Krótko i na temat: najnowsze wiadomości z Polski i ze świata

Co się wydarzyło

Wizyta do Polski jest pierwszym zagranicznym wyjazdem Petera Magyara po objęciu urzędu. Plan podróży nie był publikowany do ostatnich godzin przed wyjazdem z uwagi na wymianę ambasadorów. Dopiero w poniedziałek 18 maja szefowa MSZ Węgier Anita Orban poinformowała o zakończeniu współpracy z Istvanem Ijgyarto.„Nowa era wymaga nowego podejścia. Dlatego postanowiłam odwołać ambasadora Węgier w Warszawie” – napisała na portalu X Orban. „Uważam, że odnowiony kierunek naszej polityki zagranicznej powinien być reprezentowany przez nowego wysłannika, który będzie mógł wiarygodnie i konsekwentnie rozwijać go w nadchodzącym okresie” – dodała szefowa węgierskiego MSZ.

We wtorek 19 maja premier Węgier, wraz z siedmioma ministrami, uda się do Krakowa, gdzie zwiedzi Katedrę Wawelską. W planie przewidziano też rozmowę z metropolitą krakowskim kardynałem Grzegorzem Rysiem. Ta część wizyty ma charakter prywatny. Po spotkaniach planowany jest jednak briefing dla mediów.

Z Krakowa Magyar pojedzie do Warszawy, gdzie planowane jest spotkanie z premierem Donaldem Tuskiem. Rzecznik rządu Adam Szłapka poinformował, że do rozmowy dojdzie najprawdopodobniej w środę (20 maja).

Rozmowę z Magyarem zapowiedział także marszałek Sejmu Włodzimierz Czarzasty. „Będę widział się z panem Magyarem w środę. Zaproszenie dla szefowej parlamentu węgierskiego zostało już wysłane” – mówił Czarzasty.

Z premierem Węgier spotka się też prezydent Karol Nawrocki.

Ostatnim punktem podróży będzie Gdańsk. Podczas tej części wizyty zaplanowano: spotkanie z Lechem Wałęsą, spacer ul. Długą, od Złotej Bramy, na Długi Targ, i do Dworu Artusa. Po godz. 18 lotem z Gdańska węgierska delegacja uda się bezpośrednio do Wiednia, gdzie w czwartek, 21 maja, zaplanowane są rozmowy z rządem austriackim.

Jaki jest kontekst

Peter Magyar objął urząd 9 maja. Pierwsze dni po zmianie władzy to czas na spektakl – wietrzenie salonów po ekipie Orbána i symboliczna zmiana sposobu rządzenia.

Jak pisała w OKO.press Anna Wójcik, po latach ostentacyjnego przepychu i oligarchicznego systemu Fideszu nowa władza obiecuje skromniejsze państwo, mniej odizolowane od obywateli.

"Wejście członków nowego rządu do Pałacu Karmelitów zostało reżysersko rozegrane jako inscenizacja zdobycia centrum władzy. Magyarowi i ministrom towarzyszyły kamery, całość transmitowano w mediach społecznościowych. Przywoływało to skojarzenia z Ukrainą po obaleniu Wiktora Janukowycza, kiedy tysiące ludzi odwiedzały luksusową rezydencję Meżyhirja, oglądając symbole korupcji i przepychu poprzedniego reżimu.

Premier Magyar chodził po gabinetach, pokazywał niszczarki do dokumentów, wielkie globusy i mapy historycznych Węgier sprzed traktatu z Trianon. Symboliczną sceną było także własnoręczne zdemontowanie przez Petera Magyara i jego współpracowników barierek zabezpieczających wejście do Pałacu Karmelitów, a następnie zaproszenie zaprosił następnie dziennikarzy do zwiedzania budynku" – pisała Wójcik.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło

Christopher Landau to numer dwa w amerykańskiej dyplomacji. Z informacji Retuersa wynika, że zastępca Marco Rubio polecił wysokim rangą urzędnikom Departamentu Stanu, aby ułatwili i zatwierdzili wydanie wizy dla Zbigniewa Ziobry, umożliwiając mu ucieczkę z Węgier. Jedno ze źródeł Reutersa potwierdza, że była to wiza dziennikarska. Przypomnijmy, że po wyjeździe Ziobro pełni rolę komentatora politycznego dla zblatowanej z PiS Telewizji Republika.

Jak pisze agencja, dzięki interwencji Amerykanów Ziobro uzyskał wizę jeszcze przed zaprzysiężeniem nowego premiera Węgier Petera Magyara, które odbyło się 9 maja. Wcześniej lider TISZy zapowiedział, że zarówno Zbigniew Ziobro, jak i Marcin Romanowski, którzy do Budapesztu uciekli przed polskim wymiarem sprawiedliwości, zostaną ekstradowani. Landau miał usłyszeć o sprawie Ziobro od Toma Rose'a, ambasadora USA w Polsce, i uznał byłego ministra za osobę niesłusznie ściganą. Swoje instrukcje dla urzędników w Departamencie Stanu wiceszef amerykańskiej dyplomacji uzasadnił „względami bezpieczeństwa narodowego".

„Choć administracja Trumpa uczyniła priorytetem wspieranie konserwatywnych poglądów w Europie, przyznanie wizy politykowi, któremu rząd sojusznika USA stawia zarzuty karne, jest bardzo nietypowe" – ocenia Reuters.

Jaki jest kontekst

Zbigniew Ziobro uciekł do USA przed zarzutami i aresztem za aferę Funduszu Sprawiedliwości. Odleciał 9 maja z lotniska w Mediolanie. Ziobro skorzystał z dwóch dokumentów:

• wizy dziennikarskiej wydanej przez Amerykanów,
• oraz paszportu uchodźczego; przysługującego mu, bo rząd Viktora Orbána udzielił Ziobrze azylu politycznego.

Śledczy podejrzewają Ziobrę o popełnienie 26 przestępstw. Zarzucają mu, że jako minister sprawiedliwości w rządzie Prawa i Sprawiedliwości m.in. kierował zorganizowaną grupą przestępczą. W 2025 roku Sejm zgodził się na zatrzymanie i tymczasowe aresztowanie Ziobry, a prokuratura wydała postanowienie o przedstawieniu zarzutów dotyczących afery Funduszu Sprawiedliwości. Jednak wniosek o Europejski Nakaz Aresztowania (ENA) utknął w sądzie, o czym pisał w OKO.press Mariusz Jałoszewski.

„Nie zamierzam się ukrywać. Nie ukrywałem się też na Węgrzech” – deklarował na antenie Telewizji Republika Ziobro. „Będę uważnym obserwatorem tego, co się dzieje w Polsce. Zamierzam pozostać w Stanach Zjednoczonych i korzystać z amerykańskiej wolności” – dodał.

Z Węgier najprawdopodobniej uciekł też drugi zbieg, były wiceminister sprawiedliwości Marcin Romanowski. On też po zaprzysiężeniu Magyara przepadł. Spekuluje się, że może wyjechał do Serbii lub Rumunii. Albo, jak podał prawicowy portal wPolityce, jest już w USA. W czwartek 14 maja ukazało się nagranie z Romanowskim, w którym zapowiedział on dalszą walkę z rządem Tuska. Nie ujawnił jednak, gdzie przebywa.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

Estoński inspektorat analityki finansowej FIU (od Estonian Financial Intelligence Unit), odpowiedzialny m.in. za przeciwdziałanie praniu pieniędzy w sektorze kryptowalut, częściowo zawiesił licencję operacyjną BB Trade Estonia OÜ, działającej pod marką Zondacrypto. To spóźniona reakcja estońskiej instytucji finansowej na doniesienia o nieprawidłowościach wokół działalności spółki.

Zondacrypto, wcześniej działająca jako BitBay, prowadziła działalność na bazie estońskiej licencji VASP. W poniedziałek 18 maja FIU zakazał spółce przyjmowania nowych klientów oraz dodatkowych środków – zarówno tradycyjnych walut, jak i kryptowalut – od obecnych użytkowników. Estoński urząd podkreślił też, że decyzja „nie blokuje klientom możliwości wypłaty lub odzyskania już zgromadzonych aktywów”.

FIU nakazał jednocześnie spółce dostosowanie działalności do wymogów koniecznych do utrzymania licencji. Jeśli ta nie podejmie odpowiednich działań w ciągu 30 dni, licencja zostanie całkowicie cofnięta. Decyzję wydano m.in. na podstawie przepisów dotyczących przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu.

Jaki jest kontekst?

To dość kuriozalna i bardzo spóźniona decyzja estońskiego urzędu, zważywszy na to, że firma już dawno nie działa, klienci od niemal 2 miesięcy nie mogą odzyskać swoich pieniędzy, od miesiąca toczy się w tej sprawie postępowanie w polskiej prokuraturze, a prezes Przemysław Kral, zniknął i prawdopodobnie przebywa w Izraelu.

Zondacrypto – wcześniej działająca jako BitBay – działa w Estonii od końca 2019 roku. Przeniosła działalność z Polski po tym, jak w 2018 roku polska Komisja Nadzoru Finansowego wpisała spółkę na listę ostrzeżeń publicznych. Firma najpierw próbowała ulokować działalność na Malcie, ostatecznie pod koniec 2019 roku przeniosła się do Estonii. W Estonii giełda działała na podstawie prostszej licencji VASP wydawanej przez FIU.

Jak w OKO.press w poniedziałek 18 maja opisywała Agata Kołodziej, przez lata pojawiały się liczne sygnały ostrzegawcze dotyczące działalności spółki – problemy z raportami finansowymi, zastrzeżenia audytorów wobec potwierdzenia rezerw kryptowalutowych oraz postępowania estońskich urzędów dotyczące braków w dokumentacji. Ale estoński nadzór finansowy FSA dopiero w 2026 roku zaczął konsultować się z polską KNF w sprawie działalności Zondacrypto.

Estońskie instytucje miały szerzej zainteresować się sprawą dopiero po publikacjach medialnych dotyczących problemów klientów z wypłatą środków oraz doniesieniach o możliwych powiązaniach kryminalnych wokół giełdy w związku z tym, że spółka złożyła wniosek o nową licencję wymaganą unijnym rozporządzeniem MiCA.

W Polsce wdrożenie przepisów wymaganych przez rozporządzenie MiCA od miesięcy pozostaje przedmiotem sporu politycznego. Prezydent Karol Nawrocki dwukrotnie zawetował ustawę przyznającą Komisji Nadzoru Finansowego kompetencje do pełnego nadzoru nad rynkiem kryptowalut.

Polska musi zapewnić stosowanie rozporządzenia MiCA, a czas na przyjęcie krajowych przepisów wykonawczych upływa 30 czerwca 2026 roku. Brak ustawy może oznaczać, że od 1 lipca 2026 r. krajowe firmy kryptowalutowe nie będą mogły legalnie działać, bo KNF nie będzie miała podstaw do wydawania wymaganych przez MiCA licencji. Sejm w piątek 15 maja przyjął trzecią ustawę o kryptowalutach.

Przeczytaj także:

Przeczytaj także:

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

Premier Donald Tusk i wicepremier, szef MON Władysław Kosiniak-Kamysz wzięli udział w uroczystości podpisania umowy na budowę trzeciego na świecie oraz jedynego w Europie autoryzowanego centrum serwisowego silników amerykańskich czołgów Abrams w Dęblinie.

Centrum powstanie w oddziale Wojskowych Zakładów Lotniczych nr 1 w Dęblinie. Inwestycja o wartości 300 mln zł pozwoli na przegląd i naprawę silników do Abramsów w Polsce, bez konieczności wysyłania ich do Stanów Zjednoczonych.

– Naprawiamy pewne niedoskonałości kontraktów z przeszłości. Gdyby nie te decyzje, które dzisiaj finalizujemy tymi podpisami, to przegląd i naprawa silników, które są tu, w polskich Abramsach, musiałaby się odbywać w Stanach Zjednoczonych – mówił premier Donald Tusk.

Premier podkreślał, że Polska pozostaje jednym z najważniejszych partnerów USA w Europie i filarem współpracy transatlantyckiej. Przypominał, że Polska wydaje na obronność więcej niż większość państw NATO i konsekwentnie inwestuje zarówno we własne bezpieczeństwo, jak i w relacje z Waszyngtonem.

– Nikt w Europie, nikt w NATO nie inwestuje tak dużo we własne i wspólne bezpieczeństwo jak Polska – mówił Tusk.

Korzystając z okazji, premier pośrednio odniósł się także do doniesień o możliwym wstrzymaniu rotacyjnego przerzutu do Polski amerykańskiej brygady pancernej liczącej ok. 4 tys. żołnierzy. Jako pierwszy informował o tym na początku maja portal Army Times, a później sprawę opisywały także „New York Times” i Politico. Szef MON początkowo przekonywał, że zmiany nie dotyczą Polski, jednak kolejne publikacje wskazywały, że chodzi właśnie o obecność wojskową na wschodniej flance NATO.

– Nie jest polską rolą recenzować nowe strategie czy inny typ dyplomacji, ale naszą rolą jest przypominać: macie tutaj przyjaciela, macie najbardziej lojalnego sojusznika – mówił Tusk. Dodał, że fundamentem bezpieczeństwa Zachodu pozostaje jedność transatlantycka, a relacje sojusznicze powinny opierać się na „szacunku i przewidywalności”.

Władysław Kosiniak-Kamysz podkreślał z kolei, że Polska jest dziś modelowym sojusznikiem Stanów Zjednoczonych w Europie. Przypominał, że Warszawa przeznacza na obronność 5 proc. PKB już w 2026 roku, podczas gdy wiele państw NATO ma osiągnąć taki poziom dopiero w 2035 roku.

Szef MON mówił też, że Polska zainwestowała ponad 50 mld dolarów w amerykański sprzęt wojskowy, w tym czołgi Abrams, myśliwce F-35, śmigłowce Apache i systemy Patriot. Jak podkreślał, Polska nie oczekuje specjalnego traktowania, ale „szczerej rozmowy między przyjaciółmi”.

– Rozumiemy proces reorganizacji obecności wojsk amerykańskich w Europie. Ale ta reorganizacja nie może się odbywać kosztem największego sojusznika Stanów Zjednoczonych w Europie – powiedział Kosiniak-Kamysz.

Minister zapewnił jednocześnie, że Polska jest gotowa na dalsze zwiększanie obecności wojsk USA i kolejne wspólne inwestycje wojskowe.

Jaki jest kontekst?

Wystąpienie Donalda Tuska i Władysława Kosiniaka-Kamysza jest związane z doniesieniami o decyzji Pentagonu dotyczącej wstrzymania rotacyjnego przerzutu ok. 4 tys. amerykańskich żołnierzy do Polski. W piątek Reuters, powołując się na dwóch urzędników USA, podał, że Pentagon anulował plany przemieszczenia brygady rotacyjnej do Polski. CNN informował później, że decyzja szefa Pentagonu Pete’a Hegsetha jest częścią szerszego przeglądu obecności wojsk USA w Europie.

Rząd początkowo uspokajał, że sprawa ma charakter „logistyczny” i nie wpłynie na bezpieczeństwo Polski ani zdolności odstraszania NATO na wschodniej flance. Premier Donald Tusk mówił, że „wszystko jest pod kontrolą”, a szef MON Władysław Kosiniak-Kamysz, że Polska „na pewno na tym nie straci”. Sugerował też, że rozmowy z USA mogą dotyczyć nie tyle wycofania, ile zmiany formuły obecności wojskowej – z rotacyjnej na trwalszą.

Mimo tych zapewnień MON zapowiedziało rozmowy wyjaśniające z Amerykanami. 19 maja w Waszyngtonie sprawę mają poruszyć wiceministrowie obrony Paweł Zalewski i Cezary Tomczyk. Równolegle w Polsce szef Sztabu Generalnego WP gen. Wiesław Kukuła ma rozmawiać z dowódcą sił USA i NATO w Europie gen. Alexusem Grynkewichem, a Kosiniak-Kamysz z przewodniczącym Kolegium Połączonych Szefów Sztabów USA gen. Danem Caine’em.

Wiceminister obrony narodowej Paweł Zalewski mówił w rozmowie z TOK FM, że tryb decyzji Pentagonu zaskoczył Warszawę. Jak mówił, dotąd USA sygnalizowały ograniczenia obecności przede wszystkim w Niemczech, a nie w Polsce.

Przeczytaj także:

Przeczytaj także:

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

Specjalny wysłannik prezydenta USA Donalda Trumpa ds. Grenlandii Jeff Landry rozpoczął w niedzielę 17 maja wizytę w Nuuk, stolicy Grenlandii. Landry ma wziąć udział w konferencji biznesowej „Future Greenland”, odbywającej się 19–20 maja w Nuuk, pomimo że nie dostał na nią zaproszenia. Organizator wydarzenia, Business Greenland, podkreśla jednak, że konferencja ma otwarty charakter i każdy może się na nią zarejestrować – donosi Reuters.

Landry'emu ma towarzyszyć amerykański ambasador w Danii Ken Howry, a władze Grenlandii, w tym minister spraw zagranicznych Múte B. Egede oraz premier Grenlandii Jens Frederik Nielsen, ostatecznie zgodzili się spotkać z Amerykanami.

„Chcę podkreślić, że o przyszłości Grenlandii decydujemy wyłącznie my, Grenlandczycy. Jednocześnie ważnym jest dla mnie, by dalsze rozmowy dyplomatyczne i powołana przez nas grupa robocza kontynuowały prace z wzajemnym szacunkiem, poszanowaniem prawa międzynarodowego oraz Grenlandii” – napisał Múte B. Egede w mediach społecznościowych.

Wizyta budzi mieszane uczucia wśród społeczności lokalnej – pisze grenlandzki dziennik „Sermitsiaq”. „Czego oni od nas chcą?” – pyta cytowana przez dziennik mieszkanka Nuuk, Nina Møller, która pojawiła się na lotnisku w dzień przylotu Landry'ego z flagą Grenlandii w ramach protesty mieszkańców przeciwko obecności Amerykanów.

Sam Landry powiedział po przylocie, że Donald Trump polecił mu „pojechać tam [na Grenlandię – red.] i zdobyć jak najwięcej przyjaciół”. Według komunikatu ambasady USA celem wizyty jest „słuchanie i uczenie się”, a także rozwijanie współpracy gospodarczej i relacji między Stanami Zjednoczonymi a Grenlandią.

W czwartek amerykańska delegacja ma także oficjalnie otworzyć nowy konsulat USA w Nuuk. Amerykanie mają też rozdawać mieszkańcom czapeczki z hasłem „Make America Great Again”.

Jaki jest kontekst?

Wizyta Landry’ego to element nieustannej presji, którą na Grenlandii wywierają Stany Zjednoczone. Prezydent Donald Trump w 2019 roku po raz pierwszy zasugerował, że USA chcą przejąć kontrolę nad Grenlandią. Najpierw mówił o zakupie wyspy, a następnie, po objęciu władzy po raz drugi w styczniu 2025 r., nie wykluczył prób jej siłowego przejęcia.

Od tego planu Trumpa odwieść udało się sekretarzowi generalnemu NATO Markowi Rutte. W ramach porozumienia USA, Dania i Grenlandia poinformowały o powołaniu specjalnej grupy roboczej, której celem jest wypracowanie sposobu na zwiększenie amerykańskiej obecności wojskowej na wyspie. Rozmowy trwają od stycznia 2026 r., ale niewiele z nich przedostaje się do opinii publicznej. 12 maja premier Grenlandii Jens Frederik Nielsen informował, że nie osiągnięto jeszcze żadnego porozumienia.

W poniedziałek 18 maja amerykański dziennik „The New York Times” opublikował duży artykuł, w którym informuje o przebiegu rozmów. Według dziennika, żądania Amerykanów są większe, niż wcześniej publicznie sugerowano. USA mają chcieć gwarancji stałej obecności wojskowej na Grenlandii nawet wtedy, gdyby wyspa w przyszłości uzyskała pełną niepodległość od Danii. Administracja USA domaga się wpisania do porozumienia wojskowego tzw. „forever clause” — zapisu, który miałby zapewnić Amerykanom obecność wojskową na wyspie bezterminowo. Grenlandzcy politycy mają uważać to za zagrożenie dla przyszłej suwerenności kraju.

„NYT” podaje też, że Waszyngton chce uzyskać faktyczne prawo weta wobec dużych inwestycji infrastrukturalnych i surowcowych na Grenlandii, by blokować wpływy Chin i Rosji. Dania i Grenlandia mają sprzeciwiać się temu rozwiązaniu, argumentując, że naruszałoby ono grenlandzką autonomię.

Gazeta opisuje również plany Pentagonu dotyczące rozbudowy infrastruktury wojskowej w Arktyce. Amerykanie analizują m.in. możliwość wykorzystania lotniska i portu w Narsarsuaq na południu wyspy oraz budowy tarczy antyrakietowej.

Według rozmówców „NYT” Grenlandczycy obawiają się, że rozmowy zamiast wzmacniać ich niezależność, mogą jeszcze bardziej ograniczyć ich swobodę działania. Premier Grenlandii Jens-Frederik Nielsen podkreśla, że Nuuk nie zamierza rezygnować z kontroli nad własnymi zasobami naturalnymi i samodzielnej polityki wobec inwestorów zagranicznych.

Amerykańskie naciski wzmacniają nieufność Grenlandczyków wobec USA i zbliżają Nuuk do Kopenhagi oraz UE, o czym pisaliśmy w cyklu reportaży z Grenlandii.

Przeczytaj także:

W swojej narracji na temat Grenlandii administracja USA posługuje się też dezinformacją. O tym, że Grenlandia nie jest niezamieszkałą przez nikogo bryłą lodu, pisaliśmy tutaj i tutaj. O tym, że wyspa nie jest otoczona prze rosyjskie i chińskie łodzie podwodne, bo Dania nie jest w stanie jej bronić, pisaliśmy tutaj.