Krótko i na temat: najnowsze wiadomości z Polski i ze świata

Co się wydarzyło?

Agencja Reuters podaje, że w trakcie wojny USA i Izraela z Iranem Arabia Saudyjska przeprowadziła kilka ataków na terenie Iranu, o których wcześniej nie mówiła żadna ze stron. Ataki przeprowadziły Królewskie Saudyjskie Siły Powietrzne pod koniec marca. Były one odpowiedzią na uderzenia Iranu w saudyjską infrastrukturę energetyczną. Iran przeprowadzał je, by podnieść koszt wojny dla całego świata i w ten sposób wywrzeć presję na zakończenie konfliktu.

Zachodni i irańscy urzędnicy, na których powołuje się Reuters, mówią też, że Saudyjczycy poinformowali Iran o atakach. Po nich nastąpiły rozmowy, w efekcie których strony zgodziły się na deeskalację.

Jaki jest kontekst?

Informacja o saudyjskich atakach to kolejny element skomplikowanego obrazu stosunków irańsko-saudyjskich. Oba kraje uważają się za rywali nie tylko politycznych, ale też ideologicznych. Kraje te uosabiają kluczowy podział świata islamskiego na sunnitów i szyitów. Arabia Saudyjska to sunnicka monarchia i strażnicy najświętszych miejsc islamu. Islamska Republika Iranu uważa się za światowego lidera dla wszystkich szyitów. To też dwa najsilniejsze kraje w Zatoce Perskiej.

Pomimo tak napiętych stosunków i wielu punktów spornych, ujawnione właśnie ataki były pierwszym w historii uderzeniem Saudyjczyków na Iran. Dalsze wydarzenia – dyplomatyczna deeskalacja oraz dążenie Saudyjczyków do zawieszenia broni i zatrzymania całej wojny – pokazują jednak, że obie strony rozumieją, że eskalacja i wojna im nie służą.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej podpisał umowę na przekazanie 4,5 mld złotych spółce ElectroMobility Poland (EMP). To ona odpowiadała za projekt polskiego samochodu elektrycznego – Izery. Jego powstanie było ambicją rządu Prawa i Sprawiedliwości, który zapewnił Polsce środki z KPO na uruchomienie produkcji aut elektrycznych do 2026 roku.

Rząd koalicyjny zastanawiał się do tej pory, w jaki sposób wykorzystać te środki. Ostatecznie polski samochód elektryczny otrzymał finansowanie zaraz po ogłoszeniu współpracy z nowym partnerem strategicznym – koncernem Foxconn z Tajwanu. Razem z technologicznym gigantem (z niewielkim do tej pory doświadczeniem w motoryzacji) EMP ma wypuścić na rynek trzy modele samochodu.

Przedstawiciele rządu twierdzą jednak, że najlepszym wyjściem będzie rezygnacja z marki Izera, a fabryka w Jaworznie ma nie być jedynie „montownią”, a nowoczesnym hubem pozwalającym na produkcję komponentów dla elektromobilności.

"To jest zupełnie nowy projekt. Tamten nie wyszedł spoza makiety. Jest symbolem nieudanych działań. To na pewno będzie nowa marka; chcielibyśmy, by nawiązywała w jakimś stopniu do polskiej tradycji” — powiedział cytowany w komunikacie NFOŚiGW minister aktywów państwowych Wojciech Balczun.

„Nie zwalniamy tempa. W ubiegłym tygodniu ogłosiliśmy porozumienie z partnerem strategicznym – tajwańskim gigantem technologicznym Foxconn. Dziś spółka ElectroMobility Poland uzyskuje stabilne źródło finansowania inwestycji z KPO, co istotnie przybliża nas do rozpoczęcia budowy fabryki w Jaworznie. Środki te, w wysokości 4,5 mld zł, pokazują, że ambitne plany z prezentacji, ale bez zabezpieczenia finansowego, zamieniamy w konkretne działania” — dodał Balczun.

Jaki jest kontekst?

Według rynkowych ekspertów kontynuowanie projektu „Izera” byłoby nieopłacalne, a plany rządu PiS po kilku latach nie współgrają z rynkową rzeczywistością.

— Wypuszczenie na rynek pierwszego samochodu najpewniej zajmie co najmniej 3-4 lata. Nie mamy wciąż pewności, czy kontynuowana będzie marka Izera. Być może warto wypromować zupełnie nową nazwę. Niezależnie od tego, ważne, by wejście na rynek było dopasowane do jego potrzeb i wycelowane w niszę — mówił w OKO.press Jacek Mizak, ekspert rynku elektromobilności z Instytutu Zrównoważonej Gospodarki.

— Taką niszą są teraz segmenty B oraz C, czyli mniejsze i bardziej przystępne cenowo samochody. Jeśli udałoby się wypuścić na rynek samochód w stylu mniejszych chińskich konstrukcji, ale bardziej trwały – bo w Chinach klienci nastawiają się często na 2-3 lata użytkowania auta, które potem idzie do utylizacji – to myślę, że możemy zawalczyć o sukces. Jeśli dojdzie do tego korzystna cena, na przykład nieco poniżej 100 tysięcy złotych, to pojawi się też szansa na zaistnienie poza Polską — powiedział Mizak.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

Według „Wyborczej” do ataku na młodych Ukraińców doszło tydzień temu, 7 maja 2026 roku wieczorem. 16-letni Artem z czwórką przyjaciół spacerował po Moście Świętokrzyskim. Rozmawiali głównie po ukraińsku i po rosyjsku – wśród nich była tylko jedna Polka. Nagle od tyłu podjechało dwóch chłopców na hulajnodze i zaczęli się czepiać – najpierw Artema, może – jak pisze „Wyborcza” – zauważyli go przez kręcone blond włosy do ramion, a potem też innych nastolatków.

„Jesteś cwelem?” – próbowali sprowokować Artma, on nie reagował. Odjechali. Po chwili wrócili w większej grupie – około dziesięciu osób.

Według Artema po tym, jak prowokacje się nie powiodły, napastnicy przeszli do bicia.

„Artem poczuł mocne uderzenie w ucho. Próbował odepchnąć napastnika, ale wtedy ktoś psiknął mu gazem pieprzowym w twarz. Artem ma astmę. Nie mógł złapać tchu. Wtedy agresorzy zaczęli go tłuc. Upadł i jedyne, o czym myślał, to by ochronić rękami głowę, bo kopali go właśnie w głowę” – opisuje „Wyborcza”.

Przyjaciela Artema również powalili na ziemię. Stłukli mu okulary i, według relacji poszkodowanych, próbowali zepchnąć go przez barierkę mostu do Wisły, ale chłopak mocno trzymał się metalowych prętów. Kolejnemu nastolatkowi złamali nos. Napastnicy krzyczeli: „Wypierdalać do Ukrainy!”.

Uciekli, jak zobaczyli radiowóz.

Artem trafił do szpitala. Jak pisze gazeta, w niedzielę był operowany. Ma pękniętą czaszkę, zmasakrowaną twarz i bóle głowy, które są nie do wytrzymania. Uważa, że gdyby nie policja, to oprawcy zakatowaliby ich na śmierć.

Rodzina Artema przeniosła się do Polski po wybuchu wojny na pełną skalę. Mieszkali w obwodzie zaporoskim, na terenie, który obecnie znajduje się pod okupacją rosyjską. Matka, babcia i starsza siostra nastolatka pracują w placówce opiekuńczej dla osób starszych. „W Polsce szukali bezpieczeństwa i spokoju” – mówi „Wyborczej” Marina Hulia, która działa na rzecz uchodźców i przyjaźni się z rodziną Artema.

Sprawą ataku na ukraińskich nastolatków zajmuje się policja.

„Policja prowadzi w tej sprawie intensywne czynności mające na celu ustalenie tożsamości i zatrzymanie sprawców pobicia trojga nastolatków, z których jeden, na skutek odniesionych obrażeń wymagał hospitalizacji” – czytamy w komunikacie Komendy Rejonowej Policji VI – Białołęka, Praga Północ, Targówek.

„Obecne ustalenia i zebrany dotychczas materiał dowodowy nie wskazują, aby to zdarzenie miało podłoże na tle narodowościowym” – dodaje nadkom. Paulina Onyszko. Chociaż Artem jest przekonany, że przyczyną agresji był właśnie język ukraiński.

Według „Wyborczej” rodzina Artema była jedyną spośród poszkodowanych Ukraińców, która zdecydowała się złożyć oficjalne zeznania na policji. Rodzice innego chłopca, którego próbowano zrzucić z mostu, obawiają się zemsty.

Jaki jest kontekst?

Od kilku miesięcy coraz częściej mają miejsce takie przypadki. Jak pisaliśmy w OKO.press, powołując się na Onet, nawet o 73 proc. wzrosła liczba niektórych (zgłaszanych) przestępstw przeciwko Ukraińcom mieszkającym w Polsce.

Tak wyglądają dane dotyczące fizycznych ataków (art. 157 par. 1 kk), których efektem jest naruszenie czynności narządu ciała i spowodowanie średniego i lekkiego uszczerbku na zdrowiu: w 2022 r. takich ataków doświadczyły „142 osoby narodowości ukraińskiej. W kolejnym roku liczba ta wzrosła do 175, a w następnym – do 204. To wzrost o ponad 43 proc. w ciągu dwóch lat” – pisze Onet. Przez pierwsze osiem miesięcy 2025 roku doszło do 118 takich ataków.

„W 2022 r. poszkodowanych w wyniku pobicia (w tym w wyniku udziału w bójce) zostało 128 Ukraińców. W kolejnym roku było 151 takich przypadków, a w następnym – 129”. Przez pierwsze osiem miesięcy 2025 roku doszło do 112 takich zdarzeń, ściganych z art. 158 par. 1.

Dane dotyczą przestępstw zgłoszonych. Nie wiemy, ile napaści, ataków czy gróźb nie trafiło do policyjnych statystyk.

Ukraińcy i Ukraińcy w Polsce co raz mniej czują się w Polsce bezpiecznie. Jedna z naszych bohaterek, ukraińska uchodźczyni mówiła, że obawia się o życie swoich dzieci. Rodzina wyjechała do innego kraju na skutek zmian w ustawie o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z wojną, ale też przez rosnącą falę hejtu, którą obserwowała w Polsce.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

Sześć posiedzeń – tyle wystarczyło, żeby zakończyć prace nad ustawą o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu. We wtorek 12 maja zakończono prace nad treścią ustawy wprowadzającej, która zmieni przeszło 230 obowiązujących przepisów. Urszula Pasławska, która stoi na czele Komisji Nadzwyczajnej już ogłosiła finał prac jako takich.

Zapowiadane jako wielogodzinne, skomplikowane i potencjalnie konfliktogenne spotkanie, podczas którego pracowano nad szczegółami ustawy, skończyło się raptem po trzech godzinach. Szybko; choć Urszula Pasławska apelowała do członków, by nie planowali w dniu posiedzenia nic innego, bowiem czekają ich ośmio-, może dziewięciogodzinne obrady. Komisja szybko wprowadziła poprawki, sprowadzjące się do głównie do literówek i kwestii formalnych, porządkujących. To one zostały we wtorek przegłosowane, a tym samym prace nad projektem właściwie zamknięto.

Plan jest prosty: ustawa, zgodnie z założeniem, ma przejść przez Sejm błyskawicznie. Drugie czytanie odbędzie się na posiedzeniu jeszcze w maju. Jak pisaliśmy na łamach OKO.press, autorzy projektu chcą, by ten przeszedł przez Sejm i Senat w najbliższych tygodniach – tak, aby przed wakacjami trafił na biurko prezydenta Karola Nawrockiego.

Będzie weto? Wysłanniczka prezydenta na Komisji

Szanse na wprowadzenie w życie zapisów ustawy (która miałaby zacząć obowiązywać od 1 stycznia) są w rękach prezydenta i uzależnione od jego podpisu lub weta. Co zrobi Nawrocki? Samo otoczenie prezydenta w tej sprawie milczy. Projekt ustawy jest bowiem techniczny, bardzo okrojony, krytykowany przez prorównościowe organizacje pozarządzowe i oferujący minimum praw parom, które zdecydują się na podpisanie umowy. Nie zmieni się nawet ich stan cywilny, nazwisko. Nie będzie ceremonii w Urzędzie Stanu Cywilnego, a podpis umowy u notariusza. Prezydentowi trudno będzie projekt zaatakować i sprawę upolitycznić – bo ustawa nie wzbudza żadnych emocji.

Przeczytaj także:

Z drugiej jednak strony weto prezydenta pojawiało się w sprawach, które nie budziły żadnych napięć polityczno-społecznych. Głównym celem Karola Nawrockiego jest bowiem uniemożliwienie ogłoszenia przez Koalicję 15 października jakiegokolwiek sukcesu. Dał temu wyraz wielokrotnie, m.in. w sprawie SAFE czy szybkich rozwodów pozasądowych. Zwłaszcza, że wejście w życie ustawy o statusie osoby najbliższej byłoby z pewnością traktowane jako realizacja obietnic wyborczych złożonych parom LGBT+.

Nawrocki oddelegował do sprawy ustawy Barbarę Sochę, która pełni funkcję etatowej doradczyni prezydenta, m.in. z zakresu polityki demograficznej i prorodzinnej. Socha nie zabrała głosu na komisji, ale jej obecność może być traktowana jako sygnał, że prezydent interesuje się losami ustawy. Rozmowy z pałacem prezydenkim się toczą, a jak jeszcze w lutym mówiła Urszula Pasławska, „pan prezydent w kampanii wyborczej złożył stosowną obietnicę w kontekście uregulowania tej kwestii. Polityka polityką, a spawy ludzkie winne być przez państwo rozwiązywane”.

Oficjalnie najbardziej newralgicznym punktem dla prezydenta są kwestie finansowe; możliwość wspólnego rozliczania się, zwolnienia z podatku od darowizn, etc. Katarzyna Kotula, pełnomocniczka rządu ds. równego traktowania od początku zapowiadała jednak, że to elementy nienegocjowalne.

Jak ustaliło OKO.press pod znakiem zapytania jest jeszcze kwestia małżeństw jednopłciowych. Te, jak pisaliśmy, miałyby być wyłączone z możliwości podpisania w Polsce umowy notarialnej o statusie osoby najbliższej. Jeśli w życie wejdzie ogłoszony oficjalnie przez premiera Donalda Tuska projekt rozporządzenia umożliwiający transkrypcję aktu małżeństwa, problemu nie będzie, bowiem pary te będą pod ochroną prawną. Jeśli jednak do kompromisu nie dojdzie i małżeństwa będą w Polsce nadal niewidoczne (jak dziś), nie będą mogły nawet podpisać umowy prawnej i skorzystać z oferowanego przez rząd planu minimum.

Jaki jest kontekst?

„Odrzuciliśmy wszystkie aspekty, które są związane tylko i wyłącznie z małżeństwem. Kwestia nazwiska, kwestia adopcji i przysposobienia dzieci, również procedura administracyjna. Jeśli zawieramy małżeństwo, wchodzimy wprost w prawa i obowiązki. Jest to procedura administracyjna” – powiedziała we wtorek 12 maja w Polsat News Urszula Pasłwska. Jej zdaniem w przypadku omawianej kwestii „mówimy o innej filozofii”. „To jest ustawa absolutnie poza jakimś sporem światopoglądowym i muszę powiedzieć, że w czasie trwania komisji nie słyszałam żadnych negatywnych argumentów od prawej strony sceny politycznej” – zaznaczyła.

Ustawa o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu jest projektem wypracowanym międzypartyjnie, na mocy porozumienia PSL i Lewicy po tym, jak ludowcy nie zgadzali się na szerszy projekt dotyczący związków panrterskich. Ustawa o statusie osoby najbliższej jedynie umowa notarialna regulująca podstawowe kwestie partnerskie. Pozwoli:

1. zawrzeć umowę w formie aktu notarialnego. Osoby, które podpiszą umowę, nie zmienią stanu cywilnego (czyli nadal będą panną/kawalerem), ale nie będą mogły wziąć ślubu z inną osobą. Urząd Stanu Cywilnego wyda jedynie „akt statusu osoby najbliższej”. W przypadku formalnego zakończenia związku akt będzie uzupełniany o stosowną adnotację. W przypadku zawarcia małżeństwa z osobą, z którą zawarliśmy wcześniej umowę, dokument automatycznie straci ważność;
2. wspólnie się rozliczać. Sytuacja będzie wyglądała analogicznie jak w przypadku małżeństw – ale dopiero rok po zawarciu umowy nadającej status osoby najbliższej. Co istotne, osoba, która do tej pory wychowywała dziecko jako samotny rodzic, nie będzie mogła dalej rozliczać się z dzieckiem. Skorzysta za to z ulgi prorodzinnej i to ją będzie mogła odliczyć od podatku;
3. dziedziczyć po sobie bez konieczności odprowadzania 20-procentowego podatku. Nowe przepisy zakładają zwolnienie z podatku od spadku i darowizn (tak jak w przypadku najbliższych członków rodziny). Osoba najbliższa będzie zaliczana do I grupy podatkowej, więc w przypadku braku przesłanek do zwolnienia z podatku, zastosowana zostanie najniższa składka; tak jak w przypadku najbliższej rodziny. Zwolnienie z podatku obejmie również dziecko osoby partnerskiej. Zmiana obejmie również zwolnienie od akcyzy, opłat skarbowych i udzielania pełnomocnictwa – jak w przypadku małżeństw;
4. wspólnie ubezpieczać się zdrowotnie. Status osoby najbliższej pozwoli ubezpieczyć partnera/partnerkę, daje szansę na otrzymanie renty po zmarłej osobie partnerskiej, pozwoli na uzyskanie odszkodowania w wyniku śmierci osoby najbliższej na skutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej
5. tęczowym rodzinom korzystać z uprawnień Karty Dużej Rodziny. Przepisy doprecyzowują tę kwestię, otwierają furtkę na korzystanie z zasiłku rodzinnego i innych świadczeń przysługujących rodzinie. Po podpisaniu umowy nie będzie można korzystać z uprawnień dla osób wychowujących samotnie dziecko;
6. decydować o pochówku. Ustawa ma wykreślić katalog pierwszeństwa odnośnie do decyzji o pochówku, co oznacza, że zarówno rodzina zmarłego, jak i partner/partnerka będą mieć równe prawo do pochowania zmarłego. Prawo to ma być realizowane w drodze konsensusu. A w przypadku braku porozumienia, na drodze sądowej;
7. uznawać osobę najbliższą w obszarze medycznym, nadając możliwość otrzymania informacji o stanie zdrowia osoby partnerskiej, zakazuje pełnienia funkcji czy piastowania stanowisk, jak w przypadku małżeństw (np. w radach konkursowych, komisjach, gremiach etc.);
8. zdecydować się na wspólność majątkową. Będzie to jednak kwestia fakultatywna, na którą para ma decydować się u notariusza.

„Balansujemy między czymś, co jest zwykłą umową cywilno-prawną między dwójką osób, a godnościowym rozwiązaniem w postaci małżeństwa. Zgadzam się, że mało w niej mowy o godności i duża w tym zasługa prawicy, która rozjechała się z własnym elektoratem i ma mylne poczucie, że Polacy nie są dziś gotowi na związki partnerskie i równość małżeńską. Ustawa o statusie osoby najbliższej daje jednak podstawowe poczucie bezpieczeństwa parze, która do tej pory ze strony państwa nie mogła liczyć na nic” – mówiła podczas przedostatniego posiedzenia Komisji Nadzwyczajnej Katarzyna Kotula.

Komisja rozpoczęła prace pod koniec lutego. Wystarczył więc kwartał, by obszerny projekt i temat zamknąć, kierując do dalszych prac. Dla porównania: Komisja Nadzwyczajna, którą powołano do spraw aborcji została powołana w kwietniu 2024 roku, a więc przed dwoma laty. Miała trudniejsze zadanie, bo do Sejmu wpłynęły cztery projekty różnych ugrupowań politycznych. Nie podjęła jednak trudu prac. Zebrała się raptem siedem razy, ostatni raz w lipcu 2024 i nieformalnie skierowała temat do politycznej zamrażarki.

Przeczytaj więcej w OKO.press:

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

Rosyjski statek towarowy Ursa Major zatonął 23 grudnia 2024 roku około 60 mil od wybrzeża Hiszpanii, w pobliżu portu w Kartagenie.

