Witaj w sekcji depeszowej OKO.press. W krótkiej formie przeczytasz tutaj o najnowszych i najważniejszych informacjach z Polski i ze świata, wybranych i opisanych przez zespół redakcyjny
Po dwóch tygodniach i dwóch dobach dogrywki szczyt klimatyczny ONZ w tureckiej Antalyi – skrótowo określany jako COP31 – zakończył się bez uzgodnienia tekstu głównego porozumienia. Unia Europejska i państwa najbardziej zagrożone ociepleniem klimatu odrzuciły tekst, w którym zabrakło wzmianki o... paliwach kopalnych.
W niedzielę, 22 listopada, dwa dni po formalnej dacie zakończenia, załamały się negocjacje na COP31, dorocznym szczycie klimatycznym ONZ. Delegacje blisko 200 państw nie zdołały uzgodnić tzw. paktu z Antalyi, czyli głównej decyzji konferencji. Przyjęcie decyzji wymaga konsensusu, więc sprzeciw wystarczył do jej zablokowania. Tak poważne fiasko szczytu klimatycznego ONZ zdarzyło się ostatnio w 2009 roku w Kopenhadze.
Projekt przygotowany przez turecko-australijskie przewodnictwo szczytu nie zawierał wezwania do odchodzenia od węgla, ropy i gazu ani nawet słów „paliwa kopalne”. Takiemu tekstowi sprzeciwiły się m.in. Unia Europejska, Wielka Brytania, Norwegia, Panama i Wyspy Marshalla. Te ostatnie należą do grupy wyspiarskich państw pacyficznych, którym grozi zatonięcie przez podnoszący się na skutek globalnego ocieplenia poziom oceanu.
„Nie poprzemy paktu z Antalyi, który nawet nie wspomina o paliwach kopalnych, głównym motorze zmiany klimatu” – powiedział irlandzki minister klimatu Darragh O’Brien, występując w imieniu UE. Zarzucił autorom projektu „wybielanie” paliw kopalnych.
Przeciw zapisom o odchodzeniu od paliw kopalnych opowiadały się m.in. Arabia Saudyjska i Rosja, oba kraje czerpiące znaczne zyski ze sprzedaży ropy i gazu – przy czym Rosja finansuje w ten sposób wojnę z Ukrainą.
Rijad zabiegał ponadto o wyraźne poparcie dla technologii wychwytywania i magazynowania CO₂ (CCS), pozwalającej zatrzymywać część dwutlenku węgla powstającego m.in. w procesach przemysłowych, zanim trafi on do atmosfery. Według naukowców technologia ta może być tylko narzędziem pomocniczym w ograniczeniu wzrostu temperatury; najpewniejszym sposobem jest zmniejszenie emisji ze spalania węgla, ropy i gazu.
W trakcie COP31 kraje rozwijające się domagały się także konkretów w sprawie potrojenia finansowania adaptacji do 2035 roku. Projekt decyzji mówił o takim celu, ale nie precyzował punktu wyjścia, od którego miałyby być liczone środki.
Prezydent COP31, turecki minister środowiska Murat Kurum, stwierdził ostatecznie, że nie ma zgody na przyjęcie tekstu i nie przedstawi kolejnej wersji. Australijski minister Chris Bowen, odpowiedzialny za negocjacje, nazwał rezultat „bardzo rozczarowującym”.
W ten sposób nie powstał dokument, który miał wyznaczyć polityczny kierunek dalszej walki z kryzysem klimatycznym. Poprzednie zobowiązania klimatyczne państw, wynikające przede wszystkim z porozumienia paryskiego przyjętego na COP21 w 2015 roku, pozostają w mocy, choć ich realizacja pozostawia wiele do życzenia.
Fiasko w Antalyi to kolejny etap sporu ciągnącego się od COP28 w Dubaju w 2023 roku. Wtedy państwa po raz pierwszy uzgodniły odchodzenie od paliw kopalnych, ale bez wiążącego harmonogramu. Podczas COP30 w brazylijskim Belém nie udało się uzgodnić „mapy drogowej” do realizacji tego celu. Oczekiwania wobec tureckiej konferencji były więc duże.
Inną osią konfliktu w światowej polityce klimatycznej są pieniądze. Na COP29 w Baku państwa rozwinięte zgodziły się na cel mobilizacji 300 mld dolarów rocznie dla krajów rozwijających się do 2035 roku. Potrzeby ograniczania emisji i przystosowywania się do zmian klimatu są jednak oceniane na około 1,3 bln dolarów rocznie. Państwa najbiedniejsze podkreślają, że ponoszą koszty kryzysu wywołanego w dużym stopniu przez historyczne emisje bogatszej części świata.
Czasu na względnie mało kosztowne poradzenie sobie z kryzysem klimatycznym jest coraz mniej. Według Climate Action Tracker obecna polityka państw prowadzi do katastrofalnego wzrostu średniej temperatury Ziemi o około 2,7°C do końca wieku, zamiast uzgodnionego w Paryżu dążenia do ograniczenia ocieplenia do 1,5°C.
W najbliższych latach średnia roczna temperatura Ziemi prawdopodobnie będzie coraz częściej przekraczać próg 1,5°C (liczony względem epoki przedindustrialnej, 1850–1900). W latach 2023–2025 próg ten został przekroczony w 2024 roku, a także w średniej dla całego trzyletniego okresu. Naukowcy sądzą, że kolejnymi takimi latami mogą być z dużym prawdopodobieństwem lata 2026-2027.
Z kolei Global Carbon Budget ocenia, że przy obecnym tempie emisji pozostały światowy budżet CO₂ pozwalający zachować szansę na ten cel wyczerpie się w mniej niż cztery lata. Choć emisje z paliw kopalnych mogą w tym roku nieznacznie spaść, łączna emisja CO₂ – po doliczeniu zmian użytkowania gruntów – prawdopodobnie ponownie wzrośnie.