Krótko i na temat: najnowsze wiadomości z Polski i ze świata

Co się wydarzyło?

„Marszałek Sejmu: ponieważ według opinii prawników prezydencki projekt ws. sądownictwa narusza niezawisłość sędziowską i podział władzy zdecydowałem się przekazać do zaopiniowania Komisji Weneckiej” – przekazała na portalu X Polska Agencja Prasowa.

Chodzi o opisywany przez Mariusza Jałoszewskiego w OKO.press projekt ustawy Karola Nawrockiego dotyczący naprawy sądów. „To wypowiedzenie wojny rządowi Donalda Tuska, UE i przede wszystkim sędziom, którzy bronili praworządności oraz stosują prawo europejskie” – przestrzegał nasz dziennikarz.

Opublikowany w czwartek (19 lutego) prezydencki projekt ustawy zakłada m.in.:

• Zakaz kwestionowania ustaw uchwalonych przez PiS ws. organizacji sądów; oraz procedury powołania neo-sędziów przez nielegalną neo-KRS w latach 2018-23. Chodzi o neo-KRS, TK, Trybunału Stanu, czy powołane przez PiS Izbę Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych oraz Izbę Odpowiedzialności Zawodowej w SN.
• Zakaz kwestionowania i uchylania orzeczeń wydanych przez neo-sędziów i zakaz kwestionowania orzeczeń TK. Nie będzie można też uznawać ich za nieistniejące ani pomijać.
• Z mocy prawa mają być nieważne orzeczenia kwestionujące powołanie neo-sędziów, w tym orzeczenia o wyłączeniu ich ze spraw.
• Jednocześnie mają być skasowane przepisy dające prawo do testów na niezależność sędziów. Wprowadzono je w 2022 roku na mocy nowelizacji ustawy o SN przygotowanej przez prezydenta Andrzeja Dudę. Testów domagała się Komisja Europejska, bo to standard unijny. I był to jeden z wymogów odblokowania miliardów eurofunduszy dla Polski.
• Sędziowie mają odpowiadać karnie za swoje orzeczenia i skazywani na więzienie za stosowanie prawa. Na takie represje nie zdecydował się nawet PiS. Za „uporczywe” kwestionowanie legalności TK, neo-KRS, uprawnień prezydenta (w tym do powoływania neo-sędziów), Trybunału Stanu oraz ich decyzje i orzeczenia ma grozić kara więzienia od 6 miesięcy do 5 lat. „Uporczywe” kwestionowanie to więcej niż jedno
• Jeśli sędzia będzie kwestionował legalność tych organów „w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej”, ma mu grozić już od roku do aż 10 lat więzienia! Korzyścią majątkową i osobistą może być np. uznanie, że sędzia robił to dla uzyskania awansu lub stanowiska funkcyjnego (np. przewodniczącego wydziału sądu lub prezesa sądu, czy rzecznika dyscyplinarnego) i wiążących się z tym dodatków finansowych do wynagrodzenia
• Kara więzienia od 6 miesięcy do 5 lat będzie grozić też za kwestionowanie neo-sędziów i za pomijanie ich orzeczeń.
• Sędziowie mają być automatycznie usuwani z zawodu za tzw. odmowę wykonywania wymiaru sprawiedliwości. Nawrocki chce wyrzucać sędziów za odmowę orzekania z neo-sędziami, za wyłączanie neo-sędziów ze spraw i za uchylanie lub pomijanie orzeczeń wydanych z udziałem neo-sędziów. Procedura usuwania z zawodu sędziego ma być uruchamiana automatycznie. A decyzję to potwierdzającą wydawać ma prezydent.
• Sędziowie mają płacić z własnej kieszeni za uchylanie orzeczeń wydanych przez neo-sędziów. Ma to być traktowane jako zawiniona przez sąd przewlekłość postępowania. I sąd rozpoznający wniosek obywatela o zapłatę odszkodowania za przewlekłość co do zasady będzie miał obowiązek uznać taki wniosek. I zasądzić obywatelowi odszkodowanie w granicach od 6 tysięcy do 40 tysięcy złotych. Nawrocki proponuje też podwojenie wysokości odszkodowań za przewlekłość. Dziś minimalne wynosi 2 tysiące, a maksymalne 20 tysięcy złotych. Przy czym minimalne odszkodowanie za konieczność ponowienia procesu – w wyniku uchylenia orzeczenia neo-sędziego – ma wynosić 6 tysięcy złotych.

Jaki jest kontekst?

Prezydencki projekt ustawy ws. sądownictwa jest odpowiedzią na zawetowany przez Karola Nawrockiego rządowy projekt o KRS. „Nie mogę podpisać ustawy, która pod hasłem „przywracania praworządności” w rzeczywistości wprowadza nowy etap chaosu i otwiera drogę do politycznego wpływu na sędziów. Ustawa wprowadza segregację sędziów i oddaje wymiar sprawiedliwości w ręce politycznej grupy interesów” – twierdzi Nawrocki.

Jak podnosi Anna Wójcik w OKO.press, prezydent zapowiedział, że jeśli jego ustawa nie zostanie uchwalona, zarządzi referendum.

Zawetowana ustawa zmieniała sposób wyboru 15 sędziów do KRS. Znowu mieli ich wybierać sędziowie, a nie Sejm, co w 2017 roku wprowadził rząd PiS, upolityczniając radę. Kadencja sędziów zasiadających w neo-KRS kończy się 12 maja.

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, Europejski Trybunał Praw Człowieka i polski Sąd Najwyższy orzekły, że udział Sejmu w procedurze wyboru sędziów do KRS powoduje upolitycznienie rady, co skutkuje wadliwością powołań sędziów.

"Polska jest zobowiązana wyrokiem pilotażowym Europejskiego Trybunału Praw Człowieka Wałęsa przeciwko Polsce z grudnia 2023 roku do naprawienia procedury wyboru sędziów do KRS. Obecny rząd chce wykonać te wyroki i wrócić do wyboru sędziów do KRS przez sędziów. W tym celu uchwaliła już dwie ustawy o KRS. Pierwszą, z 2024 roku, prezydent Andrzej Duda skierował do Trybunału Konstytucyjnego, który stwierdził, że jej przepisy są niekonstytucyjne.

Większość rządząca miała nadzieję (choć nikłą), że drugi, kompromisowy projekt przedstawiony przez ministra sprawiedliwości Waldemara Żurka, zyska aprobatę prezydenta Nawrockiego" – przypomina Wójcik.

Sprawą zajmie się teraz Komisja Wenecka. To organ doradczy Rady Europy w sprawach konstytucyjnych. Jej rolą jest dostarczanie porad prawnych państwom członkowskim, w szczególności zaś pomoc państwom, które chcą reformować swoje instytucje prawne w zgodzie ze standardami europejskimi i międzynarodowym doświadczeniem w obszarach demokracji, praw człowieka i rządów prawa.

Komisja Wenecka już raz analizowała zapisy dot. Krajowej Rady Sądownictwa. „Komisja Wenecka uważa, że Polska musi możliwie szybko uregulować status neosędziów powołanych w wadliwej procedurze. Jednocześnie zastrzega, że nie można ich masowo cofnąć z zajmowanych stanowisk ustawą, musi ich pojedynczo ocenić organ niezależny od rządu” – opisywała Wójcik.

Przeczytaj więcej w OKO.press:

Przeczytaj także: