Jak się nie dać Leszkowi Millerowi, lepiej rozumieć sąsiada i siebie. O nowej metodzie na rozmowę
Co się z Polską stało w czasie najazdu Rosji na Ukrainę? Co łączy, a co dzieli Polaków i Ukraińców? Jak wygląda nasze sąsiedztwo? I czy potrafimy się wzajemnie wysłuchać? 23–29 listopada w całej Polsce tydzień lokalnych spotkań na temat sąsiedztwa polsko-ukraińskiego.
Spotkania mogą być dlatego ciekawe, że poprowadzone norweską metodą dialogu publicznego. Organizatorzy – Fundacja Edukacja dla Demokracji i Fundacja Stocznia – wprowadzają tę metodę do Polski *. Gdzie? Będzie o tym niżej. Rozmowa ma dotyczyć sąsiedztwa polsko-ukraińskiego.
Fundacja Stocznia, która zajmuje się innowacjami społecznymi, prezentowała metodę dialogu publicznego na tegorocznym Forum Praktyków Partycypacji w Toruniu. OKO.press w tym uczestniczyło i może zaświadczyć, że jest to doświadczenie przejmujące (patrz zdjęcia Wojtka Radwańskiego). W sali siedzi w kręgu kilkanaście osób. Nie ma stołów. Jest za to uważny i serdeczny prowadzący/prowadząca. Słucha i dopytuje. Do rozmowy włączają się kolejne osoby i przedstawiają problem z zupełnie innej strony. Osoby, które rzadko mają okazję być usłyszane, mogą się odezwać i zostać dostrzeżone przez grupę.
Nie chodzi tu rozstrzyganie sporów – a o stworzenie przestrzeni do refleksji i poznania się nawzajem. Nikt nie przymusza do zmiany zdania i wyznawanych wartości. Ale można się dowiedzieć, czemu reagujemy w dany sposób. Możemy lepiej przekazać swoje emocje i zachować otwarty umysł podczas słuchania innych. Bo nie trzeba się tu bronić i potwierdzać swoich racji.
Przeczytaj także:
Sąsiedztwo polsko-ukraińskie. Po co?
Sens prowadzenia takich dialogów i to akurat w sprawie sąsiedztwa polsko-ukraińskiego pokazuje na liczbach najnowszy raport Demagoga „Leszek Miller, Piotr Panasiuk i anonimowe konta” o dezinformacji wymierzonej w Ukrainę i Ukraińców przebywających w Polsce.
Autorzy raportu: Marcin Fic, Wiktoria Kałus i Marcin Kostecki pokazują, jak antyukraińskie nastroje wybiły wiosną tego roku i nagle spór o przeszłość zaczął decydować o przyszłości.
Zaczęło się w wielu miejscach od normalnej debaty, czy Ukraina zasadnie honoruje „Bohaterów UPA” i mieściło się w granicach normalnej krytyki.
Zostało jednak wzmocnione przez osoby i konta wprost powielające tezy rosyjskiej propagandy. To miało już bardzo duże zasięgi i zaczęło wpływać na to, co myślimy i czujemy. Liczba negatywnych publikacji dotyczących Stepana Bandery i banderyzmu obserwowana od początku roku do połowy czerwca wzrosła z poziomu ok. 10 tys. publikacji tygodniowo czterokrotnie. W I połowie 2026 roku Demagog zidentyfikował ponad 387 tys. publikacji dotyczących „banderyzmu”. Treści odnoszące się do „banderyzmu” stanowiły więc blisko 72 proc. publikacji na temat Ukrainy o negatywnym wydźwięku.
Wpina się to w narrację Kremla, że Ukrainie nie należy pomagać, i podsyca napięcia między Polakami a Ukraińcami mieszkającymi w Polsce.
Mamy więc diagnozę. Dialog publiczny jest próbą zrobienia czegoś z tym.
Czy to działa?
Co w takiej sytuacji może dać dialog publiczny? Autorki przewodnika po dialogu publicznym z Nansen Center for Peace and Dialogue, Christiane Seehausen i Siri Syverud Thorsen, podają przykłady:
Covid: czy ktoś pamiętał o młodych?
„W 2021 r. w całej Norwegii prowadziłyśmy dialogi publiczne o pandemii COVID-19 i tym, co nam zrobiła. Wielokrotnie wówczas obserwowałyśmy, jak działa wzmacniający potencjał takich spotkań. Jeden z takich momentów miał miejsce podczas dialogu międzypokoleniowego, w którym wiele osób uczestniczących miało między 18–20 lat. Na sali byli również lokalni politycy i lokalne polityczki, których zakres obowiązków w czasie pandemii obejmował wdrażanie obostrzeń przyjmowanych przez państwo. Młodzi ludzie opowiadali o tym, jak niesprawiedliwe wobec ich grupy wiekowej wydawały im się niektóre przepisy. Młode osoby uczestniczące wyrażały też frustrację wywołaną tym, że priorytet miały kwestie polityczne, i opisywały wpływ lockdownów na swoje życie”.
