Skrajna prawica i narodowi konserwatyści w 2027 zawalczą o Europę. Ceuta ma napędzić ich kampanię

„Inwazja afrykańskich migrantów na hiszpańską Ceutę wstrząsnęła Europą” – mówi alarmistycznym tonem w opublikowanym 3 sierpnia na X nagraniu wideo Patryk Jaki, europoseł, wiceprzewodniczący zrzeszającej eurosceptyczne, narodowo-konserwatywne partie grupy Europejscy Konserwatyści i Reformatorzy (EKR).

W tym momencie na ekranie pokazują się niepokojące obrazy: tłumy ludzi usiłują szturmować duże, betonowe ogrodzenie, wspinając się na nie; tłoczą się na plaży; wysypują ze sklepu spożywczego. Kamera się trzęsie, obrazy są niewyraźne, co potęguje wrażenie stanu zagrożenia.

Jaki: „Oficjalne dane mówią już o co najmniej 72 osobach zabitych, plądrowanych sklepach”. Nie tłumaczy, że chodzi o migrantów, którzy utonęli, próbując opłynąć ogrodzenie oddzielające Maroko od Ceuty.

„Można się domyślić, że dane o gwałtach i napaściach są jeszcze ukrywane. Jak zwykle w kłamliwych, liberalnych mediach nikt nie jest za to odpowiedzialny. A przecież to od lat oficjalna polityka Unii Europejskiej” – mówi europoseł.

„Polska powinna brać przykład z Hiszpanii”

W dalszej części nagrania Jaki uderza w rządzących. W wideo pojawia się krótki klip z wypowiedzią marszałka Sejmu Włodzimierza Czarzastego. Czarzasty mówi w nim, że w temacie polityki migracyjnej Polska mogłaby „brać przykład z Hiszpanii”. W ten sposób odnosi się do ogłoszonej przez rząd Sáncheza amnestii, umożliwiającej legalizację pobytu osób pracujących dotąd w Hiszpanii nielegalnie.

Zaproponowane przez Sáncheza rozwiązanie ma przede wszystkim wyjść naprzeciw ogromnej szarej strefie, którą w Hiszpanii tworzą migranci pracujący tam od lat bez dokumentów. Nie dotyczy „nowych” migrantów, czyli np. tych, którzy przedarli się do Hiszpanii 31 lipca przez Ceutę.

W momencie, gdy z ust Czarzastego padają te słowa, na wideo Jakiego po raz kolejny widzimy zdjęcie tłumu migrantów wysypujących się ze sklepu gdzieś w Hiszpanii. Obraz sugeruje, że polityk Lewicy dąży do tego, by takie sceny rozgrywały się w Polsce.

Wideo nie jest opisane źródłem, więc nie wiadomo, czy to aktualne nagranie z Ceuty.

Europoseł nie ma wątpliwości: to dopuszczająca legalizację pobytu nielegalnych migrantów w Hiszpanii polityka rządu Pedro Sáncheza oraz unijna polityka migracyjna doprowadziły do „kryzysu” w Ceucie.

Po podobną narrację sięgają politycy innych partii narodowo-konserwatywnej i skrajnej prawicy w Europie i w Stanach. Powodem wydarzeń w Ceucie ich zdaniem jest „naiwna” polityka migracyjna rządu Sáncheza albo – w zależności od kraju pochodzenia partii politycznej – wprowadzenie lub nie paktu migracyjnego.

Schengen tylko dla obywateli UE

O tym, że polityka Pedro Sáncheza „zachęca do wyjazdów i nagradza łamanie prawa” przekonani są także politycy francuskiego Zjednoczenia Narodowego, partii Marine Le Pen, która ma ogromną szansę wygrać przyszłoroczne wybory prezydenckie we Francji.

„Poprzez uregulowanie statusu setek tysięcy nielegalnych migrantów, socjalistyczny rząd Pedro Sáncheza naraził Europę na ogromne niebezpieczeństwo. Rezultaty widać gołym okiem: tysiące migrantów napłynęło do Ceuty. Jutro będą na ulicach naszych miast, wbrew woli mieszkańców Francji” – pisze partia w newsletterze.

Na to samo uwagę zwraca Jordan Bardella, przewodniczący ugrupowania, pisząc o migrujących dzieciach, które zostały w Ceucie bez opieki.

„Małoletni migranci bez opieki, którzy nielegalnie przekroczyli hiszpańską granicę w Ceucie, zostaną rozmieszczeni na terenie całej Hiszpanii, a w konsekwencji już jutro mogą znaleźć się we Francji – bez zgody Francuzów” – przestrzega Bardella, powielając partyjną narrację. Nie wspomina nic o tym, że dzieci podlegają szczególnej ochronie i nie mogą być deportowane bez opieki.

31 lipca polityk publikuje też na X doniesienia hiszpańskiego portalu internetowego El Español, który, powołując się na anonimowe źródła w hiszpańskich służbach, podaje, że te miały, w tłumie migrantów, którzy przedarli się do Ceuty, zidentyfikować co najmniej 10–12 wcześniej wydalonych z Hiszpanii osób powiązanych z dżihadyzmem.

Jego zdaniem to „lewicowa naiwność” naraża na szwank bezpieczeństwo wszystkich Europejczyków. „Jeśli niczego nie zrobimy, sprawcy przyszłych ataków wymierzonych w niewinnych mieszkańców Europy, wedrą się do naszego domu przez Ceutę” – straszy.

Jeszcze niecały miesiąc temu to Bardella był kandydatem Zjednoczenia Narodowego w zbliżających się we Francji wyborach prezydenckich. Ale ze względu na to, że sąd apelacyjny złagodził wyrok dla Marine Le Pen za defraudację środków Parlamentu Europejskiego, w wyborach wystartuje jednak ona.

4 sierpnia doniesienia o zidentyfikowanych w tłumie migrantów dżihadystach dementuje hiszpańskie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych. Tej informacji Bardella w swoich mediach społecznościowych nie publikuje.

Le Pen ze swojej strony oznajmia:

„W obliczu masowego i skoordynowanego napływu migrantów do Hiszpanii, do którego zachęca hiszpański rząd, Francja musi bez zwłoki wzmocnić kontrole na swoich granicach. W 2027 roku położymy kres temu szaleństwu, zastrzegając prawo do swobodnego przemieszczania się w strefie Schengen wyłącznie dla obywateli Unii Europejskiej” – pisze 31 lipca na X.

W praktyce oznaczałoby konieczność kontrolowania każdej osoby, która chciałaby przekroczyć granicę. Jak inaczej wyłapać osoby niebędące obywatelami UE? To de facto propozycja zniesienia Schengen i przywrócenia granic wewnątrz Unii.

Jednak zdaniem polityków skrajnej prawicy „wyjątkowa” sytuacja wymaga „wyjątkowych” środków.

Dla Le Pen incydent w Ceucie to szansa na przekierowanie uwagi wyborców na zagadnienie, które wzmacnia jej poparcie. Ogromne pożary we Francji sprawiły, że Francuzi znowu zaczęli się martwić przede wszystkim zmianą klimatu, a to temat dla niej bardzo niewygodny – wzmacnia poparcie centrowych i lewicowych kandydatów.

Dało się to zauważyć w lipcowym badaniu Ipsos „Co martwi świat”. Najczęściej wskazywanym zmartwieniem Francuzów okazała się właśnie zmiana klimatu – taką odpowiedź wskazało 33 proc. respondentów, o 14 pp więcej niż w czerwcu. Ceuta może ponownie przekierować uwagę na nielegalną migrację czy przestępczość – główne tematy skrajnej prawicy.

Przebić konkurentów politycznych

Bardzo radykalne postulaty w związku z wydarzeniami w Ceucie mają też włoscy politycy. Skrajnie prawicowa premierka Włoch Giorgia Meloni mówi wprost o tym, że hiszpańska polityka legalizacji pobytu osób funkcjonujących dotąd w Hiszpanii nielegalnie, „napędza przemyt ludzi”.

Meloni niemal natychmiast podejmuje też decyzję o zawieszeniu obowiązywania umowy Schengen z Hiszpanią oraz zapowiada, że osoby przyjeżdżające do Włoch z Hiszpanii będą gruntownie prześwietlane.

W nadchodzących wyborach parlamentarnych we Włoszech, które mogą się odbyć nawet w kwietniu 2027 r., jest podgryzana z prawej strony przez nowe ugrupowanie „Futuro Nazionale” byłego generała włoskiej armii Roberto Vannacciego.

Vannacci na incydent w Ceucie odpowiada jeszcze ostrzej niż ona: pisze, że w UE powinien obowiązywać model australijski. Osoby, które wjadą do Unii nielegalnie, powinny nigdy nie móc ubiegać się już o pobyt legalny.

Strategią polityczną Vannacciego jest uderzanie w Meloni i przekonywanie, że porzuciła program „prawdziwej prawicy”, wybierając kompromis z europejskim mainstreamem.

W podobne tony uderza w Hiszpanii skrajnie prawicowy Vox. Lider ugrupowania, Santiago Abascal, który chce zawalczyć o taki wynik wyborczy w przyszłym roku, by być rozgrywającym rządzącej koalicji, w pełni popiera decyzję Włoch o zawieszeniu obowiązywania strefy Schengen z Hiszpanią. Mówi: „Granice w Europie powinny być kontrolowane, wolność przepływu pracowników nie może być wolnością przepływu przestępców”.

Sánchez to w jego mniemaniu:

• jeden z „głównych promotorów nielegalnej migracji”,
• „psychopatyczny premier”, który niszczy Unię Europejską i chce „rozdawać hiszpańskie obywatelstwo”.

Zdaniem Abascala decyzja o przywróceniu kontroli wobec osób przybywających do Włoch z Hiszpanii to „forma ochrony dla Włoch”.

„Chciałbym, aby Hiszpania miała rząd – i dlatego startujemy w wyborach – który będzie bronił interesów Hiszpanii, a nie interesów korumpowanej kasty, zagranicznych elit, czy psychopatycznego premiera” – mówi 3 sierpnia.

Post z tym nagraniem umieszcza w swoich mediach społecznościowych Matteo Salvini, lider włoskiej Legi.

Abascal za wydarzenia w Ceucie domaga się dla Sáncheza trybunału stanu. Za „zdradę narodową” oraz „przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu państwa”.

„Ciemna przyszłość Europy”

W Polsce także wydarzenia w Ceucie szybko wskakują na agendę partii. Przekaz jest podobny do tego, jaki zastosowali politycy prawicy w innych krajach:

• przyczyną wydarzeń w Ceucie jest rzekomo możliwość legalizacji pobytu osób przebywających w Hiszpanii nielegalnie, którą zaproponował rząd Sáncheza,
• konieczne jest wzmocnienie ochrony granic,
• Europejczycy płacą bezpieczeństwem za „lewicowe eksperymenty”,
• nielegalna imigracja to zagrożenie dla całej Europy.

Krzysztof Bosak: "Minęło zaledwie kilka tygodni, od kiedy lewicowy hiszpański rząd zalegalizował pobyt kilkuset tysięcy nielegalnych imigrantów. Skutek jest oczywisty i przewidywalny: z Afryki ruszyła kolejna fala chętnych do skorzystania z tego przywileju [...].

Polityk wezwał też rząd Donalda Tuska do nierespektowania zasad paktu migracyjnego, które m.in. zobowiązują kraje do wsparcia tych, które mierzą się ze „zwiększoną presją migracyjną”. Polska jest na razie zwolniona z obowiązkowej solidarności, bo sama gości dużą liczbę uchodźców z Ukrainy. Ale jeśli sytuacja migracyjna się zmieni, na mocy paktu migracyjnego będziemy zobowiązani do pomocy. Bosak domaga się, by złamać europejskie prawo i się do zasad paktu nie stosować.

Sławomir Mentzen w wideo w mediach społecznościowych przestrzega, że sytuacja z Ceuty to tylko „przedsmak” tego, co będzie się nasilać w najbliższych latach. Europa się starzeje, państwa Afryki przeżywają boom urodzeniowy i – zdaniem Mentzena – „będą szukać lepszego życia w Europie”.

„Będziemy mieć tego [migrantów próbujących przedostać się nielegalnie do Europy-red.] więcej, Europa będzie pod coraz większym naporem ludów z Afryki czy też z Azji” – mówi Mentzen w nagraniu. „Jeżeli państwa europejskie się nie ogarną i nie zaczną pilnować swoich granic, tak jak robi to Polska, tylko wpuszczać tych ludzi, to Europę czeka naprawdę bardzo ciemna przyszłość” – mówi polityk.

W tym drobnym stwierdzeniu „tak jak robi to Polska” można wyłapać oko puszczane do rządzących. Czyżby Mentzen przed kolejnymi wyborami pracował na dobrą relację z Tuskiem?

Przekaz rządu Donalda Tuska jest podobny. Rządzący nie kwestionują tego, jak przedstawiane są wydarzenia w Ceucie. Podkreślają jedynie, że Hiszpania musi bronić swoich granic tak, jak robi to Polska.

Prawo i Sprawiedliwość pod koniec lipca, gdy rozgrywały się wydarzenia w Ceucie, widać, że było bardziej zaangażowane w spory z rozłamowym środowiskiem Mateusza Morawieckiego. Lider PiS Jarosław Kaczyński nie poświęcił Ceucie ani jednego wpisu. Ale poza tym przekaz partii był podobny do tego Konfederacji: nielegalna imigracja to zagrożenie dla całej Europy.

Podobny przekaz na forum UE płynie także od polityków centroprawicy i przedstawicieli instytucji unijnych. Szefowa Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen oceniła, że wydarzenia w Ceucie pokazują konieczność dalszego wzmacniania zewnętrznych granic UE, w tym stosowania – „tam, gdzie jest to potrzebne” – fizycznych barier granicznych.

Słowa wsparcia wobec Hiszpanii padają jedynie ze strony przewodniczącego Rady Europejskiej Antoniego Costy, należącego do grupy Socjalistów i Demokratów (tej samej, do której należy partia Sáncheza). Costa zapewnia o solidarności z Hiszpanią i podkreśla „determinację UE” do ochrony zewnętrznych granic, zwalczania nielegalnej migracji i siatek przemytniczych oraz pochwalił współpracę Madrytu z Marokiem w celu przyspieszonego odsyłania migrantów.

W obliczu wydarzeń w Ceucie nikt nie usiłuje dementować twierdzeń o „inwazji”, której doświadczać ma Europa. Wydaje się, że wśród prawicowych sił politycznych panuje konsensus: Europa musi wzmacniać swoje granice, bo nielegalna migracja to w istocie śmiertelne zagrożenie dla naszej kultury i cywilizacji.

Atak na Twierdzę Europa

Jaki przekaz kreują te wpisy i wypowiedzi?

• że Europa przeżywa szturm, inwazję migrantów, „innych”, którzy zagrażają naszemu bezpieczeństwu,
• że konieczne jest podjęcie radykalnych kroków zmieniających dotychczasowe zasady funkcjonowania UE, m.in. umocnienie jej granic, a więc wzmocnienie „Twierdzy Europa” (o tym mówiła nawet szefowa Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen),
• że migranci w naszych krajach to jedynie zagrożenie przemocą i przestępczością, a nie jakakolwiek wartość dodana,
• że skrajnie prawicowa, nacjonalistyczna wizja homogenicznych narodowościowo społeczeństw to jedyna wizja gwarantująca ludziom bezpieczeństwo i spokój,
• że liberalne i lewicowe elity (władze) swoim „naiwnym” podejściem do rzeczywistości narażają bezpieczeństwo Europejczyków na szwank, a więc nie działają na rzecz interesów ludzi.

