Krótko i na temat: najnowsze wiadomości z Polski i ze świata

Co się wydarzyło?

Na Mazowszu powołano dziś (26 sierpnia) 200. nowy rezerwat przyrody od początku obecnej kadencji rządu – ogłosiło Ministerstwo Klimatu i Środowiska. „Dolina Rzeki Małej” obejmuje 133,49 ha, a otaczająca ją otulina – 285,89 ha w podwarszawskich gminach Piaseczno i Góra Kalwaria.

Rezerwat ma zachować dolinę rzeki (16-kilometrowego dopływu Jeziorki) wraz z ekosystemami bagiennymi powstałymi na torfowiskach niskich oraz związane z nimi rzadkie rośliny, grzyby i zwierzęta, informuje ministerstwo. Występują tam m.in. bocian czarny, wydra, bóbr, kumak nizinny i rzekotka drzewna. Tereny podmokłe magazynują wodę, dzięki czemu łagodzą skutki zarówno suszy, jak i ulewnych deszczy. Tyle że w ostatnich latach Mała płynie tylko okresowo i wysycha coraz wcześniej – to skutek znaczącego obniżenia poziomu wód gruntowych na skutek suszy i działań człowieka utrudniających retencję, za to zwiększających odpływ wody.

W marcu 2025 roku opisaliśmy, że na ustanowionym tam wcześniej użytku ekologicznym pracownicy Nadleśnictwa Chojnów pocięli martwe drzewa leżące w korycie Małej, uzasadniając to potrzebą „utrzymania drożności” rzeki (w tym miejscu płynącej z dala od zabudować w warunkach sprzyjających naturalnemu magazynowaniu wody). Sprawa została wówczas zgłoszona policji, prokuraturze i organom ochrony środowiska.

Jaki jest kontekst?

W latach 2024–2026 powstało 200 z 1718 istniejących obecnie rezerwatów, a ponad 100 kolejnych powiększono. Prawie połowa nowych obszarów chroni lasy i bory, a 13 proc. – torfowiska. Najwięcej, 23 rezerwaty, utworzono w województwie pomorskim, a 20 – w województwie podlaskim. Największą łączną powierzchnię, ponad 4 tys. ha, zyskało województwo świętokrzyskie, głównie dzięki liczącemu prawie 3 000 ha rezerwatowi Bliżyńskie Lasy Naturalne. Rezerwaty ustanawiają Regionalne Dyrekcje Ochrony Środowiska (RDOŚ).

To wyraźne przyspieszenie po wieloletnim zastoju – w latach 2013–2022 powstawało nie więcej niż 10 rezerwatów rocznie. Jednak mimo obecnego boomu nadal zajmują one zaledwie 0,6 proc. powierzchni Polski.

Państwowa Rada Ochrony Przyrody w opublikowanej we wrześniu 2025 roku opinii o dobrych praktykach tworzenia rezerwatów podkreśliła, że ich „reprezentatywna sieć” jest konieczna dla skutecznej ochrony przyrody.

PROP wskazywała również, że wraz z parkami narodowymi są one jedynymi formami realizującymi w Polsce unijny standard ochrony ścisłej. Rezerwaty powinny mieć odpowiednią wielkość i tworzyć spójny system, a nie zbiór małych, odizolowanych wysp, poddanych znaczącej antropopresji (oddziaływaniu człowieka) oraz skutkom ocieplenia klimatu.

— Niewątpliwie największym zagrożeniem dla podlaskich rezerwatów są zmiany klimatu, skutkujące spadkiem poziomu wody, przesuszeniem, zmianą charakteru siedlisk, większą podatnością na pożary — mówi cytowany w komunikacie RDOŚ w Białymstoku Adam Bohdan, regionalny konserwator przyrody. Podobne problemy występują na obszarach chronionych w całej Polsce.

Rozwój sieci rezerwatów przyrody stał się niedawno przedmiotem sporu wewnątrz koalicji, która do wyborów w 2023 roku szła pod hasłami ochrony przyrody. W kwietniu posłowie Polski 2050 i PSL przedstawili projekt nazwany „lex Romowicz” – od nazwiska posła-sprawozdawcy Bartosza Romowicza.

Projekt przewidywał, że utworzenie lub powiększenie rezerwatu wymagałoby zgody rady gminy (miałoby to wzmocnić głos lokalnych społeczności). Jednak – zdaniem krytyków, w tym licznych naukowców – doprowadziłoby to de facto do zastopowania tworzenia nowych rezerwatów.

Przez przepisy uzależniające powstanie nowych parków narodowych od zgód władz samorządowych w Polsce od 2000 roku nie powstał żaden park narodowy. Gdy udało się uzyskać zgody lokalnych władz na utworzenie Parku Narodowego Dolina Dolnej Odry – ustawę powołującą park zawetował prezydent Karol Nawrocki.

Przeczytaj także: