„Chciałbym zapytać obecnych, którzy podzielają stanowisko [rządu PiS], dlaczego naprawa systemu sądownictwa musi się odbywać przez przejęcie nad nim kontroli?” - pytali europosłowie. "Co możemy zrobić, żeby przywrócić obywatelom wolny i demokratyczny kraj?". Polscy prawnicy i sędziowie wzięli udział w debacie w Parlamencie UE

„Polska, jak wszystkie nasze kraje, zobowiązała się do niezawisłości sądów, a nie podporządkowania ich politykom. Inaczej bylibyście jak Chiny, Turcja, Rosja! Polska nie może być taka, bo przestałaby być Europa!” – tak europoseł z Luksemburga Frank Engel (na zdjęciu), z grupy Europejskiej Partii Ludowej, komentował zmiany w polskim sądownictwie.

21 marca 2018 w Parlamencie Europejskim odbyła się debata na temat polskiego sądownictwa. Była elementem programu wizyty studyjnej zorganizowanej dla środowiska prawniczego przez Przedstawicielstwo Komisji Europejskiej w Polsce i Centrum Wizyt Komisji Europejskiej.

Engel wypowiadał się parokrotnie. Ma w sprawach polskich wyrobione zdanie. Powtarza, że trzeba bronić demokracji liberalnej w Polsce, wspierać tych, którzy jej bronią, krytykuje władze PiS jako „apodyktyczne, absolutne, przekonane o własnej nieomylności”, aroganckie, pozorujące dialog.

  • Przeczytaj więcej o organizatorach i uczestnikach wizyty

    Uczestników wizyty wskazały największe stowarzyszenia sędziowskie Iustitia i Themis, Sąd Najwyższy, Naczelna Rada Adwokacka, Krajowa Rada Radców Prawnych oraz organizacje obywatelskie zajmujące się praworządnością i ochroną praw podstawowych z inicjatywy #WolneSądy. W programie wizyty były również spotkania z sędziami i adwokatami z innych państw UE, sędziami Trybunału Sprawiedliwości UE, wiceprzewodniczącym KE Fransem Timmermansem i Věrą Jourovą, Komisarz UE ds. Sprawiedliwości, Konsumentów i Równouprawnienia. W 2017 roku odbyło się 17 wizyt w tej formule dla prawników z różnych krajów członkowskich.

Przedstawiamy niektóre wątki debaty, którą w całości można obejrzeć tutaj:

https://www.facebook.com/WolneSady/videos/1783376211969693/

Władza PiS nie rozmawia z prawnikami i represjonuje protestujących

„Protestujemy na ulicach, bo nikt nas nie słucha. To spotkanie nie byłoby potrzebne, gdyby ktoś po stronie rządowej nas wysłuchał […] sędziowie podlegają naciskom, a protestujący obywatele są represjonowani” – przedstawiła powody debaty mecenas Paulina Kieszkowska-Knapik z Wolnych Sądów. „Jesteśmy tu jako przedstawiciele strony społecznej, która nie ma możliwości przedstawienia swoich wniosków w procesie legislacyjnym”.

W debacie uczestniczyło 23 przedstawicieli wszystkich zawodów prawniczych z Polski. Przypominali o wielokrotnych, bezskutecznych próbach zorganizowania spotkań organizacji pozarządowych z prezydentem Andrzejem Dudą.

W imieniu stowarzyszeń Iustitia i Themis wypowiadał się sędzia Bartłomiej Przymusiński. Cytował skandaliczne wypowiedzi polityków o sędziach i sądach, wskazywał brak reakcji organów rządowych na wielokrotne próby dialogu na temat zmian w sądownictwie. Sędzia Tomasz Marczyński ze stowarzyszenia Iustitia zarzucał ministrowi sprawiedliwości, że nie spotyka się ze stowarzyszeniami sędziowskimi.

Już na samym początku debaty Birgit Sippel, niemiecka europosłanka, koordynatorka grupy Postępowego Sojuszu Socjalistów i Demokratów, zadeklarowała wsparcie Europarlamentu: „To smutne, że w państwie członkowskim trzeba wykazać się odwagą, żeby mówić o opiniach i propozycjach. […]

Szkoda, że Polska, którą wszyscy chcemy widzieć w Unii, ma rząd, który nie pozwala na otwarty i krytyczny dialog.

[…] Czy jest coś, co my możemy praktycznie zrobić, żeby wzmocnić społeczeństwo obywatelskie, żeby przywrócić obywatelom wolny i demokratyczny kraj?”

Rząd wywiera naciski, szkaluje sędziów i ogranicza niezawisłość sądów

Polscy prawnicy opisywali formy nacisku na sędziów – zarówno indywidualne, jak i przez warunki pracy. Sędzia Dariusz Mazur z krakowskiego sądu, wskazał „cztery przypadki, gdzie sędziowie wydający wyroki niekorzystne dla prokuratury lub niekorzystne dla władzy, byli poddawani dochodzeniom kryminalnym i procedurom dyscyplinarnym”. Sędzia z Poznania Monika Frąckowiak przypomniała:

„Minister Sprawiedliwości powiedział, że sędziowie, którzy będą przestrzegać nadrzędności prawa europejskiego nad prawem krajowym, będą podlegać procedurom dyscyplinarnym”.

Wiele komentarzy wzbudziła rządowa kampania medialna i jej nierzetelność. Sędzia Dariusz Mazur: „W okresie sprawowania władzy przez obecny rząd, poparcie społeczne dla wymiaru sprawiedliwości spadło z ponad 40 proc. do ok. 20 proc. – po finansowanej ze środków publicznych agresywnej kampanii medialnej. Kampania nie podawała ważnych szczegółów wykroczeń popełnianych przez sędziów”.

Sędzia Tomasz Marczyński zarzucił władzom: „od dwóch i pół roku jesteśmy obiektem nieustannej nagonki ze strony rządzących, czego przykładem może być kampania billboardowa [] Przedstawiciele władzy publicznie wzywają do wywiezienia sędziów polskich do reedukacyjnych obozów”.

„Polski rząd wydaje najmniej środków ze wszystkich rządów UE na wsparcie działań edukacyjnych, mających na celu podniesienie świadomości prawnej w społeczeństwie” – zauważyła sędzia Monika Frąckowiak.

Sędzia Bartłomiej Przymusiński wyraził obawę, że „głos w obronie państwa prawa będzie wykorzystywany przeciw sędziom, którzy taki głos zabierają”.

„A przecież władza trzyma obecnie tylko mały kijek do dyscyplinowania sędziów. W przyszłości będzie miała siekierę – nową Izbę Dyscyplinarną. Przecież nie po to, żeby wisiała na ścianie” – mówił sędzia Dariusz Mazur.

Święty obowiązek każdej władzy

Ograniczenie niezawisłości sędziów wzbudziło pytania i dyskusję wśród europejskich parlamentarzystów. Frank Engel oceniał: „Nie wszystko w ciągu ostatnich 25 lat było idealne. Ale żadne wady i błędy systemu nie usprawiedliwiają całkowitego przejęcia kontroli nad władzą sądowniczą przez polityków. To niemożliwe, żeby kontrola polityczna nad wszystkimi poziomami systemu sprawiedliwości mogła go uleczyć”. Zwrócił się do polityków: „Chciałbym zapytać obecnych, którzy podzielają stanowisko [rządu PiS],

dlaczego i w jaki sposób naprawa systemu sądownictwa musi się odbywać przez przejęcie nad nim kontroli przez polityków?”

Nie uzyskawszy odpowiedzi, podkreślił swoje stanowisko: „Dopóki Polska chce być tam, gdzie chciałbym ją widzieć: w centrum Europy, nie powinna iść tą drogą!”. Wywołało to głośną aprobatę wielu uczestników – brawa i stukanie dłonią w stół.

Żywe dyskusje i zamieszanie wywołała wypowiedź europosłanki Jadwigi Wiśniewskiej z PiS, która potępiła „pogardę” polskich prawników dla władzy i potencjalny wpływ tej postawy na wyroki: „Czy zwolennik PiS może liczyć na obiektywny, rzetelny i uczciwy wyrok, kiedy sędzia ma tyle pogardy dla władzy?”.

Reakcja Franka Engela: „Każda władza ma święty obowiązek zapewnić, że społeczeństwo wierzy sędziom niezależnie od przynależności partyjnej” znów spotkała się z aplauzem audytorium.

Mecenas Paulina Kieszkowska-Knapik przywołała przypadki, kiedy pro-bono reprezentowała pacjentów w sprawach przeciwko Ministerstwu Zdrowia: „Pacjenci, również wyborcy PiS, wierzą, że sędzia może wydać wyrok przeciwko ministerstwu. Nie mogę dać im pewności, że tak będzie w przyszłości”.

To wy byliście częścią problemu – kontratak europosłów PiS

„Byliście częścią problemu, a nie rozwiązania”, tak ripostowali europarlamentarzyści PiS: prof. Ryszard Legutko, Karol Karski, Jadwiga Wiśniewska, Czesław Hoc. Krytykowali działanie obecnego systemu sprawiedliwości i wskazywali na jego wady i błędy z ostatnich 25 lat. Ryszard Legutko negatywnie ocenił wpływ korporacji prawniczych na wymiar sprawiedliwości.

„Nigdzie w Europie korporacje nie mają takiej władzy jak w Polsce” – podkreślił.

Karol Karski opisywał przypadki wykroczeń popełnianych przez sędziów, którzy następnie byli uniewinniani w postępowaniu dyscyplinarnym i dalej orzekają. Poparł konieczność odgórnych zmian i reform: „Wiele kwestii nierozwiązanych przez lata. [] Pokazuje to, że system sam się nie zreformował mimo upływu czasu”.

Przypadki wykroczeń i uniewinnień przywołał również Czesław Hoc: „Sąd Najwyższy uniewinnia człowieka, który kradł pieniądze […] uniewinnia człowieka, który prowadził pod wpływem alkoholu”.

Jadwiga Wiśniewska powołała się na swoje doświadczenia z biura bezpłatnych porad prawnych:

„Ludzie ze łzami w oczach skarżyli się, że system sprawiedliwości jest niewydolny i wymaga zmiany. Nie możemy być obojętni, dotrzymujemy słowa, chcemy zmienić system”.

„Polska jest w czołówce państw, gdzie mamy do czynienia z dużą przewlekłością postępowania. A liczba sędziów i nakłady są jedne z najwyższych w UE, w przeliczeniu na mieszkańca” – dodał  Karol Karski.

Na temat przewlekłości postępowań w całej UE wypowiedział się też Czesław Hoc: „Według europejskiego badania rad sądownictwa, główny problem to przewlekłość spraw […] W Polsce przewlekłość jest przyczyną nawet upadków przedsiębiorstw – kiedy firma nie dotrwa do końca przedłużającego się postępowania”.

Powolny wymiar sprawiedliwości? Ale wolny!

Odpowiedział sędzia Bartłomiej Przymusiński:

„Polska pod względem sprawności postępowania znajduje się w średniej europejskiej. W kraju, gdzie bardzo dużo spraw wpływa do sądów. I nie ma sędziów pokoju, którzy rozpatrują drobne sprawy”.

Niezawisłość, jako nadrzędną wartość, wskazał europoseł Petr Jeżek z Czech: „Nie tylko w Polsce wymiar sprawiedliwości jest powolny, w Czechach również. Ale nie można iść w kierunku ograniczenia niezawisłości sędziów”.

Europosłanka Danuta Jazłowiecka z PO wsparła polskich prawników: „Kiedy sędzia wyznacza kolejną rozprawę z terminem za tydzień, za dwa, to dowiaduje się, że nie ma sali, nie ma ludzi do obsługi. Tu jest słabość systemu. Tym powinien się zająć rząd. A nie atakować środowisko i łamać prawo”.

Przedstawiciele polskich środowisk prawniczych wielokrotnie podkreślali gotowość do reform i poprawy działania wymiaru sprawiedliwości – przy udziale prawników. Powoływali się na propozycje zmian i rozwiązania zgłaszane przez środowiska prawnicze od wielu lat. Wskazywali na brak wsparcia dla sędziów, brak informatyzacji, braki w infrastrukturze.

Europoseł Michał Boni z PO przypomniał Kongres Prawników Polskich z maja 2017 roku, z udziałem wiceministra sprawiedliwości: „środowiska prawnicze […] wyciągały dłoń do wspólnej pracy i dyskusji. To, co się stało po tym kongresie przez kolejne miesiące roku 2017 odwracało stronę rządową mówiącą o potrzebie reform, od środowiska sądowniczego, gotowego do przeprowadzenia tych reform”.

Obecna „naprawa” wymiaru sprawiedliwości to czystka kadrowa

„W nowych ustawach nie ma ani jednego przepisu poprawiającego jego [wymiaru sprawiedliwości] działanie – to wszystko są zmiany kadrowe” – zwróciła uwagę sędzia Monika Frąckowiak.

Europoseł Dariusz Rosati z PO również jednoznacznie ocenił nowe prawo: „To nie jest żadna reforma, to czystka kadrowa – chodzi o wymianę ludzi w systemie sądowniczym na takich, którzy będą wydawać wyroki zgodne z oczekiwaniami partii rządzącej. Nawet za późnej komuny nie mieliśmy tego typu systemu.”

Nowe prawo narusza Konstytucję

Dariusz Rosati wyliczył najważniejsze rozwiązania niezgodne z Konstytucją: „Czystka odbywa się przy naruszeniu konstytucji i zasad państwa prawa. To cała seria działań: zmiana sposobu wyboru KRS, obsadzonej politycznymi nominatami przez większość sejmową, ustawa o sądach powszechnych dająca Ministrowi Sprawiedliwości, politykowi, prawo do mianowania i wyrzucania prezesów sądów wszystkich szczebli, ustawa o Sądzie Najwyższym umożliwiająca prezydentowi zwalnianie sędziów SN, w Konstytucji nieusuwalnych”.

Mecenas Michał Wawrykiewicz podkreślił, że „długość kadencji sędziów KRS i prezesa SN nie może zostać zmieniona zwykłą większością parlamentarną”. Wymieniając ekspertów i instytucje, które wydały negatywne opinie odnośnie konstytucyjności nowego prawa zadał na koniec pytanie „Czy uznajecie, że oni wszyscy się mylą?”.

Prawnicy mogą i powinni zabierać głos

Ryszard Legutko zarzucał upolitycznienie i niereprezentatywność delegacji polskich prawników. Ocenił argumenty prawników jako propagandę, politykowanie, a nie debatę o rozwiązaniach prawnych: „Używacie języka polityków, propagandowych filmów. To nie debata. W ten sposób przenosicie problem na forum Parlamentu Europejskiego, którego członkowie nie mają najmniejszego pojęcia o szczegółach.

Mogliby mieć nadzieję, że usłyszą informacje, a tu kolejny raz ta sama piosenka”.

Spotkało się to z odpowiedzią Franka Engela: „Nie stawiałbym zarzutów naszym gościom za nieprawniczy język. Nie jesteśmy na procesie. Dyskutujemy o zmianach spowodowanych przez decyzje polityczne”, oraz Michała Boniego: „Dziękuję sędziom z Polski za odwagę, szczerość, uczciwość, dobrą determinację i za służbę Polsce i najwyższym wartościom swojego zawodu. To ważne w czasach sporu, żeby indywidualnie i jako grupa umieć się tak zachowywać [] Sędziowie zajmują się systemem, bo są też, tak jak każdy, obywatelami. Niezawisłość sądownictwa jest fundamentem demokracji i wartością obywatelską.

Widzę w nich obrońców ładu obywatelskiego i wartości demokratycznych”.

Sędzia Tomasz Marczyński podsumował reprezentatywność delegacji prawników i jej rolę „Nasze stowarzyszenie mówi głosem całego środowiska sędziowskiego w Polsce – nie ma podmiotów mówiących co innego [] Obowiązkiem sędziego jest zabieranie głosu na temat wymiaru sprawiedliwości”.

Mecenas Michał Wawrykiewicz zadeklarował:

„Jesteśmy świadomi potrzeby zmian. Ale powinny one przynieść poprawę i przyspieszenie działania sądownictwa, zwiększenie efektywności i unowocześnienie”.

Mecenas Paulina Kieszkowska-Knapik: „Jesteśmy obywatelami Polski i Europy. Chcemy ochrony naszych praw i praw naszych klientów”.

Marcin Borycki jest wolontariuszem w Archiwum Osiatyńskiego w przerwie w karierze korporacyjnej, z wykształcenia ekonomista po Szkole Głównej Handlowej.

Powiązane:

Lubisz nas?

Powiedz o tym innym