Lato z upałem. Zamknięta wieża Eiffla, bezpłatne baseny i rekordowe temperatury w Europie

Hiszpania, Portugalia i Anglia to pierwsze z europejskich krajów, które podały już, że doświadczyły najcieplejszego czerwca w historii pomiarów. W ostatnich dniach ostrzeżenia przed upałami ogłosiło już kilkanaście państw z naszego kontynentu.

Z początkiem lipca do grona tego dołączyła też Polska. IMGW wydał alerty drugiego lub pierwszego stopnia dla całego kraju. W środę, 2 lipca, na zachodzie Polski temperatury wyniosły 34,3°C. To nowy rekord dla tego dnia. Do tej pory najcieplejszy 2 lipca miał miejsce w 2016 roku, gdy słupki rtęci sięgnęły 32°C.

Konsekwencje upałów wyraźnie wykraczają poza ryzyko zdrowotne, a sposoby na radzenie sobie z wakacyjnym skwarem są przeróżne.

Upał, czyli brak prądu i zamknięta wieża Eiffla

Jak podały francuskie władze, we wtorek 1 lipca z powodu upałów zamknięto około 2200 szkół. W Marsylii, w której temperatury przekroczyły 40°C, zarządzono bezpłatne korzystanie z publicznych basenów.

Środa była zaś kolejnym dniem z rzędu, gdy zamknięto wejście na szczyt wieży Eiffla. Osobom, które nie miały kupionych biletów wcześniej, odradzano zaś stanie w kolejce po wejściówki. W Paryżu wprowadzono także zakaz ruchu pojazdów najbardziej zanieczyszczających powietrze (co w upały jest szczególnie szkodliwe dla zdrowia) oraz dodatkowe ograniczenia prędkości do 20 km/godz. Lokalne władze zostały również upoważnione do ograniczenia lub zakazu imprez sportowych, festiwali i wycieczek szkolnych dla dzieci.

Upalnie jest także we Włoszech. Ogromne zapotrzebowanie na klimatyzację oraz przegrzanie się podziemnych kabli doprowadziło tam do wyłączeń prądu w niektórych obszarach Florencji, Mediolanu, Rzymu i Bergamo. Ponad 20 miast objęto stanem najwyższej gotowości z powodu ekstremalnych upałów (w tym wszystkie wymienione).

W kilkunastu włoskich regionach władze zakazały pracy na zewnątrz w najgorętszych porach dnia.

„Schroniska klimatyczne” we Włoszech

Jak wylicza agencja AFP, lokalne służby próbują ulżyć mieszkańcom na przeróżne sposoby.

Na przykład władze Wenecji zaoferowały bezpłatne wycieczki z przewodnikiem dla osób powyżej 75. roku życia po klimatyzowanych muzeach i budynkach publicznych.

Z kolei Bolonia utworzyła siedem „schronisk klimatycznych” wyposażonych w klimatyzację i wodę pitną, Ankona dostarcza potrzebującym osuszacze powietrza, a Rzym zaoferował bezpłatny dostęp do miejskich basenów osobom powyżej 70. roku życia.

Niektóre szpitale utworzyły specjalne ścieżki dla osób z udarem cieplnym. Ma to przyspieszyć dostęp do niezbędnych zabiegów, takich jak zanurzanie w zimnej wodzie.

Jak opowiadają włoskie służby, w ostatnich dniach odnotowano ok. 10 proc. wzrost przypadków osób z udarem cieplnym (przede wszystkim w miastach). „Dotyczy to głównie osób starszych, pacjentów onkologicznych i osób bezdomnych, u których występują odwodnienia, udary cieplne i zmęczenie” – informuje w rozmowie z AFP Mario Guarino, wiceprezes Włoskiego Towarzystwa Medycyny Ratunkowej.

Więcej upałów, więcej zgonów

W zeszłym roku czasopismo medyczne Lancet opublikowało badanie o konsekwencji upałów w Europie. Wykazało ono, że z tego powodu liczba zgonów na naszym kontynencie może ulec potrojeniu do końca stulecia. W krajach południowych, takich jak Włochy, Grecja i Hiszpania, wzrosty te będą jednak nieproporcjonalnie większe.

Obecnie upały zabijają co roku średnio 44 tys. osób w Europie, a prawdopodobny wzrost globalnej temperatury o 3°C (względem ery przedprzemysłowej) zwiększy liczbę ofiar do ok. 129 tys.

Ale napędzane przez zmianę klimatu coraz częstsze i intensywniejsze upały zbierają śmiertelne żniwo już teraz. Na przykład badanie z „Nature" wykazało, że latem 2022 roku ekstremalnie wysokie temperatury odpowiadały za śmierć przynajmniej 62 tys. osób, a mniej więcej połowę tych zgonów można przypisać wywołanej przez człowieka zmianie klimatu.

„Fala upałów w 2025 roku jest uderzająco porównywalna z 2022 roku pod względem dynamiki atmosferycznej i wczesnosezonowej surowości. Jednak jej ostateczny wpływ na zdrowie – mierzony nadmierną liczbą zgonów – nie będzie jasny aż do zakończenia sezonu letniego” – komentuje dr Garyfallos Konstantinoudis z Imperial College London.

Naukowiec zaznacza przy tym, że niezwykle trudno jest określić dokładną liczbę wywołanych przez upały zgonów – o ile w ogóle jest to możliwe. Dlaczego?

„Fale upałów są cichymi zabójcami. W przeciwieństwie do powodzi lub burz ich wpływ może być niewidoczny. Osoby, które umierają podczas ekstremalnych upałów, zwykle mają już wcześniej istniejące problemy zdrowotne, a upał rzadko jest odnotowywany jako przyczyna śmierci. To sprawia, że ​​prawdziwe żniwo fal upałów jest zarówno niedoceniane przez opinię publiczną, jak i trudne do bezpośredniego zmierzenia” – odpowiada Konstantinoudis.

Upały jak burze

Bezsporne jest jednak to, że fale upałów są śmiertelne. A im cieplejszy świat, tym więcej ofiar wysokich temperatur. „W sposób nieproporcjonalny upały dotykają grupy wrażliwe – osoby starsze, małe dzieci, osoby z chorobami przewlekłymi i osoby nieposiadające bezpiecznego mieszkania” – wyjaśnia dr Akshay Deoras z Narodowego Centrum Nauk Atmosferycznych i Katedry Meteorologii Uniwersytetu w Reading.

Deoras tłumaczy, że długotrwałe upały mogą przytłoczyć zdolność organizmu do regulacji temperatury, co prowadzi do odwodnienia, wyczerpania cieplnego i potencjalnie śmiertelnego udaru cieplnego. „Musimy traktować ekstremalne upały z taką samą powagą, z jaką traktujemy niebezpieczne burze” – ocenia ekspert.

I podpowiada: „Unikaj aktywności na świeżym powietrzu w najgorętszych porach dnia, nawadniaj się, nawet jeśli nie jesteś spragniony, i unikaj alkoholu. Noś luźne, jasne ubrania i kapelusz z szerokim rondem, jeśli wychodzisz na zewnątrz. Jeśli odczuwasz zawroty głowy, mdłości lub masz szybkie bicie serca bądź ból głowy, udaj się w chłodne miejsce, nawodnij się i ochłódź ciało – te objawy mogą szybko stać się zagrażające życiu”.

Adaptacja pilnie potrzebna

W ostatnim czasie Koalicja Klimatyczna, zrzeszająca kilkadziesiąt polskich organizacji prośrodowiskowych, opublikowała jeden ze swych najważniejszych raportów.

Eksperci zaznaczają w nim, że zmiana klimatu to coraz większe zagrożenie nie tylko dla każdego z nas z osobna, co wręcz bezpieczeństwa narodowego. Jednym z takich newralgicznych punktów jest zaś system zdrowotny.

„Gdy przychodzą upały, większość szpitali w Polsce się przegrzewa, bo nie ma odpowiedniego systemu wentylacji i klimatyzacji. Po prostu nie były budowane z myślą o tym, by funkcjonować w tak wysokich temperaturach. Nie zawsze szpitale są też wystarczająco dobrze przygotowane na przerwy w dostawie prądu. Z pewnością wiele z nich mogłoby zwiększyć swoje bezpieczeństwo energetyczne, korzystając z własnych odnawialnych źródeł energii, najlepiej połączonych z magazynowaniem, a także trwale zmniejszając zużycie energii poprzez termomodernizację” – mówiła w niedawnej rozmowie z OKO.press Urszula Stefanowicz, ekspertka Koalicji Klimatycznej.

Zdaniem Stefanowicz niezwykle ważna jest też edukacja społeczeństwa. Tak, by w przypadku nadchodzącej fali upałów ludzie wiedzieli, co robić, jak zabezpieczyć siebie czy też jak pomóc innym. „Niestety, nie jesteśmy uczeni, jak zachowywać się w takich ekstremalnych sytuacjach. Efekt jest taki, że coraz częściej mamy np. przypadki udarów, bo w upalny dzień ktoś postanawia pojeździć na rowerze silnie nasłonecznionymi ulicami przy ponad 30°C” – zauważyła ekspertka.

Uwagę na pilną potrzebę adaptacji zwracają też inni: „Dowody są jednoznaczne: jeśli nie zostaną wdrożone zdecydowane środki łagodzące i adaptacyjne, większość miast europejskich będzie musiała zmierzyć się ze wzrostem śmiertelności związanej z upałami” – uważa dr Konstantinoudis.

Nie tylko Europa

Warto odnotować, że w ostatnim czasie ekstremalnie wysokie temperatury odnotowuje nie tylko Europa. Na przykład w Nowym Jorku pod koniec czerwca termometry pokazały 38°C, co dla tego miasta jest najwyższą temperaturą w czerwcu od 2013 roku.

Z kolei w Turcji ratownicy ewakuowali ponad 50 tys. osób, które znalazły się w zagrożeniu przez rozprzestrzeniające się błyskawicznie pożary lasów. Do akcji wysłano ponad 1 tys. strażaków, ponad 100 wozów strażackich oraz prawie 20 śmigłowców i samolotów gaśniczych. Najwięcej ewakuowanych osób pochodziło z zachodniej prowincji Izmir, a z powodu pożarów loty z tego miasta zostały na pewien czas zawieszone.

Rekordowo gorący miesiąc odnotowały nie tylko kraje europejskie. Na przykład w Japonii temperatura w czerwcu była najwyższa w historii dokonywanych od 1898 roku pomiarów, przekraczając średnią dla tego miesiąca aż o 2,34°C.

„Eksperci ostrzegają, że ukochane przez Japończyków drzewa wiśniowe kwitną wcześniej ze względu na cieplejszy klimat, a czasami nawet nie kwitną w pełni, ponieważ jesienie i zimy nie są na tyle chłodne, aby wywołać kwitnienie” – pisze AFP.

Agencja zwraca też uwagę, że słynna pokrywa śnieżna na górze Fuji również nie pojawiła się przez najdłuższy okres w historii pomiarów. Odnotowano ją dopiero na początku listopada ubiegłego roku, podczas gdy przeciętna pokrywa śnieżna pojawia się na początku października.