Statek wyruszył w grudniu z okolic Petersburga oficjalnie do Władywostoku. Wybór drogi morskiej – jak zauważa CNN – jest zaskakujący, ponieważ rozbudowana sieć kolejowa w Rosji pozwoliłaby na transport ładunków znacznie szybciej drogą lądową.

Według listu przewozowego ładunkiem tym były dwie duże „pokrywy włazów", 129 pustych kontenerów transportowych i dwa duże dźwigi Liebherr.

Jednak, jak dowiaduje się CNN, w trakcie śledztwa prowadzonego przez Hiszpanię, kapitan statku przyznał, że jego celem był północnokoreański port Rason.

Zeznał również, że Ursa Major przewoził „komponenty do dwóch reaktorów jądrowych podobnych do tych używanych w okrętach podwodnych”. Nie był jednak pewien, czy były one załadowane paliwem jądrowym.

Samo zatonięcie statku jest dość tajemnicze, podobnie jak to, co działo się u wybrzeży Hiszpanii później.

Śledztwo prowadzone przez Hiszpanię, do szczegółów którego dotarł CNN, wykazało, że statek był początkowo eskortowany przez dwie wie rosyjskie jednostki wojskowe. Problemy zaczęły się już 22 grudnia 2024 roku na wodach Hiszpanii, kiedy statek ewidentnie zwolnił.

Hiszpańskie służby się tym zainteresowały, ale załoga zapewniała, że sytuacja jest pod kontrolą.

Jednak następnego dnia, 23 grudnia, na statku doszło do trzech wybuchów, po których załoga wysłała sygnał alarmowy. Dwóch członków załogi zginęło w wyniku wybuchu, a pozostałych 14 zostało ewakuowanych przez hiszpańską łódź ratunkową Salvamar Draco.

Na pomoc ruszył również hiszpański okręt wojskowy. Jednak pół godziny później dotarł także Ivan Gren – rosyjski okręt, który Ursa Major początkowo eskortował – i nakazał hiszpańskim statkom oddalenie się na dwie mile morskie. Zażądał również natychmiastowego zwrócenia 14 uratowanych członków załogi.

Załoga nie została oddana rosyjskiemu okrętowi. Została przesłuchana w Hiszpanii, jednak nikt z nich nie chciał ujawnić żadnych informacji z obawy o własne bezpieczeństwo i po kilku dnach zostali odesłani do Rosji.

Jeszcze tego samego dnia rosyjski okręt Ivan Gren wystrzelił serię flar, po których nastąpiły cztery kolejne eksplozje. Miały one przypominać detonacje ładunków wybuchowych lub min, a ich wybuch zarejestrowała Hiszpańska Narodowa Sieć Sejsmiczna.

Wtedy okręt Ursa Major zatonął.

Przeczytaj także:

Jaki jest kontekst?

Tydzień po zatonięciu statku towarowego u wybrzeży Hiszpanii pojawił się rosyjski statek badawczy „Jantar" – ten sam, który wcześniej był oskarżany o działalność szpiegowską. W tym czasie Hiszpańska Narodowa Sieć Sejsmiczna odnotowała jeszcze cztery kolejne eksplozje w okolicy wraku, co może sugerować próby zatarcie śladów przez Rosjan.

W sprawę zamieszani byli też Amerykanie. Dane lotnicze pokazują bowiem, że w ciągu ostatniego roku nad obszar katastrofy wysłany były dwukrotnie przez amerykańskie siły powietrzne samolot WC135-R służący do wykrywania radioaktywnych szczątków w powietrzu.

Oficjalnie amerykańskie władze nie potwierdzają, by miały cokolwiek wspólnego z zatonięciem Ursa Major. Jednak CNN sugeruje, że zatonięcie statku mogło być wynikiem interwencji zachodniego wojska.

Cel? Uniemożliwić Rosji wysłanie aktualizacji technologii jądrowej do kluczowego sojusznika, jakim jest Korea Północna.

Amerykańska stacja przypomina, że Ursa Major wypłynął z Rosji zaledwie dwa miesiące po tym, jak Kim Jong Un wysłał wojska, aby pomóc w inwazji Moskwy na Ukrainę.

Przeczytaj także: