Czy Prezes jeszcze trzyma się poręczy? Zobaczymy po spotkaniu z Morawieckim

Tuż przed spotkaniem w cztery oczy Jarosława Kaczyńskiego z Mateuszem Morawieckim, które ma zdecydować o przyszłości obu rozmówców i ich partii, napięcie w PiS rośnie.

• Mateusz Morawiecki i jego ludzie bronią się przed marginalizacją w partii, powołując do życia stowarzyszenie Rozwój Plus.
• Twardogłowi z Przemysławem Czarnkiem i Patrykiem Jakim na czele próbują wymusić na Jarosławie Kaczyńskim natychmiastowe usunięcie rywali z partii.

Wojna na noże

Najbardziej spektakularnym tego wyrazem była publiczna awantura na portalu X, w ramach której Tobiasz Bocheński (jeden z PiS-owskich twardogłowych) oskarżył członków grupy byłego premiera o to, że działają „wbrew woli naszego lidera Pana Prezesa” na rzecz rozbicia PiS, a przy tym obrażają „wiceprezesa Patryka Jakiego” (Bocheński zwrócił się do Marcina Horały, stronnika Morawieckiego).

Z tej wymiany dowiadujemy się nie tylko tego, że Tobiasz Bocheński jest prawdziwym partyjnym lizusem, ale i tego, jak bardzo zdesperowani stali się PiS-owscy twardogłowi. Ta kampania na rzecz usunięcia Morawieckiego i jego ludzi z partii prowadzona jest już bez oglądania się na skutki, w myśl zasady „po nas choćby potop”.

I to jest właśnie powód, dla którego wyniki spotkania Kaczyński-Morawiecki pokażą nam, czy „nasz lider Pan Prezes” nadal samodzielnie rządzi swą partią.

PiS i doktryna MAD

O co chodzi? Otóż powołanie stowarzyszenia było dla stronników Morawieckiego przede wszystkim ryzykowną próbą wyjścia z narożnika, do którego zostali zepchnięci w ostatnich miesiącach przez twardogłowych. I przerwania procesu marginalizacji „M&M-sów”, który toczył się w PiS właściwie od dnia utraty władzy.

To był udany ruch Morawieckiemu, udało się uzbierać kilkudziesięcioro posłów. Powstała grupa, z którą władze partii muszą się naprawdę liczyć. Choćby dlatego, że grupa Morawieckiego ma już nominalnie siłę wystarczającą nawet do tego, by całkowicie zneutralizować wywodzącego się z PiS prezydenta, na wypadek gdyby – na razie polityczna fikcja – głosowała razem z Koalicją 15 Października za odrzuceniem prezydenckiego weta. Pisaliśmy już o tym w OKO.press.

Kaczyński zawsze potrafił coś takiego docenić, nawet zgrzytając zębami. Wyjście grupy Morawieckiego z PiS lub jej siłowe wypchnięcie byłoby dla PiS katastrofą. Ale także dla Morawieckiego byłoby to ekstremalnie ryzykowne.

Morawiecki i Kaczyński stają więc naprzeciw siebie w nowej politycznej rzeczywistości. Wiąże ich coś w rodzaju doktryny gwarantowanego wzajemnego zniszczenia (MAD – od Mutual Assured Destruction). A więc zasady, która napędzała przez dekady zimnowojenny wyścig zbrojeń, ale też skutecznie blokowała wybuch otwartego konfliktu o katastrofalnych skutkach.

Dwa scenariusze

O ile więc tylko Kaczyński zachował trzeźwość spojrzenia, z której zawsze słynął, spotkanie z Morawieckim powinno się zakończyć deeskalacją gwałtownego już konfliktu i ułożenia się na nowo w PiS.

W tym nowym rozdaniu Morawiecki sięgnąłby po to, co mu należne – czyli nie tylko po nową pozycję, ale i prawo do odbudowy „umiarkowanego” skrzydła PiS. To miałoby pozwolić na poszerzanie elektoratu partii w kierunku centrum. Ze wszystkiego, co mówią otwarcie i mniej otwarcie stronnicy Morawieckiego, wynika, że właśnie o to im chodzi.

Nie można jednak również wykluczyć, że nadszedł moment, którego od lat już wyczekiwali przeciwnicy Kaczyńskiego. 76-letni prezes traci zarówno polityczny zmysł, jak i realny wpływ na strategiczne decyzje partii. W takiej sytuacji usunięcie Morawieckiego i jego ludzi byłoby realnym scenariuszem. I ostatecznym zwycięstwem Czarnka i Jakiego.

Tymczasem w sporach o przyszłość Prawa i Sprawiedliwości i strategię partii na przyszłoroczne wybory parlamentarne, Morawiecki i jego stronnicy mają z całą pewnością znacznie więcej racji niż PiS-owscy twardogłowi.

Głęboki kryzys PiS

Dwa i pół roku po utracie władzy Prawo i Sprawiedliwość jest w kryzysie, być może tym najgłębszym w całej historii partii.

Sondaże dają partii Jarosława Kaczyńskiego niewiele ponad 20 proc. poparcia, według pojedynczego na razie badania CBOS miałoby zaś być już ono jeszcze niższe – na poziomie zaledwie 18 proc. (ale przy 11 proc. liczbnie niezdecydowanych).

To wyniki, które są Prawa i Sprawiedliwości druzgocące. CBOS sugeruje, że została partii zaledwie połowa poparcia z wyborów w październiku 2023 roku (to może być opinia przesadzona, wg średnich wszystkich sondaży PiS mógłby liczyć obecnie w wyborach na 25,5 proc. a w wyborach 2023 roku miał 35,4 proc.). Tak czy inaczej – strata kolosalna.

Wygląda na to, że PiS trwale utracił swój długoletni monopol na prawicy – ma dwóch prężnych prawicowych konkurentów w postaci Konfederacji i Konfederacji Korony Polskiej. To oni są na fali wznoszącej – i to oni niosą w oczach ostro prawicowego elektoratu wiarygodną obietnicę antysystemowej rewolty.

Zmienił się także kierunek, by tak to ująć, wiatru historii. Chaotyczna i niebezpieczna dla świata polityka prezydenta USA Donalda Trumpa sprawia, że powiązane z nim i jego ruchem ugrupowania spod znaku prawicowego populizmu z innych części świata również tracą wiarygodność.

„Trump stał się toksyczny dla europejskiej prawicy” – pisze Politico – i ma stuprocentową rację. Każda z kolejnych kompromitacji Trumpa obciąża także partie w Europie wzorujące się na ruchu MAGA i zabiegające o jego poparcie. A więc i PiS. Jest to zresztą jedna z przyczyn, dla których na Węgrzech pokonany został właśnie jeden z najbliższych dotąd europejskich sojuszników obozu PiS, czyli Viktor Orbán.

Kaczyński stracił nosa?

Szukając nowego pozycjonowania PiS po wyborczej klęsce i wobec nowych trendów na prawicy, władze partii dokonywały właściwie samych złych wyborów. Jarosław Kaczyński postawił na twardogłowe frakcje PiS, zgadzając się tym samym na stopniową marginalizację Mateusza Morawieckiego. Oznaczało to z jednej strony, że PiS zamierza ostro walczyć ze swą nową prawicową konkurencją (Konfederacją i KKP), z drugiej jednak, że partia, która jeszcze chwilę temu była hegemonem na prawicy, teraz będzie rywalizować z aż dwoma niemal równorzędnymi rywalami o dokładnie ten sam elektorat.

Ukoronowaniem tego było wystawienie Przemysława Czarnka na kandydata na premiera. Daje to prawicowemu wyborcy wybór wyłącznie pomiędzy trzema postaciami stojącymi naprawdę daleko od centrum — Sławomirem Mentzenem, Grzegorzem Braunem i właśnie Czarnkiem. A to dramatycznie zawęża pole manewru PiS w walce o elektorat. Mówimy przecież o partii, która przez osiem lat utrzymywała władzę także dzięki głosom wyborców centroprawicowych.

Osobną kwestią jest ta dotycząca stopnia naostrzenia ołówków w tym twardoprawicowym piórniku.

Na tle Mentzena i Brauna nie ma w nim nic szczególnie wyjątkowego – wydaje się po prostu przekrojowym wyrazicielem woli PiS-owskiego betonu. A to dla ultraprawicowego wyborcy w roku 2026 i 2027 będzie zdecydowanie za mało.

***

Dlatego posłuchanie Morawieckiego i jego ludzi oraz danie im prawa do budowy bardziej umiarkowanego skrzydła partii byłoby dla PiS rozwiązaniem więcej niż wygodnym.

Podczas gdy Czarnek i Jaki ścigaliby się z Braunem i Mentzenem na prawicowy radykalizm, Morawiecki z Horałą i Cieszyńskim mogliby chodzić po mediach i opowiadać o przyszłych programach socjalnych czy reformach gospodarczych językiem akceptowalnym dla polskiego centroprawicowego „normalsa”.

Takie działania można by prowadzić równolegle. Co więcej – byłby to dowód, że władze PiS zachowują racjonalny osąd procesów politycznych na poziomie, który zapewniał partii Kaczyńskiego władzę przez osiem długich lat.

Po spotkaniu Kaczyńskiego z Morawieckim dowiemy się więc, czy prezes PiS zdołał zachować kontrolę nad partią i jej polityczną strategią, czy też zsunął się do roli politycznej pacynki w rękach twardogłowych.