Odkrycie OKO.press: dla uchodźców w OZZ-ach Duszczyk gorszy niż Nawrocki

Przeczytaj ten tekst i – jeśli chcesz i możesz – wesprzyj naszą zbiórkę „Pomóżmy Ukraińcom” dowolną wpłatą*. Na koncie – już 2,072 mln zł. Wspieramy chorych, starych i dzieci usuwane z OZZ-ów

W całej serii tekstów OKO.press alarmowało, jak dramatyczne skutki ma zapisane w tzw. ustawie wygaszającej radykalne ograniczenie prawa uchodźców do pobytu w Ośrodkach Zbiorowego Zakwaterowania (OZZ). Dotknęło przede wszystkim dzieci (w wieku ponad 12 miesięcy), osoby starsze, które mają tego pecha, że w Polsce przebywają ich zstępni (dorosłe dzieci lub wnuki), a także samotne matki z trójką dzieci, wcześniej uznawane za grupę wrażliwą uprawnioną do pobytu.

Opublikowaliśmy m.in. „cyrograf”, jaki szefowa dwóch OZZ-ów w Gorzowie Wielkopolskim Joanna Jesis-Polewska musiała – na polecenie lubuskiego Urzędu Wojewódzkiego – „niezwłocznie i osobiście” dać do podpisu większości ze 100 uchodźczyń i uchodźców, którzy w jej ośrodkach znaleźli drugi dom: „Niniejszym oświadczam, że zostałem/am oficjalnie poinformowany/a, że z dniem 1 lipca 2026 tracę prawo do bezpłatnego zakwaterowania i wyżywienia w Ośrodkach Zbiorowego Zakwaterowania”. Każda uchodźczyni musiała też załączyć listę swoich dzieci, które także zostały wykluczone.

W sporach wokół tak drastycznych ograniczeń pomocy ukraińskim uchodźcom role są rozpisane.

Prawica z Karolem Nawrockim na czele podkreśla, że pomoc nie może naruszać zasady po pierwsze Polacy, a w skrajnej wersji, żeby wracali skąd przyszli.

jakie ponosimy z powodu ukraińskiej obecności i podkreślają, jak to Polska i Polacy poświęcają się dla Ukrainy i Ukraińców, a w odpowiedzi brak wdzięczności albo i gorzej. Główny architekt polityki migracyjnej i ustawy wygaszającej wiceminister spraw wewnętrznych Maciej Duszczyk twierdzi, że nawet jeśli dochodzi do „pewnych ograniczeń”, to

Ministra rodziny, pracy i polityki społecznej Agnieszka Dziemianowicz-Bąk, która chcąc nie chcąc (z naciskiem na nie chcąc) przejęła od MSWiA nadzór nad opieką w OZZ-tach, została zapytana w Faktach po faktach TVN24, jak jej „lewicowe serce” mogło pozwolić na przyjęcie tak drastycznych ograniczeń pomocy grupom szczególnie wrażliwym. "Absolutnie nie pozwoliło i

Ale rząd musiał zareagować, bo było weto prezydenta do ustawy o pomocy Ukrainie, które sprawiło, że z dnia na dzień, z tygodnia na tydzień, całkowita pomoc byłaby zlikwidowana, i pod tą presją, trzeba było przygotowywać nowe rozwiązania".

Ta opowieść jest prawdziwa tylko do pewnego stopnia. A jeśli chodzi o OZZ-ty, to raczej prawdziwa nie jest.

Weto Nawrockiego i... kopiuj wklej prawo do OZZ-ów

Wetując 25 sierpnia 2025 nowelizację ustawy pomocowej, przyjętą przez Sejm 5 sierpnia 2025, Nawrocki stawiał dwa główne zarzuty.

Po pierwsze, zabrakło mu obiecanego [dodajmy – już przez Rafała Trzaskowskiego w kampanii prezydenckiej 2025] odebrania uchodźcom świadczeń wychowawczych: „Nie ma ani słowa o ograniczeniu 800 plus dla niepracujących Ukraińców”.

Po drugie, uprawnienia do opieki medycznej mieli zachować wszyscy uchodźcy, zamiast wyłącznie tych, którzy mają ubezpieczenie. Prezydent uznał to za niesprawiedliwe, a nawet... niekonstytucyjne. „Jeśli chcesz korzystać z usług publicznych w Polsce, musisz pracować oraz płacić składki i podatki jak Polacy”.

Nawrocki zauważał także, że „ustawa przedłuża okres obowiązywania rozwiązań prawnych (...) m.in. dotyczących możliwości pobytu osób należących do grup wrażliwych w OZZ-ach”. Tak jakby brał oddech, by je ograniczyć.

Wetując ustawę większości rządowej, Nawrocki złożył swój projekt. Grupy wrażliwe upoważnione do bezpłatnego pobytu w OZZ-ach opisał identycznie jak w projekcie rządowym z 2 sierpnia. Skupiając się na kwestii opieki medycznej i 800 plus, w tym przypadku zastosował metodę kopiuj-wklej.

I tak prawo do bezpłatnego pobytu i wyżywienia w OZZ przysługiwałoby – wg Nawrockiego – obywatelowi i obywatelce Ukrainy z uchodźczym statusem UKR, jeśli spełnia choćby jeden z dziewięciu warunków:

1. ma orzeczenie o niepełnosprawności (szczegóły poniżej);
2. ukończył: a) w przypadku kobiet – 60. rok życia, b) w przypadku mężczyzn – 65. rok życia – o ile nie pobiera polskiej emerytury;
3. jest kobietą w ciąży lub osobą wychowującą dziecko do 12. miesiąca życia;
4. samotnie sprawuje opiekę nad trojgiem lub więcej dzieci, o ile przynajmniej jedno nie ukończyło 7. roku życia;
5. jest małoletnim w pieczy zastępczej lub jest małoletnim, na którego nie jest pobierane świadczenie wychowawcze;
6. jest opiekunem tymczasowym ustanowionym dla małoletnich;
7. jest pełnoletnim uczniem szkoły ponadpodstawowej;
8. jest osobą bezpośrednio po hospitalizacji, trwającej przynajmniej 7 dni;
9. z góry pokrył część kosztów pomocy w wysokości 15 zł za osobę dziennie w przypadku pobytu: a) małoletniego, na którego pobierane jest świadczenie wychowawcze, b) emeryta, który pobiera polskie świadczenie emerytalne.

Można by się spodziewać, że rząd ustępując w kwestii ubezpieczenia zdrowotnego i 800 plus, nie będzie modyfikował własnej decyzji o uprawnieniach do pobytu w OZZ-ach, zwłaszcza że liczba osób z nich korzystających została od 2025 zredukowana z ok. 25,5 tys. do ok. 11-12 tys. w czerwcu 2026 roku.

Ale stało się inaczej.

Ustawa wygaszeniowa – drastyczne ograniczenie

Ustawa wygaszeniowa przygotowana przez rząd i przyjęta przez Sejm 23 stycznia 2026 (a następnie podpisana przez prezydenta) zawęża w sposób drastyczny uprawnienia do korzystania z OZZ-ów, jakie przewidywały oba projekty z sierpnia 2025: zarówno rządowy jak prezydencki.

Z dziewięciu warunków zostało pięć.

1. orzeczenie o niepełnosprawności (bez zmian);
2. wiek: a) w przypadku kobiet – 60. rok życia, b) w przypadku mężczyzn – 65. rok życia – o ile (1) nie pobiera polskiego świadczenia emerytalnego, ale dodano dwa ograniczenia: (2) nie pracuje i (3) nie posiada na terytorium RP pełnoletnich zstępnych, którzy podlegają obowiązkowi alimentacyjnemu;
3. jest kobietą w ciąży lub osobą wychowującą dziecko do 12. miesiąca życia (bez zmian);
4. jest osobą z zagranicznej instytucjonalnej pieczy zastępczej (bez zmian);
5. jest osobą bezpośrednio po hospitalizacji trwającej przynajmniej 7 dni (bez zmian).

Jak widać, w porównaniu z projektem prezydenckim z 25 sierpnia 2025, projekt rządowy (przygotowany w MSWiA pod okiem wiceministra Duszczyka), który został przyjęty przez Sejm i podpisany przez prezydenta:

• pozbawia prawa do pobytu matki (ojcow, babcie) sprawujące opiekę nad trójką lub więcej dzieci (punkt 4 projektu prezydenta);
• odbiera prawo do pobytu dzieciom, na które nie jest pobierane świadczenie wychowawcze [800 plus], czyli których rodzice nie pracują (punkt 5 projektu prezydenckiego);
• ogranicza prawo emerytów, dodając dwa warunki: że nie pracują w Polsce (rzadkie przypadki) oraz że nie mają „pełnoletnich zstępnych, którzy podlegają obowiązkowi alimentacyjnemu” (punkt 2).

Ten ostatni punkt jest szczególnie absurdalny. Opisywaliśmy w OKO.press przypadki, gdy dorosła córka emeryta przebywa w innym OZZ-cie, albo 19-letni wnuk emerytki studiuje na uczelni, a jednak oboje seniorzy mieliby opuścić OZZ. Jak już pisaliśmy, pod sam koniec czerwca ośrodki otrzymały jednak informację, że do końca lipca emeryci zostają na starych zasadach, zapewne dlatego, że władze nie były w stanie rozsztrzygnąć czy dana osoba zstępna podlega pod obowiązek alimentacyjny czy nie.

Ustawa wygaszeniowa usuwa także zapis o stosunkowo niskiej opłacie (450 zł miesięcznie) za pobyt w OZZ dziecka, którego rodzice pracują i pobierają 800 plus oraz emerytów z polską emeryturą, która często wynosi... kilkadziesiąt złotych. Obecne stawki są 2-3 razy wyższe, o ile w ogóle jest możliwość przedłużenia pobytu na zasadach komercyjnych.

Konsultacje w Sylwestra

Przypomnijmy, że w ramach konsultacji społecznych MSWiA zwróciło się 29 grudnia 2025 do 16 organizacji społecznych „z uprzejmą prośbą o zajęcie stanowiska odnośnie do projektu w terminie do dnia 2 stycznia 2026 roku. Skrócony termin uzgodnień wynika z konieczności wejścia w życie projektowanej ustawy z dniem 5 marca 2026 roku”.

Mimo takich warunków organizacje próbowały naprędce komentować. Helsińska Fundacja Praw Człowieka do pobytu w OZZ powinny mieć prawo osoby wychowujące dziecko do 6 lat (a nie do roku) oraz rodziny wielodzietne (troje dzieci lub więcej niezależnie od wieku) oraz osoby, które doświadczyły tortur lub innych form nieludzkiego traktowania.

Także Ukraiński Dom proponował przywrócenie prawa do pobytu rodzinom z trójką dzieci (lub więcej), tak samo jak UNHCR, który w rozbudowanej opinii postulował także odstąpienie od nierealistycznych wymogów weryfikacji tożsamości uchodźców zwłaszcza z terenów wschodniej Ukrainy.

Z kolei w ramach uzgodnień rządowych, jedna z 11 uwagach do ustawy Dziemianowicz-Bąk dotyczyła wymogu, żeby ukraińskich emerytów utrzymywały ich dorosłe dzieci i wnuki mieszkające w Polsce: „Definicja tej grupy wrażliwej nie jest precyzyjna, nie wskazano, w jaki sposób będzie ustalane spełnianie przesłanki nieposiadania zstępnych na terytorium Polski, podlegających obowiązkowi alimentacyjnemu”. W uwagach

Dziemianowicz-Bąk skupiała się na tym, że powierzenie jej odpowiedzialności za OZZ-y jest nielogiczne, bo „jako organ mający w kompetencji sprawy pomocy społecznej – ministerstwo [MRPiPS] nie posiada żadnych ośrodków ani miejsc zakwaterowania, które mogłyby być przeznaczone na realizację zadań określonych ustawą. Skoro projektodawca zakłada, że pomocy w formie zakwaterowania będzie udzielał minister spraw wewnętrznych przez pierwsze 60 dni, nie ma przeszkód, aby w dalszym okresie tego typu pomocy udzielał ten sam minister”.

Pytanie do rządu

Trudno zatem uznać, że drastyczne ograniczenie praw do pobytu w OZZ osób w najtrudniejszej sytuacji – starych, chorych, rodzin wielodzietnych i dzieci – to wina Nawrockiego. Raczej mamy do czynienia z

Pytanie, skąd wziął się pomysł na tak niehumanitarne podejście, pozostaje bez odpowiedzi.

Warto dodać, że korzystamy tu wyłącznie z oficjalnych dokumentów i wypowiedzi. Być może o zaostrzeniu polityki rządu wobec OZZ-ów decydowały zdarzenia, które nie zostały ujawnione opinii publicznej. Np. sekretne negocjacje z prezydentem, które miały uchronić ustawę wygaszającą przed wetem. Tyle że Nawrocki kwestionowałby wtedy rozwiązania, które sam zaproponował rządowi.

* Zwracamy uwagę, że po zadeklarowaniu kwoty, wybierasz dowolną opłatę dla platformy pomagam.pl – od zera do 40 proc. swojej wpłaty