Pierwsze sukcesy w wojnie z hejtem na Ukraińców. Jest więcej aktów oskarżenia

Minister sprawiedliwości i prokurator generalny Waldemar Żurek w styczniu 2026 roku na łamach OKO.press deklarował, że będzie walczył z narastającym w Polsce hejtem na obcokrajowców, w tym na Ukraińców. „Będziemy ścigać każdego sprawcę. To będzie dotyczyło szeroko pojętego hejtu. Bez znaczenia, czy ofiarami są Ukraińcy, Żydzi, Romowie, czy polski obywatel, który ma inne poglądy”. Dane statystyczne pokazują zmianę. Wystarczyło pół roku.

Więcej przestępstw, więcej spraw w sądach

Tylko w okresie luty-czerwiec 2026 roku do sądów skierowano 283 sprawy o przestępstwa motywowane uprzedzeniami. W tym 220 akt ów oskarżenia (reszta to wnioski o dobrowolne poddanie się karze lub warunkowe umorzenie sprawy). W sumie w tym okresie zakończono 1141 takich spraw, co oznacza, że skierowaniem sprawy do sądu zakończyło się 25 procent spraw.

Dla porównania w tym samym okresie 2024 roku do sądu skierowano 145 spraw o tzw. mowę nienawiści i stanowiło to 18 procent wszystkich zakończonych spraw. Czyli o 7 procent mniej.

Odnotować jednak należy też wzrost wykrywalności sprawców. W 2024 roku z powodu niewykrycia sprawcy umorzono 26 procent spraw, a w pierwszym półroczu 2026 roku – 20,5 procent.

Nie można namierzyć przede wszystkim sprawców hejtu w internecie, bo współpracy odmawiają zagraniczni właściciele portali i mediów społecznościowych.

Większość zarejestrowanych w prokuraturze spraw, w których ofiarami są Ukraińcy (ok. 70 procent), dotyczy publicznego znieważenia z powodu narodowości. Reszta to sprawy o groźby karalne, stosowanie przemocy, czy nawoływanie do nienawiści.

Poprawiła się szybkość wykrywania sprawców i szybkość działania prokuratury i policji w tego typu sprawy. Pomogło w tym m.in. nagrywanie ataków przez samych pokrzywdzonych. Filmiki szybko trafiają do sieci i są ważnym materiałem dowodowym.

Kilka przykładów:

• Warszawa. Na Dworcu Centralnym człowiek został pobity i skopany oraz zmuszony do przepraszania na klęczkach, że przebywa w Polsce, a nie na froncie w Ukrainie. Sprawcę skłoniła do działania kolorowa kurtka podróżnego („była pedalska”) i jego wschodni akcent. Został natychmiast zatrzymany, tymczasowo aresztowany. W ciągu miesiąca został oskarżony.
• Gdańsk. Kasjerka w "Żabce została zwyzywana przez nietrzeźwego klienta z powodu przynależności narodowej. Nagranie z zajścia obiegło cała Polskę. W ciągu 17 godzin sprawca został ustalony, zatrzymany i doprowadzony do prokuratury. Zgodnie z wytycznymi Prokuratora Generalnego organy ścigania badają teraz szerzej jego aktywność. Zachodzi bowiem podejrzenie, że już wcześniej był agresywny wobec tej samej pokrzywdzonej, a jego zachowanie może nosić znamiona uporczywego nękania.

• Gdynia. W sklepie mięsnym ekspedientka została znieważona i zwyzywana z powodu swojej narodowości. Sprawca wykonywał przy tym gest faszystowskiego pozdrowienia. Został zatrzymany w ciągu 24 godzin. Sprawa jest już w sądzie.
• Radom. 20-letni Ukraińca został znieważony i pobity z powodu jego przynależności narodowej. Organy ścigania skłoniły do współpracy jednego ze sprawców. Dzięki jego pomocy ustalaliła tożsamość pozostałych. W ciągu dwóch tygodni od zdarzenia trzej sprawcy zostali zatrzymani i tymczasowo aresztowani, a wobec podejrzanego współpracującego ze śledczymi zastosowano dozór policji. Postępowanie znajduje się na końcowym etapie.
• Poznań. Wieczorem w Wielką Sobotę dwie młode Ukrainki zostały zaatakowane przez nietrzeźwą Polkę. Bijąc je po twarzach, kopiąc i szarpiąc za włosy, kobieta krzyczała: „Polska dla Polaków!”, „To jest, k***a, Polska, a nie, k***a, Ukraina!”. W ciągu 13 godzin została zatrzymana, a następnie doprowadzona do prokuratora, który zastosował środek zapobiegawczy. Sprawa jest w sądzie okręgowym.

• Piła. Mężczyzna chodził po mieście w koszulce z literą „Z” – zabronionym przez prawo symbolem poparcia dla rosyjskiej agresji przeciwko Ukrainie. Policjanci wykryli go po czterech dniach od zawiadomienia. W jego mieszkaniu znaleziono koszulkę, a na szybie przyklejoną flagę Federacji Rosyjskiej. Sprawa zakończyła się już prawomocnym wyrokiem skazującym.
• Gdańsk. 14-letni chłopiec został znieważony, a potem bity i kopany po głowie za mówienie po ukraińsku. Atakującą dziecko kobietę spłoszyła interwencja przechodnia. Policjanci kryminalni błyskawicznie ustalili jej tożsamość, a prokurator ogłosił jej zarzuty. W sprawie trwa śledztwo.

Przełamywanie oporu w prokuraturze

Zwiększenie wykrywalności tego typu przestępstw i zwiększenie ilości aktów oskarżenia, to efekt pracy 50 wyspecjalizowanych jednostek prokuratury, które mają ścigać mowę nienawiści. Powołał je na początku 2026 roku minister sprawiedliwości i prokurator generalny Waldemar Żurek. Nadzoruje je specjalizujący się w tropieniu tego typu przestępstw, prokurator Maciej Młynarczyk, delegowany do pracy w Prokuraturze Okręgowej w Warszawie

Decyzje o powołaniu wyspecjalizowanych jednostek prokuratury zapadła na początku 2026 roku. Początkowo prokuratura się na to nie zgadzała, twierdząc, że takimi sprawami może zajmować się każdy prokurator. Tylko że przez to takie sprawy były traktowane po macoszemu. Decyzję o powolaniu tych jednostek podjął więc minister Żurek.

Obecnie takimi śledztwami zajmuje się 109 prokuratorów. W tym pięciu w Prokuraturze Okręgowej w Warszawie, która prowadzi najpoważniejsze śledztwa. Tu też sprawdzane są wszystkie umorzenia spraw, m.in. pod kątem ich zasadności i po to, by wypracować jednolity model postępowania.

We współpracy z Krajową Szkołą Sądownictwa i Prokuratury oraz OBWE są prowadzone też szkolenia dla prokuratorów zajmujących się mową nienawiści. Szkoleni są też sędziowie i ich asystenci (razem z prokuratorami przeszkolono ich 400). Przeszkolono też ponad 600 policjantów i pond 300 funkcjonariuszy Straży Granicznej. W planach są też szkolenia dla Służby Celno-Skarbowej.

Ponadto trwają prace nad podręcznikiem metodycznym dla prokuratorów, policjantów i sędziów. Ma być wydany do końca 2026 roku przez Instytut Wymiaru Sprawiedliwości.

Prokuratura ma też stały kontakt z Komendą Głowna Policji. Dzięki tej współpracy również w strukturach policji ma powstać wyspecjalizowana komórka w pionie dochodzeniowo-śledczym. A zwalczanie przestępstw motywowanych uprzedzeniami znalazło się na liście priorytetów Komendanta Głównego Policji na lata 2026-2028.

Kim jest prokurator Młynarczyk

Specjalizujący się w sprawach o mowę nienawiści Maciej Młynarczyk jest prokuratorem od 14 lat. Wysłał już w takich sprawach aż 150 aktów oskarżenia i jak do tej pory miał tylko jedno uniewinnienie. To on oskarżył liderów Narodowego Odrodzenia Polski. Proces wciąż trwa.

To on za czasów PiS doprowadził do skazania znanej w internecie hejterki Ukraińców Katarzyny S., mimo że pod koniec procesu Młynarczyk został przez kierownictwo prokuratury odsunięty od sprawy. Zastąpiła go żona dawnego zaufanego Ziobry, która złagodziła zarzuty stawiane oskarżonej.

Prokurator Młynarczyk miał również odwagę za czasów PiS wysłać policję po komputery do szczecińskiego mieszkania Dariusza Mateckiego (obecnie poseł PiS). Zrobił to tuż po wygranych po raz drugi przez PiS wyborach w 2019 roku. Już wtedy Matecki był wpływowym działaczem partii ministra-prokuratora generalnego Ziobry. Śledztwo prokuratora Młynarczyka dotyczyło ksenofobicznych wpisów Mateckiego w internecie. Sprawę jednak mu odebrano i umorzono. Wtedy też dziwnym trafem zostały uszkodzone twarde dyski, które zabezpieczono podczas przeszukania u Mateckiego.

W 2025 prokurator Młynarczyk wysłał do sądu duży akt oskarżenia wobec prorosyjskich Kamratów „Jaszczura” i „Ludwiczka”, którzy sieją hejt również w sieci. Postawił im 154 zarzuty. Ich proces się już zaczął. W tym roku spodziewany jest wobec nich drugi akt oskarżenia, za ich nienawistną działalność w internecie.

Nienawiść zagraża państwu

Doświadczenie i specjalizację prokuratora Młynarczyka docenił poprzedni minister sprawiedliwości Adam Bodnar, który powołał go na eksperta do zespołu doradców Prokuratora Generalnego ds. przeciwdziałania mowie nienawiści i przestępstwom motywowanym uprzedzeniami. Jest jego wiceprzewodniczącym. Minister Bodnar na początku 2025 roku wydał prokuratorom wytyczne, jak mają ścigać tego typu przestępstwa.

Gdy pisaliśmy pół roku temu w OKO.press o pomyśle wyznaczenia prokuratur do spraw o mowę nienawiści, prokuratur Młynarczyk mówił nam: „Specjalizacje w prokuraturze istniejące już np. w dziedzinie zwalczania przestępczości gospodarczej, czy cyberprzestępczości są po to, żeby sprawca, czy jego obrońca miał w prokuratorze godnego przeciwnika, a sąd kompetentnego partnera”.

Dodawał: „Brak skutecznej reakcji państwa na agresję, nawet tylko werbalną, motywowaną czyjąś narodowością, religią, kolorem skóry czy orientacją seksualną szkodzi całemu społeczeństwu.

To nie publicystyka. To wnioski z badań naukowych, prowadzonych od kilkudziesięciu lat. Państwo i społeczeństwo nie może sobie pozwolić na bezbronność w tym obszarze”.

I jeszcze jedna wypowiedź Młynarczyka: „Dlatego niezbędne jest rozwiązanie kompleksowe: system dedykowanych szkoleń i wymiany doświadczeń, podręcznik metodyczny oraz takie rozłożenie obciążenia, żeby wyspecjalizowani prokuratorzy prowadzili takie sprawy często i szybko nabywali doświadczenia”.

Powołanie wyspecjalizowanych jednostek do ścigania przestępstw motywowanych narodowością to nic nowego. Takie jednostki były już za czasów prokuratora generalnego Andrzeja Seremeta w latach 2010-2015. Ale PiS po dojściu do władzy zlikwidował je w 2016 roku.

Takie wyspecjalizowane jednostki są powołane też w innych krajach: w Wielkiej Brytanii, Niderlandach, Belgii, Danii, Irlandii, Szwecji, Finlandii, Słowacji, Grecji, na Węgrzech i na Cyprze, w Hiszpanii, Francji i Gruzji.