Incydent w Ceucie jest więc natychmiast wykorzystywany do bieżącej walki politycznej zgodnie z opisywaną przez politologów strategią borderingu, czyli wykorzystywania motywu granicy jako zasobu w walce politycznej. Wydarzenie służy temu, by:

• zdyskredytować konkurentów politycznych poprzez przypisanie im odpowiedzialności za wydarzenia w Ceucie,
• wzmocnić poczucie zagrożenia, które ma skłaniać do zagłosowania na tych, którzy to zagrożenie dostrzegają i chcą na nie odpowiedzieć,
• potwierdzić zasadność promowanej przez nich wizji świata – o niebezpieczeństwach, które nieść mają ze sobą „inni” oraz o wynikającej z tego jedynie słusznej wizji społeczeństw homogenicznych narodowościowo, które nie „bawią się” w multikulturalizm i nie wpuszczają do siebie „obcych kulturowo”.

Czego skrajna prawica nie powie o Ceucie

Dlatego próżno w tych wpisach szukać rzetelniejszej analizy zjawiska. Nie dowiemy się z nich, że jedną z przyczyn masowych prób przekroczenia granicy w Ceucie mogła być dezinformacja rozchodząca się w mediach społecznościowych – m.in. pogłoski o otwarciu granicy oraz informacje o wyroku hiszpańskiego Sądu Najwyższego ograniczającym możliwość natychmiastowego zawracania migrantów. Hiszpańskie władze twierdzą, że treść orzeczenia była przedstawiana w sieci w sposób sugerujący, że przedostanie się do Ceuty stało się łatwiejsze.

Nie przeczytamy też, że nie ma podstaw, by politykę regularyzacji pobytu części migrantów prowadzoną przez rząd Pedra Sáncheza uznać za jedyną i bezpośrednią przyczynę kryzysu, bo program był:

• skierowany przede wszystkim do osób, które już przebywały i pracowały w Hiszpanii,
• dawał im czasowe prawo pobytu, a nie – jak sugerowali niektórzy politycy – hiszpańskie czy europejskie obywatelstwo.

Nie dowiemy się też o tym, że pośród osób, które złożyły wnioski w programie, dwie trzecie pochodziło z Ameryki Środkowej i Południowej, a Marokańczycy stanowili zaledwie 13 proc.. Poza tym program zakończył przyjmowanie wniosków miesiąc przed wydarzeniami w Ceucie.

Nie jest też tak, że sama regularyzacja pobytu migrantów musi prowadzić do nagłego wzrostu liczby przyjazdów. Podobne programy, jak zauważył „Financial Times”, prowadziły m.in. Włochy, Niemcy, Grecja i Portugalia, a Hiszpania przeprowadziła w ciągu ostatnich 40 lat sześć takich akcji – również za rządów konserwatystów.

Wreszcie takie wyjaśnienie pomija rolę Maroka. Tymczasem pojawiły się relacje, że marokańskie służby przynajmniej przez pewien czas nie powstrzymywały ludzi zmierzających w stronę Ceuty, a nawet doniesienia o żołnierzach zachęcających nieletnich do przekraczania granicy. Rabat temu zaprzecza i wskazuje zamiast tego na skalę zgromadzenia oraz dezinformację w internecie.

Do tego dochodzi kontekst geopolityczny: napięcia między Hiszpanią, Marokiem i Algierią wokół Sahary Zachodniej oraz świeża wizyta Sáncheza w Algierii. Nie ma dowodów, że to właśnie one wywołały kryzys, ale podobnego instrumentu nacisku Maroko użyło już w 2021 roku, gdy w ciągu dwóch dni do Ceuty przedostało się ponad 10 tys. osób.

To wydarzenie to incydent, anomalia, a nie standard. A to wskazuje na niestandardowe przyczyny, których jest więcej niż jedna.

Sprowadzenie 72 tys. prób przekroczenia granicy wyłącznie do polityki migracyjnej Sáncheza nie jest wyjaśnieniem tego, co się wydarzyło, lecz polityczną manipulacją, która pomija znaczną część znanego kontekstu.

Dokładnie to wyjaśniały w „Programie Politycznym” w ostatni czwartek 8 sierpnia Agata Szczęśniak i Dominika Sitnicka.

Nie rozmieniać się na drobne

Tymczasem od „rozmieniania się na drobne” i zastanawiania, co tak naprawdę wydarzyło się w Ceucie, ze względów politycznych lepiej wykreować prosty obraz anonimowych mas szturmujących nasze granice. A o tym, że te obrazy mają ogromną moc rażenia i wpływają na dokonywane przez nas wybory polityczne, mówią badania naukowe.

• To, w jaki sposób na obrazach (zdjęciach) przedstawione są wydarzenia społeczno-polityczne, bezpośrednio wpływa na to, jak je rozumiemy i interpretujemy.
• Oglądanie zdjęć przedstawiających duże, anonimowe grupy ludzi prowadzi do znacznego ograniczenia empatii i silniejszej dehumanizacji niż oglądanie zdjęć niewielkich grup.
• Po obejrzeniu zdjęć dużych grup migrantów uczestnicy badań częściej popierają bardziej restrykcyjną politykę wobec uchodźców, a także preferują przywódców, którzy sprawiają wrażenie bardziej dominujących i autorytarnych.

Do takich wniosków doszedł międzynarodowy zespół badaczy z University of London, University of Kent, Sciences Po, CNRS (Francuskiego Narodowego Centrum Badań Naukowych) oraz Uniwersytetu Luksemburskiego: Ruben T. Azevedo, Sophie De Beukelaer, Isla Jones, Lou Safra i Manos Tsakiris, którzy wyniki swoich badań opisali w artykule „Gdy obiektyw jest zbyt szeroki. Polityczne konsekwencje wizualnej dehumanizacji uchodźców” (tłum. tytułu własne), na co w mediach społecznościowych uwagę zwróciła dziennikarka CNN, Clarissa Ward.

Opowieść prawicy o tym, co wydarzyło się w Ceucie, to zatem opowieść skrajnie upolityczniona i szyta na miarę zapotrzebowania politycznego:

• mobilizacji wyborców,
• budowania wykluczającej tożsamości (my versus inni),
• uzasadniania bardziej restrykcyjnej polityki migracyjnej,
• dowodzenia tezy o tym, jakoby obecna konstrukcja Unii Europejskiej (i towarzyszącej jej strefy Schengen) była niedostosowana do wymogów rzeczywistości i wymagała zmiany.

A to wprost jeden z najważniejszych celów politycznych eurosceptycznej, radykalnej prawicy.

Siła rażenia obrazów z Ceuty jest tak duża także z innych powodów.

• Migracja jest realnym wyzwaniem, a obawy związane z jej niekontrolowanym charakterem czy skalą są zrozumiałe – szczególnie gdy opinię publiczną zalewają obrazy tysięcy osób próbujących jednocześnie przekroczyć granicę.
• Nielegalna migracja rodzi też rzeczywiste problemy: na braku bezpiecznych i legalnych dróg korzystają przemytnicy i inne grupy przestępcze; osoby przebywające nielegalnie najczęściej pozbawione są opieki socjalnej, dostępu do służby zdrowia, edukacji.
• Masowe przekroczenia granicy mogą wywoływać poczucie utraty kontroli przez państwo. Obrazy dużych grup ludzi przekraczających granicę poza wyznaczonymi przejściami łatwo odczytać jako dowód, że państwo nie jest w stanie skutecznie kontrolować własnego terytorium ani decydować o tym, kto i na jakich zasadach może na nie wjechać. To poczucie utraty kontroli jest szczególnie podatne na polityczne wykorzystanie.

To właśnie dlatego migracja jest tak podatnym gruntem dla politycznej mobilizacji. Zamiast jednak tłumaczyć skalę zagrożeń i pokazywać, w jaki sposób państwo może im przeciwdziałać – poprzez kontrolę granic, sprawną politykę azylową czy długofalową politykę integracyjną – politycy skrajnej prawicy wykorzystują istniejące lęki, wzmacniając poczucie zagrożenia i przedstawiając zamknięcie granic jako jedyną możliwą odpowiedź. W przypadku Ceuty dochodzi do tego jeszcze istotny wymiar symboliczny.

„10-metrowy płot oddzielający Ceutę i Melillę od Maroka symbolizuje granicę między bogatą Globalną Północą a biednym Globalnym Południem. Migranci wspinający się na ten mur to wizualna manifestacja ataku na Twierdzę Europa” – tak o Ceucie w 2024 roku pisał hiszpański badacz populizmu José Javier Olivas Osuna, politolog z Uniwersytetu UNED w Madrycie, który analizował dyskurs skrajnej prawicy wokół analogicznych do lipcowego wydarzeń z maja 2021 i czerwca 2022.

Granica jako zasób wyborczy

W swoim artykule pt. „Płot możliwości. Jak radykalnie prawicowe, populistyczne narracje Vox kształtują i napędzają kryzys na granicy między Hiszpanią i Marokiem” (tłum. tytułu własne), Osuna zwraca uwagę na to, jak politycy radykalnej, populistycznej prawicy wykorzystują tego rodzaju wydarzenia do budowania narracji o egzystencjalnym kryzysie i kreowania prawicowo-populistycznej tożsamości politycznej, opartej na moralnym podziale społeczeństwa, jego jednorodnej wizji oraz wykluczaniu „niebezpiecznego Innego”.

Te strategie oparte są przede wszystkim na umacnianiu w świadomości wyborców znaczenia pojęcia „granicy”.

„Demokracje są wspólnotami zdefiniowanymi terytorialnie, a ich legitymacja wynika z tego, że stanowią suwerenne ośrodki zbiorowego działania. Zdefiniowanie grupy własnej – »nas« – wymaga jednoczesnego wyznaczenia »konstytutywnego zewnętrza«, czyli grupy obcej – »ich«, tych, którzy do wspólnoty nie należą. Dyskursy dotyczące granic (bordering discourses) pomagają odróżnić »swoich« od »obcych« oraz uzasadniają moralne podziały między wspólnotami zakorzenionymi w określonym terytorium” – pisze Osuna.

„W ten sposób granice terytorialne służą tworzeniu i przekształcaniu tożsamości zbiorowych: odwracają uwagę od różnic wewnątrz własnej wspólnoty, jednocześnie wyostrzając różnice wobec grup zewnętrznych” – zauważa Osuna.

Te formatywne dla tożsamości politycznej wyborców skrajnej czy narodowo-konserwatywnej prawicy dyskursy dotyczące granic to np. dyskurs o obecnie rządzących elitach politycznych, które – proponując „proimigranckie polityki” – miałyby rzekomo realizować „obcy” interes. To także przypisywanie sprawstwa wobec rozmaitych patologii społecznych – np. przestępstw czy przemocy, osobom z pochodzeniem migranckim poprzez uwypuklanie i przyciąganie uwagi do przestępstw faktycznie przez nich popełnionych.

Najpotężniejszym narzędziem strategii borderingu jest bowiem to rozróżnienie: „swój” – „obcy”: obcy to – w zależności od kraju i kontekstu – imigranci, muzułmanie, osoby LGBT, realizujące interes zagranicy elity.

Osuna podkreśla jeszcze jeden typowy dla strategii borderingu zabieg. Chodzi o tworzenie przekonania, że

Oczywiście w takim społeczeństwie też są problemy, ale to problemy „w rodzinie”, które łatwiej rozwiązać, bo jest między ludźmi „prawdziwa”, „przyrodzona” więź, która ten proces ułatwia. Natomiast społeczeństwo heterogeniczne, złożone z ludzi o różnym pochodzeniu kulturowym, a więc z „nas” i „innych”, według tej wizji, jest społeczeństwem dużo trudniejszym do zarządzania, pełnym konfliktów i utrudniających życie różnic.

Dlatego w narracji politycznej partii stosujących te strategie jako problemy do rozwiązania będą częściej pojawiać się problemy związane z innymi – czy to migrantami, czy zdradzieckimi elitami, a nie te dotyczące grupy podstawowej, np. „prawdziwych polskich patriotów”. Mimo że w obu tych grupach występują podobne patologie.

„Granica wyznacza zatem nie tylko przestrzeń terytorialną, w której koncentruje się władza i walka o nią, lecz także rzekomą przestrzeń niczym niezakłóconej stabilności i bezproblemowej tożsamości” – pisze Osuna.

Partie wykorzystują granicę państwową jako element swojej wizji „geometrii władzy” oraz przedstawiając politykę jako walkę „bezsilnego ludu” z „potężnymi elitami” i „uprzywilejowanymi migrantami”.

Super rok wyborczy

Cynicznie można więc stwierdzić, że incydent w Ceucie niejako „spada z nieba” partiom skrajnie prawicowym, walczącym o przejęcie władzy w Europie, bo stanowi bardzo mocne paliwo wyborcze.

Są badania naukowe z Wielkiej Brytanii, które wskazują, że przed każdymi wyborami wzrasta poczucie, że migracja jest wielkim wyzwaniem, a po wyborach spada. Mówił o tym prof. Paweł Kaczmarczyk, dyrektor Ośrodka Badań nad Migracjami UW w rozmowie z Magdaleną Chrzczonowicz.

„Przed referendum brexitowym w 2016 r. przekonanie, że migracja jest kluczowym tematem, miało blisko 60 proc. badanych [w Wielkiej Brytanii – red.]. Po nim odsetek ten stopniowo spadał do poziomu poniżej 5 proc. I to w sytuacji, gdy skala migracji przecież radykalnie się nie zmniejszyła” – mówił Kaczmarczyk.

Jego zdaniem wskazuje to na to, że

„Jeśli sfera migracji jest instrumentalnie wykorzystywana przez polityków dla doraźnych korzyści politycznych, istnieje ryzyko, że poczucie zagrożenia – czy choćby jak w przypadku powyżej przekonania o znaczeniu imigracji – będzie odzwierciedlać raczej temperaturę debaty politycznej, a nie realne wyzwania” – mówił badacz.

To bardzo istotne, bo znajdujemy się politycznie w bardzo newralgicznym momencie.

Do urn w kluczowych wyborach pójdą Francuzi, Finowie, Estończycy, Grecy, Hiszpanie, Słowacy, Polacy i Włosi. Francuzi wybiorą prezydenta, co w systemie prezydenckim jest rozstrzygające dla kierunku polityki kraju. Pozostali – w systemach parlamentarnych – zagłosują w wyborach parlamentarnych o tak samo dużym znaczeniu.

Co szczególnie istotne z punktu widzenia całej Unii Europejskiej to, że wybory odbędę się w 4 z 5 najludniejszych krajów Unii: we Francji, Włoszech, Hiszpanii i Polsce. Ich wynik przełoży się wydatnie na to, czy skrajna prawica i/lub narodowi konserwatyści będą mogli zacząć zaprowadzać w Europie swoje „suwerenistyczne” porządki.

Można spodziewać się, że jeśli dojdą do władzy, kwestia migracji będzie jednym z najważniejszych „problemów do rozwiązania”. Tylko co w tym zakresie mogą nam zaoferować ugrupowania, które odrzucają ideę integracji i równości, a migrację postrzegają przede wszystkim jako zagrożenie, które należy powstrzymać, zamiast jako zjawisko, którym państwo może i powinno zarządzać? Obyśmy nie musieli się o tym przekonać.