Krótko i na temat: najnowsze wiadomości z Polski i ze świata

Co się wydarzyło?

Departament Bezpieczeństwa Krajowego (DHS) rozpoczął działania mające na celu ustalenie tożsamości anonimowych użytkowników mediów społecznościowych, którzy w sieci krytykowali działania ICE – o sprawie informuje „The New York Times”.

W ostatnich miesiącach departament wysłał setki administracyjnych wezwań do firm technologicznych m.in. Google i Meta, do której należy Facebook i Instagram. Wnioskowano o przekazanie danych pozwalających zidentyfikować właścicieli konkretnych kont, w tym nazwisk, adresów email i numerów telefonów. Chodziło o profile, które w ostry sposób krytykowały działania ICE.

Administracyjne wezwania koncentrują się głównie na danych identyfikujących użytkowników, takich jak godziny logowania, używane urządzenia czy adresy e-mail. Nie obejmują one dostępu do treści komunikacji ani danych lokalizacyjnych.

Platformy społecznościowe, według NYT, zadeklarowały, że analizują wnioski rządowe przed ich spełnieniem. Niektóre z nich powiadomiły swoich użytkowników, dając im od 10 do 14 dni na odwołanie się od wezwania do sądu.

Steve Loney z American Civil Liberties Union – jednej z najważniejszych organizacji broniących praw obywatelskich, skomentował dla NYT, że amerykański rząd coraz śmielej sięga po dane użytkowników, a skala i częstotliwość działań jest bezprecedensowa i pozbawiona realnej kontroli.

Departament Bezpieczeństwa tłumaczy, że dane użytkowników są potrzebne, ponieważ chodzi o bezpieczeństwo funkcjonariuszy ICE.

Google deklaruje, że sprzeciwia się zbyt szerokim żądaniem – każde takie wezwanie analizuje oraz informuje o tym swoich użytkowników, o ile pozwala na to prawo.

Jaki jest kontekst

Administracja Donalda Trumpa intensywnie reaguje na krytykę działań ICE, m.in. identyfikując uczestników protestów. Protestujący w Minneapolis i Chicago mieli być nagrywani i rozpoznawani z użyciem technologii rozpoznawania twarzy. Tom Homan, „car od granicy" Białego Domu, zapowiadał miesiąc temu, że administracja będzie tworzyć bazy osób zatrzymanych za utrudnianie działań służb.

Relacje Doliny Krzemowej z rządem federalnym od lat są napięte. W przeszłości część platform stawiała opór i nie chciała przekazywać danych użytkowników przedstawicielom rządowym. Jak donosi NYT, w 2017 roku Twitter, dziś X, pozwał rząd, by zablokować wezwanie do ujawnienia danych użytkownika krytykującego pierwszą administrację Trumpa. Ostatecznie wniosek został wycofany.

Od początku stycznia w Minneapolis trwają protesty przeciwko prowadzonej w mieście przez ICE i Border Patrol masowej obławie na nieudokumentowanych migrantów. Protestujący żądali początkowo ograniczenia brutalności służb, jednak sytuację radykalnie zmieniły dwa zabójstwa dokonane przez funkcjonariuszy ICE.

7 stycznia agent ICE zastrzelił 37-letnią Reneé Good, poetkę i matkę trójki dzieci. 24 stycznia doszło do kolejnego zabójstwa – inny agent zastrzelił 37-letniego Alexa Prettiego, uczestniczącego w protestach pielęgniarza pracującego w szpitalu dla weteranów. W obu wypadkach agenci ICE strzelali do osób bezbronnych i nieagresywnych.

To za rządów Donalda Trumpa urząd ICE zamieniono w służbę organizującą w całych Stanach Zjednoczonych agresywne naloty na migrantów. W wyniku tych działań deportowano – często bez procesu i w nielegalny sposób – setki tysięcy osób.

Czytaj więcej w OKO.press

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

Odnawialne źródła energii po raz pierwszy w historii przekroczyły 30 proc. udziału w rocznej produkcji prądu w Polsce, a ich udział w mocy zainstalowanej sięgnął minimalnie ponad 50 proc. na koniec 2025 roku – poinformowało 17 lutego Ministerstwo Klimatu i Środowiska.

Dane Agencji Rynku Energii, na które powołuje się resort, pokazują skalę zmian w ostatnich pięciu latach. W 2020 roku odnawialne źródła stanowiły minimalnie ponad 24 proc. całkowitej mocy zainstalowanej, czyli prawie 12 500 MW. Do 2025 roku moc zainstalowana OZE wzrosła ponad trzykrotnie do niemal 37 800 MW. W efekcie w ubiegłym roku ok. połowa – dokładnie 50 proc. – całkowitej mocy zainstalowanej w Polsce pochodziła z OZE.

Najbardziej dynamicznie rozwijała się fotowoltaika. Moc zainstalowana w instalacjach słonecznych zwiększyła się z niecałych 4 000 MW w 2020 roku do ponad 24 800 MW w 2025 roku. Wyraźny wzrost odnotowała także energetyka wiatrowa – z ok. 6 400 MW do ponad 10 500 MW w tym samym okresie.

W 2020 roku instalacje OZE wytworzyły prawie 28 200 GWh energii elektrycznej. Pięć lat później było to już ponad 54 700 GWh, czyli niemal dwa razy więcej.

W rezultacie udział OZE w krajowej produkcji energii elektrycznej wzrósł z 17,83 proc. w 2020 roku do 31,41 proc. w 2025 roku.

Jaki jest kontekst?

Coraz większa rola OZE w elektroenergetyce przekłada się na spadek emisyjności produkcji prądu w Polsce. A ograniczenie emisji to warunek niezbędny do spowolnienia i jakiejkolwiek kontroli kryzysu klimatycznego.

Według danych o emisyjności krajowych systemów elektroenergetycznych na świecie zbieranych na bieżąco przez serwis Electricity Map intensywność emisji z wytwarzania prądu w Polsce obniżyła się w ubiegłym roku okresowo do około 650 gramów ekwiwalentu CO2 na kilowatogodzinę (g CO2/kWh). Jeszcze pięć lat temu wartość ta wynosiła praktycznie stale 800-900 g CO2/kWh.

Mimo tego postępu polska energetyka wciąż należy do najbardziej emisyjnych w Unii Europejskiej. Węgiel kamienny i brunatny nadal odpowiadają za ponad połowę krajowego miksu energetycznego. Przełom w kierunku niskoemisyjnej produkcji nastąpi na początku lat 30., kiedy ma ruszyć pierwsza elektrownia jądrowa w Polsce, która umożliwi wyłączenie spalającej węgiel brunatny Elektrowni Bełchatów.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło

16 lutego Najwyższa Izba Kontroli opublikowała wyniki audytu ogromnej inwestycji, którą po Prawie i Sprawiedliwości przejął rząd Donalda Tuska. Chodzi o odbudowę Pałacu Saskiego, Pałacu Brühla i kamienic przy ulicy Królewskiej, czyli zburzonej w trakcie II Wojny Światowej zachodniej pierzei pl. Piłsudskiego w Warszawie.

Jak ustalili kontrolerzy, w latach 2021-2025 żaden z kolejnych ministrów kultury (Piotr Gliński, Dominika Chorosińska, Bartłomiej Sienkiewicz i Hanna Wróblewska) nie oszacował realnych kosztów inwestycji.

Co więcej, skala przedsięwzięcia i przesunięcia w harmonogramie „stwarzają ryzyko niedotrzymania terminu jej zakończenia w planowanej dacie 31 grudnia 2030 r.”. A opóźnienia są ogromne:

• nabycie nieruchomości pod odbudowę Placu Piłsudskiego o 1462 dni,
• a opracowanie planu budowlanego o 820 dni.

Kontrola NIK wykazała też błędy w przepływach pieniężnych. W latach 2023-2025 Ministerstwo Kultury przekazało spółce zajmującej się inwestycją prawie 25 mln zł przed zawarciem umów dotacyjnych. A kwota dotacji nie była pomniejszona o przychody spółki.

Kontrolerzy zwrócili też uwagę na przypadki niegospodarności, w tym zamówienie za 46 tys. wytycznych konserwatorskich, które zawierały błędy i okazały się nieprzydatne.

Wątpliwości budzi też sposób funkcjonowania rady odbudowy Pałacu Saskiego, która nie spotykała się przez 1,5 roku, funkcjonowała w niepełnym składzie i z opóźnieniem dostarczała protokoły ze spotkań.

Jaki jest kontekst

W 2021 roku odbudowę Pałacu Saskiego zaproponował prezydent Andrzej Duda. Pl. Piłsudskiego, odtwarzający zabudowę z sierpnia 1939 roku, ma stać się siedzibą Senatu RP, Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego oraz instytucji kultury.

Koncepcja od początku budziła kontrowersje. Po to, by przywrócić zabytek, inwestycja zostanie zrealizowana z pominięciem ustawy o ochronie zabytków, a także z pominięciem wytycznych i pozwolenia konserwatorskiego.

Co więcej, to wcale nie będzie wierne odtworzenie starej zabudowy pierzei. „To, co znamy z 1939 roku, to, co znamy ze starych pocztówek, to nie jest Pałac Saski. To budynek powstały na gruzach Pałacu Saskiego w XIX wieku pod auspicjami władz rosyjskich na zamówienie kupca Iwana Skwarcowa” – mówił w OKO.press Grzegorz Piątek, historyk i krytyk architektury.

Wiele osób wskazywało, że inwestycja zniszczy zachowany i utrwalony w społecznej pamięci Grób Nieznanego Żołnierza. „To ostatnia trwała ruina w centrum Warszawy, przypominająca, że miasto zostało kiedyś zniszczone. Nie warto tego zapudrowywać kolejną odbudową” – oceniał Piątek.

Inną kategorią zarzutów są te dotyczące wątpliwej celowości inwestycji, której wstępne szacunkowe koszty wynoszą 2,5 miliarda złotych z budżetu państwa. Jak pisali w liście otwartym architekci, historycy sztuki i artyści ta kwota pozwoliłaby na uratowanie około tysiąca zabytkowych obiektów. „W naszej ocenie takie działanie miałoby znacznie więcej wspólnego z dbałością o dziedzictwo i historię niż konstruowanie współczesnych, pseudozabytkowych kopii dawno nieistniejących budowli”.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

Niezależni eksperci zaangażowani przez Radę Praw Człowieka ONZ wydali 17 lutego 2026 roku oświadczenie w sprawie afery Epsteina, w którym piszą:

„Skala, charakter, systematyczność i międzynarodowy zasięg okrucieństw wobec kobiet i dziewcząt są tak poważne, że wiele z nich może spełniać prawne kryteria zbrodni przeciwko ludzkości”.

Ze zbrodniami przeciwko ludzkości mamy do czynienia, gdy przestępstwa takie jak gwałt, niewolnictwo seksualne, przymuszanie do prostytucji, handel ludźmi, tortury, prześladowania czy morderstwo mają charakter systemowego i szeroko zakrojonego ataku na ludność cywilną – pisze ONZ w swoim komunikacie.

ONZ-owscy eksperci apelują, by przestępstwami, których dowody można znaleźć w ujawnionych 30 stycznia przez amerykański Departament Sprawiedliwości, zajęły się kompetentne sądy krajowe i międzynarodowe.

Upomnieli się również o godność ofiar „siatki Epsteina", zwracając uwagę na to, że przy publikacji dokumentów nie zadbano o ukrycie danych ofiar. „Naraża to je na ryzyko odwetu i stygmatyzacji” – piszą.

Jaki jest kontekst?

Opublikowanie 3,6 mln akt sprawy Epsteina przyniosło nowe informacje na temat rozmiarów procederu, w którego centrum stał finansista Jeffrey Epstein i jego wspólniczka Ghislaine Maxwell. Wynika z nich, że młode kobiety i dziewczynki, które miały zaspokoić seksualne apetyty Epsteina i jego gości, były rekrutowane lub wabione praktycznie na całym świecie. W aktach znajdują się także niepotwierdzone informacje o zabójstwach co najmniej dwóch z jego ofiar.

Jeffrey Epstein został w 2008 roku skazany za wykorzystywanie nieletnich i handel ludźmi, a po ponownym aresztowaniu pod tymi samymi zarzutami w 2019 roku popełnił samobójstwo w więzieniu. Maxwell, która prokurowała swojemu byłemu romantycznemu partnerowi nieletnie dziewczynki, została skazana na 20 lat więzienia.

Przeczytaj także

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło

„Przedstawiono i poważnie przedyskutowano różne koncepcje. Ostatecznie doszliśmy do ogólnego porozumienia w sprawie zbioru zasad kierunkowych, na których będziemy odtąd opierać dalsze działania i rozpoczynać prace nad treścią ewentualnego porozumienia. Nie oznacza to szybkiego osiągnięcia zgody, ale przynajmniej ruszyliśmy z miejsca” – powiedział dziś irańskiej telewizji państwowej po rozmowach z Amerykanami irański minister spraw zagranicznych Abbas Arakczi.

Delegacje USA i Islamskiej Republiki Iranu spotkały się dziś po raz drugi, odkąd w styczniu irańskie władze krwawo stłumiły antyrządowe protesty, a Donald Trump zadeklarował gotowość do pomocy protestującym.

Komunikat Arakczkiego jest bardzo ogólny. Ale umiarkowanym optymizmem napawać mogą deklaracje chęci dalszego dialogu z obu stron. Obecny na rozmowach omański minister spraw zagranicznych Badr Albusaidi powiedział, że rozmowy odbywały się w konstruktywnej atmosferze, a bardzo pomocna była obecność szefa Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej Rafaela Grossiego.

Jaki jest kontekst

Nie wiemy, co dokładnie ustaliły strony. Irański komunikat może jednak sugerować, że ustalono, czego dotyczyć mają rozmowy. Ustalenie tego, czego mają dotyczyć negocjacje może wydawać się banalne. Ale nie jest tak w tym wypadku. Do niedawna Irańczycy podkreslali, że nie zamierzają rozmawiać o swoim programie produkcji rakiet balistycznych. A Amerykanie sugerowali, że Irańczycy muszą się swoich rakiet pozbyć, by nie destabilizować całego regionu (i nie zagrażać Izraelowi). Iran odbijał piłkę i mówił, że kwestia rakiet jest poza dyskusją, bo jest to kwestia bezpieczeństwa narodowego, a posiadanie własnych rakiet dalekiego zasięgu pozwala im odstraszać potencjalnych agresorów.

Jesli kwestia włączenia lub wyłączenia tego tematu w negocjacje została rozstrzygnięta, byłby to faktyczny sukces negocjatorów.

Dalej nie wiemy jednak, jakie tematy faktycznie zostaną włączone w negocjacje. Główne kwestie sporne to program atomowy czy międzynarodowe sankcje.

A pozytywna atmosfera i zgoda na dalsze rozmowy nie oznacza, że porozumienie jest blisko. W zeszłym roku obie strony spotkały sie pięciokrotnie. Na niektórych etapach również wysyłano pozytywne sygnały, a skończyło się atakiem Izraela na Iran i amerykańskim uderzeniem w irańskie instalacje związane z programem atomowym. A poza dzisiejszym spotkaniem atmosfera między obiema stronami jest wciąż bardzo napięta.

„Nikt nigdy nie był w stanie osiągnąć skutecznego porozumienia z Iranem, ale zamierzamy spróbować” – mówił w niedzielę 15 lutego amertkański sekretarz stanu Marco Rubio. Zignorował w ten sposób fakt, że administracja Baracka Obamy w 2015 roku doprowadziła do porozumienia z Iranem, które skutecznie ograniczyło irańskie wzbogacanie uranu. Z porozumienia wystąpił w 2018 roku Donald Trump, argumentując, że było jednostronne i dawało korzyści tylko Iranowi.

W poniedziałek 16 lutego Trump mówił, że Irańczycy chcą porozumienia. „Nie sądzę, by chcieli ponieść konsekwencje braku porozumienia” – mówił. Czy Trump będzie w stanie wytrzymać żmudne negocjacje metodą małych kroczków? Na dziś rozmów z Iranem nie da się prowadzić inaczej. Dalej więc w sprawie przyszłości można kolejny raz powtórzyć refren: wszystko się może zdarzyć.

Przeczytaj także: