Krótko i na temat: najnowsze wiadomości z Polski i ze świata
Witaj w sekcji depeszowej OKO.press. W krótkiej formie przeczytasz tutaj o najnowszych i najważniejszych informacjach z Polski i ze świata, wybranych i opisanych przez zespół redakcyjny
13:42 14-10-2024
Ekonomiczny Nobel przyznany. Słabe państwo prawa i słabe instytucje nie generują wzrostu
Szwedzka Akademia Nauk przyznała nagrodę w dziedzinie nauk ekonomicznych Daronowi Acemoglu, Simonowi Johnsonowi i Jamesowi A. Robinsonowi za badania dotyczące tego, jak formują się instytucje i wpływają na dobrobyt
Co się wydarzyło
Nagroda zwana potocznie Ekonomicznym Noblem to Nagroda Banku Szwecji im. Alfreda Nobla w dziedzinie nauk ekonomicznych. Ponieważ nie została wymieniona w testamencie Nobla, nie pochodzi z funduszy, z których jest finansowanych pięć klasycznych Nagród Nobla, ale ze środków szwedzkiego banku centralnego. W tym roku nagroda trafiła do:
- Darona Acemoglu z Massachusetts Institute of Technology
- Simona Johnsona z Massachusetts Institute of Technology
- Jamesa A. Robinsona z Uniwersytetu w Chicago
Jak wskazuje w werdykcie Szwedzka Akademia Nauk, tegoroczni laureaci nagrody w dziedzinie nauk ekonomicznych „pomogli nam zrozumieć różnice w dobrobycie między narodami”.
„Wykazali znaczenie instytucji społecznych dla dobrobytu kraju. Społeczeństwa ze słabym państwem prawa i instytucjami nie generują wzrostu ani pozytywnych zmian. Badania laureatów pomagają nam zrozumieć, dlaczego tak się dzieje” – czytamy w komunikacie.
Dlaczego to ważne
Jak czytamy w uzasadnieniu nagrody, gdy Europejczycy kolonizowali duże części globu, instytucje w kolonizowanych społeczeństwach uległy zmianie. Czasami był to dramatyczny proces, ale nie zachodził wszędzie w ten sam sposób. W niektórych miejscach celem była eksploatacja rdzennej ludności, w innych przypadkach kolonizatorzy tworzyli inkluzywne systemy polityczne i ekonomiczne dla długofalowych korzyści.
Laureaci wykazali, że jednym z wyjaśnień różnic w dzisiejszym dobrobycie krajów są instytucje społeczne, które zostały wprowadzone podczas kolonizacji. Inkluzywne instytucje często były wprowadzane w krajach, które były biedne w momencie kolonizacji, ale z czasem stawały się zamożne. Słabe, wyzyskujące instytucje to z kolei ważny powód, dla którego byłe kolonie, które kiedyś były bogate, teraz są biedne.
Niektóre kraje utknęły w pułapce, z instytucjami wyzyskującymi, nastawionymi na eksploatację lokalnych społeczeństw, i niskim wzrostem gospodarczym, ale za to z systemem instytucjonalnym zapewniającym krótkoterminowe zyski dla elit władzy. Za to wprowadzenie instytucji inkluzywnych przyniosłoby długofalowe korzyści dla wszystkich, choć osłabiało wpływ grup rządzących.
„Zmniejszenie ogromnych różnic w dochodach między krajami jest jednym z największych wyzwań naszego czasu. Laureaci wykazali znaczenie instytucji społecznych dla osiągnięcia tego celu” – mówi Jakob Svensson, przewodniczący Komitetu ds. Nagrody w dziedzinie nauk ekonomicznych.
Niektórzy badacze wskazują, że teorię Acemoglu, Johnsona i Robertsona można zaaplikować również do Polski i obecnego procesu transformacji instytucjonalnej po czasie rządów Prawa i Sprawiedliwości. Jak zauważa ekonomista Wojciech Paczos: „Ekonomiczny Nobel szalenie ważny w kontekście Polski: rok temu udało się nam wszystkim zakończyć złe rządy, które niszczyły instytucje i zawłaszczały państwo. Zmiana kursu i stabilna odbudowa są kluczowe dla przyszłości”.
W naszym kraju nakładem wydawnictwa Znak ukazały się dwie kluczowe publikacje laureatów: „Dlaczego narody przegrywają” oraz „Wąski korytarz. Państwa, społeczeństwa i losy wolności”.
Wkrótce w OKO.press szerszy opis badań laureatów.
Inne teksty OKO.press na podobny temat
Przeczytaj także: