Ostatni dzień kampanii samorządowej

W poniedziałek 22 stycznia premier Donald Tusk przebywa na swojej pierwszej bilateralnej wizycie zagranicznej od czasu objęcia rządów w Polsce 13 grudnia 2023. Jej destynacją jest Ukraina, a premier spotkał się już m.in. z prezydentem Ukrainy Wołodymyrem Zełenskim (zobacz relację z konferencji prasowej) oraz Denysem Szmyhalem, premierem Ukrainy.

„Ukraina jest tarczą dla całej Europy”

Po spotkaniu ze Szmyhalem, odbyła się konferencja prasowa. Premier Ukrainy podkreślał przede wszystkim wielką wdzięczność wobec Polski za „nieustanne wsparcie”, w tym pomoc wojskową, której wartość przekroczyła już 3,5 mld dolarów.

„Ukraina jest obecnie tarczą całej Europy. Tarczą przeciwko rosyjskiemu imperializmowi, barbarzyństwu i autorytaryzmowi. Od tego, jak mocna będzie ta tarcza, zależy bezpieczeństwo wszystkich krajów europejskich. Nasi polscy przyjaciele zawsze to rozumieli. Dlatego Polska od pierwszych dni wojny była wśród liderów w zakresie pomocy wojskowej dla Ukrainy. Bardzo dziękujemy za tę pomoc i oczekujemy, że nowy rząd Polski nada nowy impuls w tym kierunku” – powiedział Denis Szmyhal.

Szmyhal podkreślił, jak ważne dla Ukrainy jest to, że Polska wspiera formułę pokoju prezydenta Zełenskiego (która oznacza odzyskanie całego terytorium, łącznie z Krymem), europejskie aspiracje Ukrainy oraz plan dołączenia Kijowa do NATO. Dodał, że Ukraina ma w tym roku trzy ważne cele do osiągnięcia:

• zatwierdzenie przez Radę Europejską wieloletniego wsparcia makrofinansowego dla Ukrainy, które podczas grudniowego szczytu UE zawetował premier Węgier Viktor Orbán;
• rozpoczęcie procesu negocjacyjnego w sprawie przystąpienia Ukrainy do Unii Europejskiej, na który państwa członkowskie wyraziły zgodę podczas grudniowego szczytu UE (tej decyzji Orban nie zawetował, choć planował; zamiast tego wyszedł z sali, by pozostali mogli podjąć jednomyślną decyzję w tej sprawie);
• uzyskanie zdecydowanych deklaracji ze strony państw NATO w kwestii członkostwa Ukrainy w Sojuszu Północnoatlantyckim.

„Nasza współpraca musi być obopólnie korzystna”

Premier Ukrainy podkreślił też, że ważnym tematem rozmów z premierem Tuskiem były kwestie bilateralne, a współpraca Polski z Ukrainą musi być „obopólnie korzystna”. Premierzy poruszyli kwestie:

• konfliktu na granicy polsko-ukraińskiej między polskimi i ukraińskimi przewoźnikami,
• polskiego sprzeciwu wobec utrzymania warunków liberalizacji handlu produktami rolnymi między UE a Ukrainą,
• budowy czterech nowych przejść granicznych między Polską a Ukrainą (obok 14 już funkcjonujących),
• współpracy w zakresie kontroli granicznej i celnej (w tym wymiana danych między służbami),
• planowanej rozbudowa autostrady A4 od Krakowa, przez Lwów, po miejscowości Brody na Ukrainie,
• rozbudowy infrastruktury transgranicznej w obrębie sieci gazowych, energetycznych oraz transportu ropy naftowej,
• prowadzenie regularnych konferencji międzyrządowych celem utrzymania dobrej współpracy.

W kwestii trwającego konfliktu przygranicznego między przewoźnikami z Polski i Ukrainy, strona ukraińska stwierdziła, że z ich strony „problem jest już rozwiązany”.

Ukraina zaproponowała wprowadzenie mechanizmu weryfikacji eksportowanych produktów, który ułatwi kontrolę, czy ukraińscy przewoźnicy rzeczywiście korzystają z liberalizacji handlu na dopuszczalnych zasadach, tzn. czy eksportują produkty, których liberalizacja handlu dotyczy. Jest to system już wdrożony na granicach Ukraina – Bułgaria oraz Ukraina – Rumunia.

W ukraińskim parlamencie są już teraz procedowane też ustawy, które zrównują wymogi nakładane na ukraińskich i europejskich przewoźników, a ta sprawa była jedną z przyczyn konfliktu między nimi.

Mówiąc o kwestii rozbudowy europejskiej autostrady E4 (w Polsce A4), premier Ukrainy zaproponował, by polscy przedsiębiorcy brali udział w konsorcjum budującym i utrzymującym autostradę na zasadzie koncesji.

„Taka współpraca może być jednym z naszych wielu sukcesów” – powiedział.

Szmyhal podkreślił też, że była mowa o rozbudowie interkonektorów energetycznych, w tym połączeń między ukraińskimi elektrowniami atomowymi a Polską (wspomniał o dwóch elektrowniach: równieńskiej oraz chmielnickiej), oraz wznowieniu działania rurociągu ropy naftowej Brody-Adamowo.

„Dzisiaj rozmawiamy tak naprawdę o resecie relacji rządów Ukrainy i Polski. Ten reset odbywa się na zasadach równości i wzajemnej pomocy. Na warunkach partnerstwa i wspólnego celu: niezależności i dobrobytu naszych krajów. Jesteśmy partnerami strategicznymi, przyjaciółmi i sojusznikami. Ukraina jest bardzo wdzięczna za wsparcie w tych trudnych czasach” – powiedział Szmyhal.

Donald Tusk: „Znajdziemy korzystne rozwiązanie dla rolników”

Donald Tusk podkreślił, że dla niego priorytetem podczas tej wizyty było „odnalezienie języka, w którym obie strony rozumieją, o co im tak naprawdę chodzi”, zwłaszcza w przypadku, gdy „pojawia się konflikt interesów”.

Tusk podkreślił, że między Polską a Ukrainą nie ma nieporozumień w „sprawach najważniejszych”, czyli w kwestii wojny Ukrainy z Rosją. Tusk podkreślił, że to „wojna Ukrainy o niepodległość, o integralność terytorialną, ale to też wojna w obronie naszych wartości, całej Europy, w tym polskiego bezpieczeństwa”.

Jako kwestię konfliktową wymienił problem blokady ruchu na granicy polsko-ukraińskiej, do której doszło w październiku zeszłego roku. Powodem było nieprzestrzeganie przez ukraińskich przewoźników zasad unijnego rozporządzenia o liberalizacji handlu produktami rolnymi oraz nierówne wymogi wobec europejskich przewoźników wjeżdżających do Ukrainy (wymaganie specjalnych zezwoleń). Zdaniem polskich przedsiębiorców z branży transportowej, ukraińscy przewoźnicy nadużywali możliwości stworzonych przez unijne rozporządzenie i stanowili nieuczciwą konkurencję.

Zdaniem premiera Tuska sytuacja na granicy jest już „bardzo wyraźnie poprawiona”.

„Z wielką satysfakcją przyjąłem informację o tym, że przygotowane są już ustawy, które zrównują, jeśli chodzi o standardy, polskich i europejskich przewoźników z ukraińskimi”. Premier podziękował też za „poważną ocenę sytuacji, jeśli chodzi o kwestię zboża i produktów rolnych” oraz zapowiedział, że strona polska przyjrzy się rozwiązaniom funkcjonującym już między Ukrainą a Rumunią i Bułgarią.

„Jestem pewien, że znajdziemy takie rozwiązanie, które będzie z korzyścią dla polskich rolników i producentów oraz będzie bezpieczne dla strony ukraińskiej” – podkreślił.

Polska domagała się ograniczenia możliwości wwozu kilku produktów rolnych z Ukrainy na swój rynek, ze względu na to, że producenci rolni zaczęli zmagać się z szeregiem negatywnych skutków gwałtownego wzrostu podaży.

Tusk dodał, że „współpraca energetyczna zupełnie nie budzi żadnych kontrowersji” i że Polska planuje wspólne inwestycje z Ukrainą, których efekty przyjdą „szybko”.

Dodał, że informacja o tym, że „strona ukraińska jest zainteresowana obecnością polskich firm przy budowie i utrzymaniu autostrady łączącej Kraków z obwodnicą Lwowa i dalej” jest „ekscytująca”. Potwierdził też, że Polska i Ukraina odnawiają format konsultacji międzyrządowych, „żeby unikać niepotrzebnych napięć, czy konfliktów interesów”.

„Uczciwa rozmowa między przyjaciółmi może zdziałać cuda” – powiedział Donald Tusk.

Pogorszenie relacji z Ukrainą w czasach rządów PiS

Relacje między Polską a Ukrainą zaczęły się pogarszać mniej więcej pod koniec 2022 roku, gdy pojawił się problem protestów m.in. polskich, bułgarskich, rumuńskich i węgierskich rolników w związku z liberalizacją handlu ukraińskimi produktami rolnymi, czyli tzw. afera zbożowa. W czerwcu 2022 Unia Europejska wprowadziła pełną liberalizację importu ukraińskich produktów rolnych, by wesprzeć eksport zboża z Ukrainy w związku z blokadą przez Rosję korytarzy transportowych na Morzu Czarnym.

W związku z tym, że nie udało się wymóc na Komisji Europejskiej wprowadzenia ograniczeń eksportowych, polski rząd (obok Węgier), zdecydował się na unilateralne przywrócenie ceł na import z Ukrainy (pomimo że w UE polityka celna należy do wyłącznych kompetencji Unii) oraz zaczął aktywnie lobbować na forum UE za ograniczeniem tego rodzaju wsparcia dla Ukrainy.

Relacje polsko-ukraińskie pogorszyły się jeszcze bardziej, gdy rząd Zjednoczonej Prawicy przed wyborami parlamentarnymi w Polsce, które odbyły się 15 października 2023, zaczął eksploatować antyukraińskie wątki na potrzeby kampanii wyborczej.