0:00
Prawa autorskie: Fot. Grzegorz Skowronek / Agencja Wyborcza.plFot. Grzegorz Skowro...
04 stycznia 2023

RPO o karze śmierci: Wbrew międzynarodowym konwencjom i polskiej konstytucji

„Międzynarodowe prawo karne nie przewiduje obecnie kary śmierci, nawet za najcięższe zbrodnie, takie jak ludobójstwo, zbrodnie przeciwko ludzkości czy zbrodnie wojenne" - pisze Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich w stanowisku-reakcji na słowa premiera

Wydrukuj

„Generalnie uważam, że z tą karą śmierci należałoby przemyśleć i nie postępować pochopnie tak, jak współczesny świat, żeby ją wyeliminować. Moim zdaniem

kara śmierci za najcięższe przestępstwa powinna być dopuszczalna.

Uważam, że to [zniesienie kary śmierci – red.] był taki przedwczesny wynalazek lat 90.” – mówił w poniedziałek 2 stycznia 2023 roku premier Mateusz Morawiecki podczas noworocznego Q&A z internautami.

I dodał: „W tym względzie nie zgadzam się z nauką kościoła, bo jestem zwolennikiem kary śmierci. Ale jej nie mamy”.

Dzień później, w wywiadzie z portalem WP.pl wiceminister sprawiedliwości Marcin Warchoł, z Solidarnej Polski, wtórował premierowi.

Zapytany, czy jest zwolennikiem kary śmierci, Warchoł odpowiedział: "Tak. Taka kara pełni funkcję zniechęcającą do przestępstwa. Sprawca kalkuluje, czy warto popełnić ohydny czyn". Dodał, że ma świadomość, że Polska nie ma szans na wprowadzenie kary śmierci, co wynika "choćby z przynależności Polski do organizacji międzynarodowych, do których Polska chce należeć".

Słowa premiera skomentowała dla OKO.press dr Hanna Machińska, polska prawniczka i nauczycielka akademicka, doktor nauk prawnych, była dyrektorka Biura Rady Europy w Warszawie, była zastępczyni rzecznika praw obywatelskich.

O komentarz poprosiliśmy także Rzecznika Praw Obywatelskich. W przekazanej mailowo odpowiedzi Biuro RPO wylicza szereg przepisów, z których wynika zakaz stosowania kary śmierci w Polsce, wskazuje także, że "Nawet w Rosji, pomimo formalnego istnienia kary śmierci, od 1996 r. obowiązuje moratorium na jej wykonywanie".

"Wobec przedstawionych racji, pogląd RPO odpowiada przytoczonym unormowaniom prawnym wiążącym Polskę" - czytamy w mailu.

Całość stanowiska przytaczamy poniżej.

Abolicja (zakaz stosowania) kary śmierci jest jedną z największych zdobyczy europejskiej kultury prawnej schyłku XX wieku. Obecnie żaden kraj w Europie, z wyjątkiem Białorusi, nie przewiduje w swoim porządku prawnym tej kary. Nawet w Rosji, pomimo formalnego istnienia kary śmierci, od 1996 r. obowiązuje moratorium na jej wykonywanie.

Zakaz stosowania kary śmierci w czasie pokoju wynika z przyjętego w 1983 r. Protokołu nr 6 do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Wszystkie 46 państw członkowskich Rady Europy ratyfikowało ten protokół. Od 1996 r. rezygnacja ze stosowania kary śmierci w czasie pokoju jest warunkiem członkostwa w Radzie Europy.

Całkowity zakaz kary śmierci (a zatem nawet w warunkach wojny lub jej bezpośredniego zagrożenia) wprowadził Protokół nr 13 do EKPC z 2002 r. 44 państwa członkowskie Rady Europy ratyfikowały ten protokół (z wyjątkiem Armenii i Azerbejdżanu), Polska uczyniła to w 2014 r.

Całkowity zakaz stosowania kary śmierci przewiduje też art. 2 ust. 2 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Wśród tzw. „Kryteriów Kopenhaskich” przyjętych w 1993 r., wskazujących czy dane państwo może ubiegać się o członkostwo w UE, wymienione jest przestrzeganie praw człowieka gwarantowanych przez Unię, a zatem m.in. całkowita rezygnacja z kary śmierci.

Rezygnację z kary śmierci przewiduje także Drugi Protokół Fakultatywny do Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych przyjęty w 1989 r. Polska ratyfikowała ten Protokół w 2014 r.

Międzynarodowe prawo karne nie przewiduje obecnie kary śmierci, nawet za najcięższe zbrodnie, takie jak ludobójstwo, zbrodnie przeciwko ludzkości czy zbrodnie wojenne.

Najsurowszą karą, jaką może wymierzyć Międzynarodowy Trybunał Karny jest kara dożywocia (art. 77 ust. 1 Statutu Rzymskiego). Analogiczne uregulowania przyjęte były w statutach trybunałów dla byłej Jugosławii i Rwandy.

Podkreślenia wymaga, iż wiele państw spoza Europy także zrezygnowało ze stosowania kary śmierci. Wymienić tu należy np. Kanadę, Australię, Meksyk, Kazachstan i praktycznie wszystkie państwa w Ameryce Południowej. Stosowanie kary śmierci jest charakterystyczne dla państw w których system prawa karnego nie jest nastawione na humanitarnym i prawa człowieka, lecz na maksymalną represję, takich jak Chiny, USA, czy Arabia Saudyjska.

Wprowadzenie kary śmierci jest także nie do pogodzenia z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Art. 38 wprowadza bezwzględny nakaz ochrony życia ludzkiego przez Polskę, z którym kara śmierci byłaby oczywiście sprzeczna.

Wobec przedstawionych racji pogląd RPO odpowiada przytoczonym unormowaniom prawnym wiążącym Polskę.

Udostępnij:

Redakcja OKO.press

Jesteśmy obywatelskim narzędziem kontroli władzy. Obecnej i każdej następnej. Sięgamy do korzeni dziennikarstwa – do prawdy. Podajemy tylko sprawdzone, wiarygodne informacje. Piszemy rzeczowo, odwołując się do danych liczbowych i opinii ekspertów. Tworzymy miejsce godne zaufania – Redakcja OKO.press

Komentarze

Komentarze będą wkrótce dostępne