Kolumbia: czym była wojna domowa?
„Po dialogu publicznym w Kolumbii podeszła do nas zapłakana uczestniczka. Wyjaśniła, że ma w oczach łzy szczęścia, ponieważ po raz pierwszy w życiu miała poczucie, że obce osoby obchodzi to, co przeszła podczas wojny domowej.
Jako osoba zmagająca się z traumą często miała poczucie, że w ogólnej dyskusji o całej grupie osób, które mają to doświadczenie, nie ma miejsca na jej osobistą historię. W tym dialogu znalazła się dla niej przestrzeń, w której mogła opowiedzieć o tym, co przeżyła, i zostać uznana za odrębną osobę”.
Oslo: Jak zostajesz konserwatywnym marginesem
„W Oslo facylitowałyśmy dialogi publiczne dotyczące seksualności i płci z udziałem zaproszonych przywódców i przywódczyń wspólnot religijnych i świeckich. W kraju o ogólnie dość liberalnych normach w tych obszarach życia kilka osób uczestniczących odkryło, że przez swoje poglądy należą do bardziej konserwatywnej mniejszości. Dialogi dały grupie przestrzeń do dzielenia się ponad podziałami religii i kongregacji, lepszego wzajemnego zrozumienia swoich stanowisk oraz wyrażenia dylematów, których doświadczali jako przywódcy i przywódczynie.
W kręgu prosiłyśmy, by osoby uczestniczące wypowiadały się o płci i seksualności na poziomie osobistym, co mogło być dla nich wyzwaniem. Potem okazało się, że podzieliły się z grupą sprawami, których na co dzień nie poddają refleksji. Niektóre osoby dostrzegły powiązania i podobieństwa z innymi, o których myślały, że nigdy nie mogłoby między nimi być nawet cienia zgody”.
Bærum po zamachu terrorystycznym
„W 2019 r. w miejscowości nieopodal Oslo doszło do ataku terrorystycznego na tle rasowym i religijnym. Lokalna społeczność chciała zebrać się i razem przepracować to doświadczenie. Podczas serii dialogów publicznych mogli porozmawiania o tym, co przeszli. Mogli również wysłuchać opowieści o tym, jak zamach wpłynął na życie innych. Dzięki dialogom stworzyłyśmy przestrzeń na wspólną refleksję o tym, w jaki sposób osoby tworzące tę społeczność chciałyby upamiętnić to wydarzenie i jak chciałyby dalej funkcjonować”.
Podręcznik wydany jest po polsku pod tytułem „Dialog publiczny w praktyce”.
Gdzie można dialogować Polsce?
Ponieważ dialog publiczny powinien dotyczyć spraw ważnych dla wspólnoty, organizatorzy proponują rozmowę o relacjach polsko-ukraińskich.
Ale to ma być pierwsza edycja. Będą kolejne – i inne tematy.
W dialogu publicznym udział może wziąć każdy, kto ma na to ochotę. Można mówić po polsku albo po ukraińsku. Spotkania współorganizują organizacje społeczne, instytucje publiczne i grupy nieformalne. Dialog publiczny zazwyczaj trwa od 1,5 do 3 godzin, włączając ewentualne przerwy.
Dialogi poprowadzą osoby przeszkolone w tej metodzie. Ich rolą jest niczego nie narzucać, tylko starać się lepiej zrozumieć i umożliwiać innym lepsze zrozumienie. Nie są więc klasycznymi moderatorami – lepiej pasuje do nich słowo facylitator, ułatwiacz. Bowiem w dialogu publicznym głos każdej osoby jest tak samo ważny.
Na dialogi w sprawie sąsiedztwa polsko-ukraińskiego można się zapisać w:
- Białymstoku,
- Bielsku-Białej,
- Chełmie,
- Gdańsku,
- Gdyni,
- Kielcach,
- Krakowie,
- Lubaczowie
- Lublinie,
- Łodzi,
- Niedrzwicy Dużej,
- Oleśnicy,
- Olsztynie,
- Poznaniu,
- Przemyślu,
- Rzeszowie,
- Sopocie,
- Szczecinie,
- Toruniu,
- Warszawie,
- Wrocławiu
- Żninie.
* Metoda dialogu publicznego jest rozwijana właśnie m.in. przez norweską organizację Nansen Center for Peace and Dialogue. Fundacja Edukacja dla Demokracji i Fundacja Stocznia wraz z Nansen Center upowszechniają to podejście w Polsce, w ramach projektu „Przestrzeń do rozmowy”.

Komentarze