Rosyjska rakieta nad Lubelszczyzną. Strat nie było, ale mieszkańcy skarżą się na brak informacji

Incydent miał miejsce w trakcie intensywnego rosyjskiego ostrzału Ukrainy. Tarnawa-Kolonia znajduje się ok. 90 km od ukraińskiej granicy z Polską. Najbardziej prawdopodobna wersja mówi, że rakieta zboczyła z kursu i o godz. 3.40 znalazła się w polskiej przestrzeni powietrznej.

Pocisk Ch-101 to strategiczny pocisk manewrujący powietrze–ziemia o zasięgu do 3,5 tysiąca kilometrów. Właśnie takie rakiety spadły tej nocy m.in. na Kijów. Ta, która naruszyła polską przestrzeń powietrzną, uderzając w ziemię wybuchła. Zostawiła po sobie krater o średnicy około dziesięciu metrów. W trakcie lotu była eskortowana przez polski myśliwiec.

„Nie było bezpośredniego zagrożenia dla ludzi” – zapewniał kilka godzin później premier Donald Tusk. – „Nie mamy też żadnych powodów, żeby sądzić, że celem była Polska”.

Niezidentyfikowany obiekt

Jak poinformowało Dowództwo Operacyjne Rodzajów Sił Zbrojnych RP:

„Środki radiolokacyjne systemu obrony powietrznej kraju obserwowały aktywność co najmniej kilkunastu pocisków operujących nad zachodnią Ukrainą, które ze względu na kierunek lotu mogły stanowić potencjalne zagrożenie dla polskiej przestrzeni powietrznej. O godz. 3.40 (…) wykryto niezidentyfikowany obiekt poruszający się w kierunku zachodnim. W celu jego rozpoznania i przechwycenia w rejon skierowano dyżurny myśliwiec F-16. O godz. 3.46, przed dokonaniem jednoznacznej identyfikacji, obiekt znikł ze wskazań systemów radiolokacyjnych”.

Premier Tusk i wicepremier Władysław Kosiniak-Kamysz wyjaśniali, że rakieta nie została zestrzelona, ponieważ zanim została zidentyfikowana, spadła na ziemię.

Chodzi o to, by mieć pewność, że nie jest to na przykład cywilna awionetka, w której znajdują się ludzie. Zasady te zmieniają się w czasie wojny, wtedy reakcje wojska są dużo szybsze, jednak formalnie wciąż nie jesteśmy w takiej sytuacji. Według Dowództwa Operacyjnego Rodzajów Sił Zbrojnych RP identyfikacja nastąpiłaby za kilka sekund, jednak zanim to nastąpiło, pocisk uderzył w ziemię.

Polską przestrzeń powietrzną naruszył także drugi obiekt, ale ten po przelecenie pięciu kilometrów zawrócił i poleciał nad Ukrainę.

Prokuratura prowadzi śledztwo, aby precyzyjnie ustalić, jaki pocisk wybuchł na Lubelszczyźnie.

Rosyjskie Ministerstwo Obrony potwierdziło 30 lipca rano przeprowadzenie zmasowanego ataku rakietowego na Ukrainę. W oficjalnych komunikatach nie odniosło się jednak do informacji o incydencie na terytorium Polski.

Zawyły syreny, ale poza tym cisza

Główne wątpliwości, podnoszone w kraju po tym incydencie, dotyczą słabego informowania mieszkańców o zagrożeniu. Służby uruchomiły systemy alarmowe. Mieszkańcy siedemnastu powiatów w dwóch województwach zostali obudzeni o godz. 3.50 przez syreny. Kilkanaście minut później te same syreny odwołały alarm. Nie było jednak żadnych informacji o tym, co dokładnie się dzieje.

Dowództwo Operacyjne Rodzajów Sił Zbrojnych RP szerszą informację zamieściło dopiero kilka godzin później.

Z perspektywy mieszkańca Lublina całą sytuację opisał dziennikarz portalu Jawny Lublin, Krzysztof Wiejak: "Alarm, jak tysiące mieszkańców Lublina, budzi mnie nad ranem. Odruchowo sięgam po telefon – jest 3.50.

Dzwonię na 112, dowiaduję się, że jest ogłoszony alarm powietrzny, ale po szczegóły mam dzwonić pod nr 987, do Wojewódzkiego Centrum Zarządzania Kryzysowego. Więc dzwonię. Na połączenie czekam dobrych kilka minut, w międzyczasie wciąż sprawdzam internet. Widzę, że nie tylko ja. W serwisie X o godz. 4.11 portal lublin112.pl, dla którego wypadki i zdarzenia to chleb powszedni, zaczepia Lubelski Urząd Wojewódzki: »W Lublinie przed godz. 4:00 zawyły syreny. @LUWLublin może jakiś komunikat?«.

W końcu pod numerem 987 odbiera jakiś mężczyzna. Przedstawiam się, że jestem dziennikarzem. Słyszę, że pan po drugiej stronie telefonu nie jest upoważniony do udzielania informacji i odsyła mnie do rzecznika prasowego wojewody. Mówię, że w takim razie proszę o informację o przyczynie wycia syren jako zaniepokojony mieszkaniec, że mam prawo wiedzieć, co się dzieje i jak się zachować. Odpowiedź jest ta sama".

Zgodnie z procedurami, ale…

Jak tłumaczył później podczas specjalnej konferencji prasowej minister spraw wewnętrznych i administracji Marcin Kierwiński, było to działanie zgodne z ustalonymi procedurami. Według nich w przypadku tzw. zagrożenia nagłego (jak wtedy, gdy rakieta niespodziewanie wlatuje w polską przestrzeń powietrzną)

Jednak, jak zauważyła w rozmowie z OKO.press Monika Miłowska, prezeska Fundacji To Proste i przewodnicząca Biura Sieci Mapuj Pomoc:

„Z naszej obowiązującej strategii wynika jasno, że użycie syren wymaga wyjaśnienia. Nawet jeśli użyte były krótko. Każde zdarzenie, które może wpłynąć na bezpieczeństwo ludności, niesie ryzyko dezinformacji i buduje niepokój społeczny, musi zostać odpowiednio zaadresowane. Brak wiarygodnej i spójnej informacji opartej na faktach rodzi domysły i jest paliwem dla plotek i dezinformacji”.

Ostatecznie premier Donald Tusk stwierdził, że procedury muszą zostać uzupełnione.

„SMS-y trzeba wykorzystywać nie tylko do informowania, że jest zagrożenie. Musimy wprowadzić zasadę, że po odwołaniu zagrożenia trzeba wysłać do ludzi wiadomości uspokajające” – podkreślił.

Przedstawiciele rządu zaznaczali także, że każda taka sytuacja pokazuje nowe potrzeby. Procedury regularnie są dostosowywane tak, by pozwalały lepiej komunikować mieszkańcom, co się dzieje.

Jak reagować na alarm

Na przyszłość podpowiadamy, co robić, jeśli usłyszymy syreny alarmowe lub komunikaty o zagrożeniu – i nie będą to ćwiczenia:

1. Idź do miejsca tymczasowego schronienia. Najlepiej do schronu, ale jeśli go nie ma, szukaj miejsc poniżej poziomu gruntu: piwnica, garaż podziemny, tunel, przejścia podziemne, stacje metra. Zapewnią minimum ochrony. Najlepsze schronienie powinno być pomieszczeniem bez okien, mieć grube ściany, gruby strop, najlepiej też wyjście awaryjne.
2. Mapę ze schronieniami tymczasowymi i schronami w Polsce, stworzoną przez Państwową Straż Pożarną, znajdziesz tutaj: https://gdziesieukryc.pl/
3. Jeżeli możesz, idąc do schronienia, weź ze sobą plecak ewakuacyjny z wodą, jedzeniem, lekami, podstawowymi dokumentami i rzeczami, których możesz potrzebować w ciągu kilku godzin.
4. Jeśli nie masz takiej możliwości: pozostań w domu, ale w pomieszczeniu bez okien, najlepiej w centralnej części mieszkania, przy ścianach nośnych.
5. Poinformuj bliskich, gdzie jesteś. Najlepiej sms-em. Nie przeciążaj linii telefonicznych, dzwoniąc.
6. Wyjdź ze schronienia, dopiero gdy alarm zostanie odwołany.
7. Jeśli jesteś na otwartym terenie i słyszysz eksplozję, padnij na ziemię i osłoń głowę. Jeśli to możliwe, schowaj się w jakimś zagłębieniu.
8. Zachowaj spokój. Pomóż innym wokół ciebie.
9. Internet może nie działać. Słuchaj radia, żeby wiedzieć, jakie jest zagrożenie i kiedy znów będzie bezpiecznie. Najlepiej włącz którąś ze stacji Polskiego Radia, które jest ustawowo zobowiązane do emitowania oficjalnych komunikatów władz i wojska.
10. Ufaj tylko wiarygodnym źródłom informacji.

Wskazówki przygotowano na podstawie rządowego Poradnika Bezpieczeństwa.