Sasin: tracimy na handlu emisjami CO2. W 2021 budżet Polski zarobi 25 mld zł

Inflacja, a zwłaszcza rosnące ceny prądu i gazu, są dla rządzących problemem. Wyborcy często przypisują winę za wzrost cen rządzącym — nawet jeśli faktyczne przyczyny drożyzny są w tym przypadku bardziej złożone.

PiS rozpaczliwie próbuje szukać innych winnych. Jednym z nich ma być Unia Europejska i jej rzekomo „ideologiczna” walka z węglem — rządzący pomijają lub, niekiedy, otwarcie kwestionują fakt, że jest to walka konieczna, by zniwelować wzrost temperatury na planecie i ograniczyć fatalne skutki kryzysu klimatycznego. Ale to nie wszystko. Unijna polityka klimatyczna ma być też dla Polski niesprawiedliwa. Dlaczego? W wywiadzie dla „Polska Times”, minister aktywów państwowych Jacek Sasin powiedział:

System handlu uprawnieniami do emisji CO2 (EU ETS) ma swoje problemy, ale Jacek Sasin - w ramach dyskredytowania Unii Europejskiej - sugeruje tutaj, że system jest zaprojektowany tak, by bogaty Zachód się bogacił, a kraje rozwijające się – w tym Polska – na nim traciły. A to zwyczajna bzdura.

Handel emisjami

Zacznijmy od podstawowej kwestii: na czym polega europejski system handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS)?

Wyjaśniając najprościej: kto emituje – płaci. W Unii Europejskiej system ETS obowiązuje od 2005 roku. Pierwotnie miał on przybliżyć Wspólnotę do wypełnienia zobowiązań protokołu z Kioto. Jego sygnatariusze zobowiązali się do ograniczenia emisji o 5 proc. w 2012 roku w stosunku do stanu z 1990 roku. By to osiągnąć, kraje UE zgodziły się, by Unia wydawała uprawnienia do wypuszczania dwutlenku węgla do atmosfery. Na rynku uprawnień handlują nimi państwa i przedsiębiorstwa.

Jak tłumaczyliśmy w OKO.press, ma to zachęcić najbardziej emisyjne sektory do korzystania z zielonych alternatyw dla energii wytwarzanej z paliw kopalnych – węgla czy gazu. Dzięki EU ETS mają również zwiększać efektywność energetyczną – czyli „marnować” mniej prądu, pobierać go tyle, ile rzeczywiście go trzeba i próbować na nim oszczędzać dzięki nowoczesnym technologiom. Liczba uprawnień co roku się zmniejsza, a wyprodukowanie dodatkowej tony dwutlenku węgla bez „pozwolenia” kosztuje o wiele więcej, niż nabycie uprawnień. Na pierwszy rzut oka to zatem względnie proste zasady. Konstrukcję systemu EU ETS wyjaśnialiśmy dokładnie tutaj:

System ma jednak pewne wyjątki.

Po pierwsze, częściowo wyłączone z opłat są lotnictwo, ciepłownictwo i przemysł. Te branże mogą liczyć na przyznanie bezpłatnych certyfikatów uprawnień z osobnej puli.

Po drugie, część biedniejszych krajów może liczyć na kolejne uprawnienia z tak zwanego „mechanizmu solidarnościowego”. W gronie tych 15 państw jest również Polska – największy beneficjent tego systemu. Nasz rząd w jego ramach otrzymuje 39 proc. wszystkich uprawnień, które może potem sprzedawać lub bezpłatnie przekazywać firmom.

Budżet ma miliardy z handlu uprawnieniami

To nie wszystko. Wspomnieliśmy, że uprawnieniami handlują państwa — to państwa więc zarabiają.

W zeszłym roku budżet państwa zakładał ponad 10 mld złotych zysku z systemu na 2021 rok. Tę kwotę przekroczyliśmy już dawno. Na 2022 rok rząd podjął niezrozumiałą decyzję, by założyć zaledwie 5 mld złotych, czyli tyle ile w 2018 i 2019 roku, gdy cena za tonę emisji CO2 oscylowała wokół 20-30 euro. Dziś to raczej 80-90 euro. Rząd zakłada w budżecie fikcyjną kwotę, która potem pozwoli pochwalić się wyższymi dochodami.

W założeniu te pieniądze powinny zostać przeznaczone na transformację energetyczną i uwolnienie się od konieczności handlowania uprawnieniami. Nikt jednak nie sprawdza, na co dokładnie idą te środki. Brak odpowiednich inwestycji oznacza, że będziemy tkwić w węglu dłużej niż trzeba a w konsekwencji dalej za prąd płacić dużo.

Część z uprawnień jest rozdawana za darmo, ale jeśli weźmiemy pod uwagę te, które są sprzedawane, to właśnie Polska sprzedała ich w 2020 roku najwięcej. I wówczas zdarzyło się tak pierwszy raz, wcześniej liderem byli Niemcy.

A to oznacza, że największe w Unii zyski z tego tytułu ma w Unii Polska i nasz państwowy budżet. Jacek Sasin powinien być zadowolony. A wówczas budżet zyskał nieco ponad 12 mld złotych. A w 2021 roku będzie to przecież prawie dwa razy więcej.

Kto płaci, kto traci

Oczywiście, kosztem tej transformacji jesteśmy pośrednio obarczeni my, konsumenci. Ceny rachunków nie zmieniają się z dnia na dzień, bo ceny raz w roku ustala Urząd Regulacji Energetyki. Nie widzimy więc tych wzrostów na rachunkach za prąd za każdym razem. Ale URE ustaliło właśnie cenę energii elektrycznej na 2022 rok i przeciętne gospodarstwo domowe zapłaci ponad 20 złotych więcej co miesiąc (mniej przez pierwsze trzy miesiące, gdy obowiązuje tarcza antyinflacyjna).

Jacek Sasin mówi, że bogaci zyskują, a rozwijający się tracą. Jeśli mówi o państwach, to jest to kompletna bzdura, bo to właśnie Polska zyskuje obecnie najwięcej. Jeśli mówi o konsumentach, to też mija się z prawdą: system działa w całej Unii, za uprawnienia płacą wszyscy. Mniejsze znaczenie ma to w krajach, gdzie węgiel nie jest kluczowym źródłem energii. Ale te kraje mogą mieć inne problemy. Cena gazu wzrosła w 2021 roku silniej niż cena energii elektrycznej. W Holandii, gdzie ponad połowa energii pochodzi właśnie z gazu, też mają kolosalny problem.

Słowa Sasina, że na transformacji inne państwa zarabiają kosztem Polski to nic innego, jak zwykłe kłamstwo.