Pełczyńska-Nałęcz o warunkach ws. funduszy spójności: „Mamy potwierdzenie z KE”. KE nie potwierdza

Ministra funduszy i polityki regionalnej Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz poinformowała w mediach społecznościowych, że „Mamy potwierdzenie z KE – Polska spełnia 3 ostatnie warunki niezbędne do pełnego uruchomienia funduszy strukturalnych – 76 mld euro na realizację programów do 2027 r.”. Taki wpis ukazał się na platformie X 19 stycznia 2023 roku.

Potwierdziła to 25 stycznia w rozmowie z Polską Agencją Prasową.

„Środki z funduszy strukturalnych powinny trafić do Polski w maju tego roku” – powiedziała PAP. Dodała, że odblokowanie przez KE środków na politykę spójności oznacza, że „będzie możliwe refinansowanie projektów już zrealizowanych”.

Wpis i deklaracje ministry wywołały spore emocje: z jednej strony ekscytację, bo fundusze spójności to 76,5 mld euro na wsparcie regionów, rozwój społeczny czy transformację energetyczną, a z drugiej zaskoczenie.

Jak ustaliło bowiem OKO.press w lutym 2023 roku – wypłata funduszy spójności, podobnie jak wypłata środków z KPO, jest uzależniona od przywrócenia zdemontowanej przez rządy Zjednoczonej Prawicy (2015-2023) oraz prezydenta Andrzeja Dudę niezależności sądów.

Dlatego pytamy: co Ministerstwu Funduszy i Polityki Regionalnej przekazała Komisja Europejska, że ministra Pełczyńska-Nałęcz uznała, że może zrobić taki wpis w mediach społecznościowych? Na jakiej podstawie Polska złożyła do KE taką samoocenę? Czy to naprawdę realne, że środki z funduszy spójności popłyną do Polski już w maju?

Czego dotyczą warunki, o których mówi Pełczyńska-Nałęcz?

W swoim wpisie ministra Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz mówi o trzech warunkach, których spełnienie jest niezbędne, by Polska mogła dostawać wypłaty z funduszy spójności na lata 2021-2027, a których spełnienie rzekomo potwierdziła już Komisja Europejska.

Dwa z nich to warunki techniczne, których spełnienie wymagało przygotowania dokumentów strategicznych. Jednego dotyczącego planu inwestycji transportowych, drugiego dotyczącego strategicznych ram polityki w zakresie opieki zdrowotnej i opieki długoterminowej. Przygotowanie tych dokumentów i ich zatwierdzenie przez KE jest niezbędne do umożliwienia wypłat w obszarze transportu i zdrowia.

Dużo bardziej wymagające jest (lub było) spełnienie warunku trzeciego. Chodzi o tzw. warunek podstawowy, który nakłada na państwa otrzymujące wypłaty środków z UE wymóg „zgodności z postanowieniami Karty Praw Podstawowych”.

To jeden z wymogów, które na państwa członkowskie nakłada Karta Praw Podstawowych.

Czy przywrócono już niezależność sądów?

Tymczasem, z tego, co nam wiadomo, rząd Donalda Tuska jeszcze nie przywrócił w Polsce niezależności sądów i nie naprawił zdeformowanego przez Zjednoczoną Prawicę wymiaru sprawiedliwości, choć międzyresortowy zespół ds. przywracania praworządności i porządku konstytucyjnego działa pełną parą i prace trwają, o czym w OKO.press regularnie pisze Mariusz Jałoszewski.

Wciąż jednak w polskim systemie prawnym funkcjonują tzw. neosędziowie, co do których europejskie trybunały (Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Europejski Trybunał Praw Człowieka) orzekły, że są wadliwie powołani przez upolitycznioną neo-KRS, a więc nie spełniają warunku bezstronności, niezawisłości i bycia powołanym zgodnie z ustawą.

Nadal obowiązują przepisy ustawy kagańcowej, wciąż pracują powołani przez Zbigniewa Ziobrę rzecznicy dyscyplinarni odpowiedzialni za prześladowanie niepokornych władzy sędziów w Polsce.

Tymczasem z wcześniejszych wypowiedzi premiera Donalda Tuska i ministry Katarzyny Pełczyńskiej-Nałęcz wiemy, że

Te dwa procesy to naczynia połączone. W obu przypadkach chodzi bowiem o przywrócenie niezależności sądów. Tymczasem wymogi tzw. super kamieni milowych są jeszcze bardziej szczegółowe.

Do spełnienia kamieni milowych dotyczących sądownictwa, niezbędne jest m.in.

• usunięcie z ustawy o ustroju sądów powszechnych i Sądzie Najwyższym zapisów tzw. ustawy kagańcowej,
• reforma zmodyfikowanego przez PiS systemu dyscyplinarnego dla sędziów,
• umożliwienie wszystkim sędziom, których dotyczą orzeczenia wadliwie powołanej Izby Dyscyplinarnej, ponownego rozpatrzenia spraw przez izbę Sądu Najwyższego, która spełnia warunki bycia sądem zgodnie z art. 19 TUE,
• zagwarantowanie, że za przewinienie dyscyplinarne nie można uważać treści orzeczeń sądowych.

Czy rządowi Donalda Tuska udało się to wszystko już załatwić, a ministra Pełczyńska-Nałęcz poinformowała o tym KE?

Komisja Europejska twierdzi, że nic nie potwierdzała

Żeby ustalić fakty, zadaliśmy pytanie Komisji Europejskiej: czy potwierdziła polskiemu rządowi lub bezpośrednio Ministerstwu Funduszy i Polityki Regionalnej, że uznaje spełnienie trzech warunków niezbędnych do uzyskania wypłat z funduszy spójności, w tym jednego z tzw. warunków podstawowych dotyczącego zgodności z Kartą Praw Podstawowych?

Jeśli tak, to na jakiej podstawie Komisja uznała, że wymóg gwarantowania prawa do bezstronnego i niezawisłego sądu jest już w Polsce spełniony?

Podobne pytania zadaliśmy Ministerstwu Funduszy i Polityki Regionalnej. Na jakiej podstawie zadeklarowało KE, że Polska wypełnia już kryterium związane ze zgodnością z Kartą Praw Podstawowych, a więc gwarantuje prawo do sprawiedliwego sądu i skutecznego środka zaradczego zgodnie z art. 47?

Od kogo pani ministra Pełczyńska-Nałęcz uzyskała zapewnienie, że warunki do wypłat środków z funduszy spójności są już spełnione?

Komisja odpisała, że owszem, 17 stycznia otrzymała pismo od Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej, w którym

Komisja podkreśliła jednak, że obecnie jest w trakcie ewaluacji tego pisma, aby sprawdzić, czy Polska faktycznie wypełnia umożliwiający wypłatę funduszy warunek dot. niezależności sądownictwa.

Komisja zaznaczyła też, że ma na to trzy miesiące i w tym czasie może zwrócić się do Polski z dodatkowymi pytaniami, a każdorazowe zadanie pytania wydłuża bieg trzymiesięcznego terminu.

• Jeśli ostateczna ocena Komisji będzie pozytywna, Komisja będzie mogła niezwłocznie zacząć refinansować koszty (bo wypłata środków z funduszy spójności odbywa się jako zwrot kosztów poniesionych w ustalonych z KE programach).
• Jeśli odpowiedź będzie negatywna, Polska może zwrócić się z prośbą o wyjaśnienie i Komisja ma następnie miesiąc na przekazanie uzasadnienia.

To, że informację o spełnieniu kryterium zgodności z Kartą Praw Podstawowych do Komisji Europejskiej przekazało samo Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej, nie budzi wątpliwości, bo o spełnieniu warunków umożliwiających wypłaty informuje samo państwo członkowskie w ramach tzw. samooceny.

„Wszystkie warunki są wypełnione lub za chwilę będą”

Na ten fakt – braku potwierdzenia deklaracji ministry Pełczyńskiej-Nałęcz przez KE – zwróciliśmy uwagę Ministerstwa Funduszy i Polityki Społecznej. W odpowiedzi na pytania i prośbę o przedstawienie pełnej argumentacji, którą MFiPR przedłożyło w KE, otrzymaliśmy dość lakoniczne odpowiedzi.

„MFiPR owocnie zakończyło dialog nieformalny z KE w zakresie spełniania warunków podstawowych perspektywy 2021-2027, co umożliwiło uzyskanie od KE zielonego światła na formalne przekazanie dokumentów potwierdzających spełnienie warunków”.

Na pytanie zaś o to, na jakiej podstawie MFiPR zadeklarowało, że Polska wypełnia już kryterium związane ze zgodnością z Kartą Praw Podstawowych, a więc gwarantuje prawo do sprawiedliwego sądu i skutecznego środka zaradczego zgodnie z art. 47, ministerstwo odpowiedziało, że

Wynika z tego, że ministerstwo nie uzyskało potwierdzenia z KE, że warunki do wypłaty funduszy spójności na lata 2021-2027 są spełnione. Może natomiast przekazać do KE swoją ocenę w tej kwestii. KE następnie dokona jej oceny. Jaka będzie, zobaczymy.

Wypowiedź ministry Pełczyńskiej-Nałęcz uznajemy za nieprawdziwą, a przekazane nam odpowiedzi MFiPR za niewystarczające. Ministra Pełczyńska-Nałęcz sama wyjaśniała także w rozmowie z PAP w czwartek 24 stycznia, że owa złożona do KE samoocena zawiera dopiero „opis w jaki sposób, z użyciem jakich procedur zapewnimy przestrzeganie Karty Praw Podstawowych na wszystkich etapach realizacji programów”.

Ministra użyła czasu przyszłego.

„Proces odblokowania [funduszu spójności] zapoczątkowało złożenie do KE tzw. samooceny, czyli dokumentu zawierającego m.in. opis w jaki sposób, z użyciem jakich procedur zapewnimy przestrzeganie Karty Praw Podstawowych na wszystkich etapach realizacji programów” – powiedziała.

„Gdyby nie było samooceny, to nie byłoby zrozumienia KE, że w zasadzie wszystkie warunki są przez Polskę wypełnione lub za chwilę będą” – wyjaśniła Pełczyńska-Nałęcz w PAP.

Komisja Europejska mogła więc – w owym nieformalnym dialogu – potwierdzić pani minister Pełczyńskiej-Nałęcz, że

Wciąż mówimy jednak o czasie przyszłym, a wpis ministry Pełczyńskiej-Nałęcz sugerował jasno, że to już się stało.

Wbrew zapowiedziom ministry Pełczyńskiej-Nałęcz, spełnienie warunku zgodności z Kartą Praw Podstawowych i przywrócenie niezależności sądów wciąż jeszcze przed nami.

Cykl „SOBOTA PRAWDĘ CI POWIE” to propozycja OKO.press na pierwszy dzień weekendu. Znajdziecie tu fact-checkingi (z OKO-wym fałszometrem) zarówno z polityki polskiej, jak i ze świata, bo nie tylko u nas politycy i polityczki kłamią, kręcą, konfabulują. Cofniemy się też w przeszłość, bo kłamstwo towarzyszyło całym dziejom. Rozbrajamy mity i popularne złudzenia krążące po sieci i ludzkich umysłach. I piszemy o błędach poznawczych, które sprawiają, że jesteśmy bezbronni wobec kłamstw. Tylko czy naprawdę jesteśmy? Nad tym też się zastanowimy.