, Tomasz Siemoniak, koordynator służb specjalnych.

Odniósł się tym samym do zatrzymania trzech Polaków pod zarzutem szpiegostwa, do którego doszło kilka dni temu – 20 maja. Trzej mężczyźni podejrzani są o szpiegowanie na rzecz Rosji, gromadzenie danych wywiadowcze o rozmieszczeniu wojsk NATO w Polsce, a także zbieranie pieniędzy na sprzęt dla rosyjskiej armii oraz udostępnianie materiałów propagandowych i dezinformacyjnych.

„Podejrzani należeli do nieformalnej prorosyjskiej organizacji paramilitarnej” – podkreślił Przemysław Nowak, rzecznik prasowy Prokuratury Krajowej. I dodał, że niektóre działania szpiegowskie i dezinformacyjne prowadzili już od 2019 roku.

Śledczy ujawnili, że mężczyźni zamierzali też realizować akcje sabotażowe i dywersyjne na terenie naszego kraju. Żeby się do tego przygotować, przechodzili szkolenia strzeleckie i z taktyki pola walki.

Jak ustaliło OKO.press, trzej Polacy zatrzymani za szpiegostwo na rzecz Rosji należeli do nacjonalistycznej organizacji Zadrużny Krąg. Z rosyjskimi neonazistami współpracowali od lat i nie ukrywali tego. Anna Mierzyńska pisała kilka dni temu, że przynajmniej jednego z zatrzymanych promował na swoich kanałach Krzysztof Tołwiński, były poseł PiS i wiceminister skarbu w rządzie Jarosława Kaczyńskiego.

Z kolei w lutym zatrzymano jednego z pracowników Departamentu Strategii i Planowania Obronnego Ministerstwa Obrony Narodowej, który miał współpracować z Białorusią.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

Szef WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus przyleciał w czwartek do Demokratycznej Republiki Konga, żeby wesprzeć ten kraj w walce z rozprzestrzenianiem się wirusa Eboli.

Stwierdził, że epidemię Eboli „da się powstrzymać”, wezwał do zawieszenia broni i dodał, że WHO nie popiera zakazów podróży, ponieważ „nie przynoszą one większych korzyści”.

Rzecz w tym, że ognisko epidemii koncentruje się w regionie Konga bogatym w minerały, o który walczą grupy zbrojne. Walki z te z kolei powodują masowe migracje ludności. Według agencji ONZ ds. uchodźców od stycznia 2025 roku ponad 245 000 osób uciekło ze wschodniej Demokratycznej Republiki Konga do sąsiednich krajów.

„Konflikt i przesiedlenia utrudniają wszystko. Zwracam się bezpośrednio do wszystkich stron konfliktu w tym regionie: proszę o ogłoszenie zawieszenia broni. Żadna sprawa, żaden konflikt, żaden żal nie jest wart skazania niewinnych ludzi na śmierć z powodu choroby, której można zapobiec” – powiedział Tedros Adhanom Ghebreyesus.

Sąsiadująca z Kongo Uganda, gdzie odnotowano jeden przypadek śmiertelny z powodu wirusa Ebola i sześć zachorowań, ogłosiła natychmiastowe zamknięcie granicy z Demokratyczną Republiką Konga.

Tymczasem WHO ostrzega, że zamknięcie granic może spowodować wzrost liczby nieformalnych przejść granicznych oraz utrudnić monitorowanie i powstrzymanie choroby.

Jednocześnie Sąd Najwyższy Kenii tymczasowo zawiesił plany utworzenia w Kenii ośrodka kwarantanny i leczenia dla dotkniętych chorobą obywateli USA. Stany Zjednoczone zapowiedziały, że odmówią wjazdu na swoje terytorium wszystkim osobom zakażonym – pisze The Guardian.

W czwartek z kolei alarm podniesiono w Austrii, gdzie u osoby, która kilka dni temu wróciła z Ugandy, pojawiły się objawy mogące wskazywać na zakażenie wirusem Ebola. Wstępne testy zakażenia Ebolą nie potwierdziły, a pacjent czuje się dobrze, ale pozostaje w izolacji pod opieką lekarską, czekając na powtórzenie testów.

Kilka dni wcześniej Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) ogłosiło pierwszy stopień alertu dla Europy. To oznacza, że jesteśmy w gotowości do podejmowania działań, nie ma jednak potwierdzonych przypadków zachorowań na terenie Europy.

Przeczytaj także:

Jaki jest kontekst?

Światowa Organizacja Zdrowia 15 maja ogłosiła epidemię Eboli w Demokratycznej Republice Konga i Ugandzie stanem podwyższonego zagrożenia zdrowia publicznego o zasięgu międzynarodowym. WHO zaznaczyło jednocześnie, że brak kryteriów, by sytuację uznać za pandemię.

WHO odnotowała 10 potwierdzonych i 223 podejrzewanych zgonów z powodu wirusa Ebola w Demokratycznej Republice Konga od czasu ogłoszenia epidemii. Uważa się jednak, że wirus już wcześniej przez jakiś czas krążył niezauważony, a rzeczywista skala epidemii może być znacznie większa.

To siedemnasta odnotowana epidemia Eboli w Kongo. Choroba została tam po raz pierwszy zidentyfikowana w 1976 roku. Najtragiczniejszy wybuch epidemii w Demokratycznej Republice Konga miał miejsce w latach 2018-2020 i pochłonął prawie 2300 ofiar śmiertelnych na 3500 przypadków. W ciągu ostatnich 50 lat Ebola zabiła w całej Afryce ponad 15 000 osób.

Wczesne objawy Eboli to gorączka, wyczerpanie, bóle mięśni, bóle głowy i ból gardła. Mogą one prowadzić do wymiotów, biegunki, bólu brzucha, wysypki oraz zaburzeń czynności nerek i wątroby.

Wirus rozprzestrzenia się poprzez bezpośredni kontakt z krwią lub płynami ustrojowymi osoby zakażonej lub zmarłej na skutek zakażenia. WHO podaje, że szacowany współczynnik śmiertelności w obecnej epidemii wynosi 24,6 proc., podczas gdy średnia dla wszystkich poprzednich epidemii Eboli wynosi 50 proc.

Na szczep Bundibugyo wirusa Ebola, odpowiedzialnego za obecną epidemię w Kongo nie ma ani leków ani szczepionek. Jednak WHO poinformowała w czwartek (28 maja), że jej grupy doradcze zaleciły przeprowadzenie badań klinicznych szczepionek i leków. Szef agencji zdrowia Unii Afrykańskiej, Jean Kaseya, powiedział, że szczepionka może być gotowa do końca roku.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

Sejm w piątek przyjął ustawę frankową przygotowaną przez pełnomocniczkę Ministra Sprawiedliwości ds. ochrony praw konsumenta dr. Anetę Wiewiórowską-Domagalską.

Jej celem jest nie tyle rozwiązanie problemu frankowiczów, ci bowiem sami doskonale radzą sobie, rozwiązując problem w sądach. Cel to usprawnienie pracy sądów, które zostały zalane sprawami frankowymi.

Co zmieni ustawa, jeśli wejdzie w życie? (Na tym etapie została skierowana do Senatu)

Po pierwsze, ustawa frankowa wprowadza automatyczne zawieszenie obowiązku spłacania rat przez kredytobiorcę już w chwili, gdy ten złoży pozew przeciw swojemu bankowi. Kredytobiorca nie będzie musiał spłacać rat do czasu prawomocnego zakończenia postępowania.

Dla kredytobiorcy nie jest to kolosalna różnica, zwykle tak właśnie się działo w postępowaniach frankowych. Wymagało to jednak decyzji sądu i wydania przez niego orzeczenia czy zarządzenia zabezpieczającego. To z kolei wydłużało postępowania sądowe.

Wprowadzenie automatyzmu w tej kwestii ma uprościć, a więc i skrócić postępowania sądowe dotyczące franków.

Po drugie, sądy będą mogły przesłuchiwać strony w trybie pisemnym, a świadkowie będą mogli być przesłuchiwani zdalnie. Dodatkowo zasadą ma się stać, by posiedzenia były niejawne.

Po trzecie, jeśli pozew zostanie cofnięty lub dojdzie do apelacji, postępowania będą mogli umarzać referendarze sądowi. Nadto uzasadnienia wyroków będą skrócone i uproszczone.

Po czwarte, ukrócona zostanie praktyka dublowania postępowań. To dzięki temu, że nowe przepisy wydłużają termin na wytoczenie przez bank powództwa wzajemnego aż do momentu zakończenia postępowania w pierwszej instancji.

Chodzi o to, że kiedy kredytobiorca pozywa bank o zwrot dokonanych wpłat, bank wytacza powództwo o zwrot wypłaconego kapitału. Dotąd działo się to w dwóch odrębnych postępowaniach, teraz ma toczyć się w jednym.

Przeczytaj także:

Jaki jest kontekst?

Ministerstwo Sprawiedliwości w maju wyjaśniało, dlaczego ustawa frankowa jest potrzebna. Przyznało, że owszem, sądy wypracowały stabilną linię orzeczniczą i coraz sprawniej wydają wyroki w sprawach dotyczących kredytów frankowych, jednak sprawy te stanowią wciąż ogromne obciążenie dla sądów, szczególnie apelacyjnych, a skutki tej sytuacji odczuwają wszyscy obywatele.

W komunikacie ministerstwa przygotowanym przez pełnomocniczkę ministra ds. ochrony praw konsumenta Anetę Wiewiórowską-Domagalską czytamy, że w sądach okręgowych sprawy frankowe to wciąż 25 proc. całej kolejki spraw cywilnych procesowych. W sądach apelacyjnych sytuacja jest skrajna – sprawy frankowe stanowią tam aż 70 proc. wszystkich oczekujących spraw.

„Polskie sądy drugiej instancji stały się właściwie ”sądami jednej sprawy”, gdyż 76 proc. załatwień to franki. Ustawa jest potrzebna, aby ten gigantyczny ciężar jak najszybciej zdjąć z wokand ”- pisała Aneta Wiewiórowska-Domagalska.

Co się wydarzyło

„W tym momencie w pełni kontrolujemy 60 proc. terytorium Strefy Gazy. Moje zarządzenie brzmi: należy dojść do 70 proc.” – mówi premier Izraela Benjamin Netanjahu na nagraniu przemówienia wyemitowanym w izraelskim Kanale 12 w czwartek 28 maja.

Gdy ktoś na nagraniu mówi, że należy zająć 100 proc. Strefy, Netanjahu odpowiada, że wszystko po kolei. „Najpierw 70 proc. Zacznijmy od tego”.

W środę wieczorem w izraelskim ataku na budynek mieszkalny w Strefie Gazy zginęło przynajmniej 10 osób, z czego cztery to dzieci. Co najmniej 20 osób zostało rannych.

Jaki jest kontekst

Teoretycznie od października 2025 roku w Strefie Gazy obowiązuje porozumienie o zawieszeniu broni. W rzeczywistości skutkiem porozumienia jest zmniejszenie intensywności ataków Izraela na enklawę. W porozumieniu ustalono m.in. przebieg lini, która rozgranicza terytorium kontrolowane przez Izrael od reszty Strefy Gazy. Według niego Izraelczycy na tym etapie porozumienia mieli utrzymywać kontrolę nad 53 proc. terytorium Strefy.

Ustalenia te od początku nie były przestrzegane.

O tym, jak izraelska armia sukcesywnie rozszerza kontrolowane przez siebie terytorium, pisał w OKO.press Paweł Jędral. Dziś to około 60 proc. W styczniu Amerykanie ogłosili przejście do drugiej fazy porozumienia. Ta ma obejmowac m.in. rozbrojenie Hamasu. Hamas zdołał w dużej mierze ponownie skonsolidowac władzę w palestyńskiej enklawie. Pomiędzy stronami porozumienia nie ma żadnego wzajemnego zaufania co do dobrych intencji w implementowaniu kolejnych kroków porozumienia. Widać tutaj, że obie strony zostały do porozumienia przymuszone dyplomatycznie – Izrael przez USA, a Hamas przez kraje muzułmańskie takie jak Katar, Turcja czy Egipt.

W konsekwencji wojna de facto trwa, ma tylko mniejszą intensywność. A sytuacja humanitarna w Strefie Gazy pozostaje bardzo trudna.

Wiele istotnych rozwiązań wypracowanych w negocjacjach zawsze wyglądało na myślenie życzeniowe. Dziś widać, jak odległe są od realizacji. Władzę w Strefie Gazy miał stopniowo przejmowac technokratyczny komitet złożony z Palestyńczyków. Na dziś grono to nie ma jednak żadnej władzy na miejscu. A jego członkowie i przedstawiciel Rady Pokoju Nikołaj Mladenow mogą jedynie wygłaszać kolejne apele, które trafiają w próżnię. Na dziś Izrael dalej stopniowo przejmuje Strefę Gazy. A Amerykanie są zajęci Iranem i umiarkowanie zainteresowani pracą na rzecz pokoju w Palestynie.

Przeczytaj także: