Co się wydarzyło?

Anne Carson, kanadyjska poetka i eseistka, została dziś ogłoszona laureatką Nagrody Nobla w dziedzinie literatury. Uzasadnienie przyznania nagrody brzmi: „za odważny i nowatorski dorobek, który w pełnym swobody dialogu z tradycją klasyczną stworzył nowe formy dla literatury współczesnej”.

„W całej swojej twórczości Carson, z niezwykłą lekkością, bada możliwości pisania – proces, w którym szczególnego znaczenia nabrał dla niej literacki szkic. We współpracy z artystami wizualnymi, choreografami oraz reżyserami operowymi i teatralnymi Carson przekracza granice różnych dziedzin sztuki, nadając swojej twórczości silny wymiar performatywny. Pokazuje to swobodę, z jaką podchodzi do literackich oczekiwań i systemów reguł. To właśnie ta swoboda stanowi podstawę wyjątkowego znaczenia, jakie jej twórczość od lat 90. ma dla międzynarodowej sceny artystycznej i literackiej” – tak w swej laudacji uzasadniał ten wybór Anders Olsson, przewodniczący przyznającej literackie Nagrody Nobla Akademii Szwedzkiej.

Jej najbardziej znanym dziełem jest „Autobiografia czerwonego”, powieść pisana wierszem, która za punkt wyjścia bierze fragmenty poematu greckiego poety Stezychora z VI wieku p.n.e., dotyczące skrzydlatego czerwonego potwora Geriona.

„Mit opowiada o tym, jak Herakles, wykonując jedną ze swoich prac, zabija Geriona i kradnie jego bydło. Carson przekształca jednak przerażającego olbrzyma w czułego bohatera, silnie związanego z matką, tworząc współczesną i niezwykle przygodową powieść inicjacyjną” – mówił Anders Olsson.

Pisarka jest także laureatką m.in. T. S. Eliot Prize, Griffin Poetry Prize, stypendystką Guggenheim Fellowship oraz MacArthur Fellowship.

Wydane w Polsce tłumaczenia książek Carson to między innymi: „Autobiografia czerwonego”, „Słodko-gorzki eros”, „Piękno męża”, „Dekreacja. Wiersze, eseje, opera”.

W grudniu 2024 r. ukazała się jej „Dekreacja. Wiersze, eseje, opera”, również w przekładzie Macieja Topolskiego. Za „Autobiografię czerwonego” Carson i Topolski dostali w 2024 r. Nagrodę im. Wisławy Szymborskiej dla najlepszego tomu poezji przełożonego na język polski w latach 2022-2023.

Laureatka nagrody im. Herberta

W ubiegłym roku Ann Carson odebrała w Warszawie Nagrodę Poetycką im. Zbigniewa Herberta. Jej książki są tłumaczone i wydawane w Polsce. Odbierając nagrodę mówiła:

„Jeśli chcesz uwiecznić, zapisać lub ująć ekscytację, jaką przynosi myślenie, to właśnie poezja jest najlepszym narzędziem. Dlatego szczególnie pociąga mnie poezja Zbigniewa Herberta, który mówi o myślicielstwie głosem pewnego Pana Cogito. Gdy zaczęłam ją zgłębiać, dostrzegłam, że istnieje światowa kultura, ogólny sposób myślenia o Grekach, Rzymianach, o klasykach. Jacy byli szlachetni, co przetrwali, a czego nie przetrwali. To daje nam jakiś sposób rozumienia historii. Co się dzieje jednak, gdy zaczynamy odczytywać te dziwaczne znaczki, którymi zapisane są słowa Safony? Wchodzimy pod powierzchnię, zwracamy uwagę na wszystko to, co istnieje na poziomie mikroskopijnym. Dla mnie to początek edukacji. Gdy przyglądamy się powierzchni, dostrzegamy, że jest ona złożona, im bardziej poświęcamy jej uwagę, tym bardziej to dostrzegamy. Tym większego współczucia wymaga od nas, by ją pojąć”.

Jaki jest kontekst?

Trwa tydzień noblowski. Jak co roku Królewska Akademia Nauk w Sztokholmie, Akademia Szwedzka, Instytut Karolinska i Narodowy Bank Szwecji przyznają nagrody Nobla w dziedzinie fizyki, chemii, medycyny, literatury i ekonomii. Norweski Komitet Noblowski przyznaje natomiast Pokojową Nagrodę Nobla. Jak dotąd poznaliśmy laureatów z dziedziny medycyny (w poniedziałek), fizyki (wtorek) i chemii (środa).

O znaczeniu tegorocznych nagród przeczytacie w tekstach OKO.press:

Przeczytaj także: