Najprawdziwszy „Kwiatek Polski”, czyli jak się w Polsce załatwia wsparcie dla OzN

To jest taka niby poboczna i szczegółowa historia o budżecie państwa, ale z tych, które decydują o życiu tysięcy osób. Absolutnie wstrząsająca: o tym, jak specjalistyczna wiadomość wypuszczona w wieczornym programie publicystycznym TVP następnego dnia tak zmobilizowała środowisko osób z niepełnosprawnościami, że po kilkunastu godzinach organizowana była demonstracja pod siedzibą premiera, a media społecznościowe zalały posty oburzenia, solidarności i wzburzenia na działania władzy.

W efekcie zobaczyli je także ci, którzy się sprawą nigdy nie interesowali.

W skrócie: jak Czytelniczki OKO.press pamiętają, asystencja osobista jest stosunkowo nową usługą społeczną. Dzięki niej osoby z niepełnosprawnościami nie są uzależnione od pracy opiekuńczej członków swoich rodzin. Asystent finansowany ze środków publicznych pomaga im i wspiera w niezależnym życiu.

Obecna koalicja z ogromnym trudem i bardzo powoli przygotowuje ustawę o asystencji. Być może Sejm przyjmie ją już w tym tygodniu, po dwóch latach ślęczenia nad projektem. Wtedy – jeśli prezydent ustawę podpisze – prawo do asystencji będzie przysługiwało w całym kraju na tych samych zasadach, na podstawie indywidualnej oceny sytuacji danej osoby.

Wymaga to stworzenia niezwykle precyzyjnego prawa oraz całej infrastruktury społecznej i informatycznej, by to wszystko zaczęło działać (choć na pewno na początku i tak będą gigantyczne problemy). Jest jedno ALE.

Taka ustawowa usługa i „wielka reforma” rządu Tuska na pewno nie wejdzie w życie w 2027 r.

Tajemnica roku 2027

W 2027 r. będą obowiązywać zasady dotychczasowe: rząd wydziela pewną pulę pieniędzy, startują po nie w konkursach samorządy i organizacje pozarządowe. Kto wygra, świadczy wsparcie – choć nie przez cały czas, bo musi usługę zaplanować i dostosować do uzyskanych środków, a potem to rozliczyć.

Osoby z niepełnosprawnościami i ich rodziny przez część roku muszą sobie więc radzić same. Zakłada się też, że poszczególne organizacje i samorządy świadczą tę usługę w sposób różny, na różnych zasadach. Z punktu widzenia człowieka więc zakres wsparcia zależy w dużej mierze od tego, w jakim regionie kraju mieszka.

To dziurawy system, ale jedyny, jaki mamy. Choć asystencję osobistą powinniśmy byli sobie uchwalić kilkanaście lat temu: od 2012 r. w Polsce obowiązuje Konwencja ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami gwarantująca prawo do niezależnego życia.

Tymczasem…

Tymczasem, gdy Sejm dalej ślęczał nad projektem ustawy, samorządy i organizacje pozarządowe powinny były przygotowywać się do startu w konkursach o pieniądze na rok przyszły.

Ale nie mogły – bo Ministerstwo Rodziny konkursów nie ogłosiło. Zwykle ogłaszało je w pierwszej połowie sierpnia.

Znikające 500 mln

Pod koniec sierpnia dowiedzieliśmy się jednak, dlaczego tak się stało. Otóż z projektu budżetu zniknęła część pieniędzy na wsparcie dla osób z niepełnosprawnościami i dla ich bliskich. A dokładnie – 486 mln zł. To cięcie o 25 proc.

Bomba wybuchła dopiero 15 września wieczorem, kiedy nowa pełnomocniczka rządu ds. osób z niepełnosprawnościami, Monika Sikora (stanowisko objęła 17 sierpnia, wcześniej była wiceministrą funduszy regionalnych) poszła do programu „Kwiatki Polskie” w TVP Info i przeprowadziła grzeczną rozmowę o tym, jak ważna jest współpraca ze środowiskiem osób z niepełnosprawnościami i jak bardzo będzie się starała dobrze wykonywać swoją pracę.

W to wszystko ministra Sikora wsadziła bombę (w 32. minucie): Konkursy na asystencję zostaną w 2027 r. bardzo okrojone. Nie będzie już konkursów dla organizacji pozarządowych, mogą się one ubiegać o pieniądze z puli dla samorządów.

„Ale to nie chodzi o podawanie posiłków czy otwieranie drzwi do samochodu, to jest kwestia tego, czy się umrze, czy się będzie żyło” – dopytywali prowadzący. Ministra się z nimi zgodziła. A prowadzący zauważył, że dużo więcej wydajemy na dopłaty do cen benzyny.

Ministra pokiwała głowa i dodała, że asystencja nie jest po prostu wydatkiem, bo pozwala ludziom wracać na rynek pracy.

Następnego dnia sieć zalały dosłownie komunikaty, że w ten sposób, po takich cieciach,

A ci, którzy do tej pory pracowali jako asystenci w sieci organizacji pozarządowych – pracę.

500 mln i sieć społeczna

Ludzie, którzy komunikują się przez sieć, tę sieć wykorzystują, Demonstracja pod siedzibą premiera została ogłoszona na 22 września.

Środowisko jest i tak gotowe do działania, bo finalizowana w Sejmie ustawa o asystencji zawiera kilka rozwiązań, których ludzie się boją – więc cały czas zabiegają o zmianę tych przepisów. Przedstawiciele organizacji od początku roku jeździli na posiedzenia sejmowych komisji i podkomisji. Przedstawiali argumenty i wymieniali się informacjami. Poświęcali tej pracy niekończące się godziny.

Kiedy 16 września ludzie, skrzykując się, pokazali, co potrafią, wieczorem Ministerstwo Rodziny opublikowało w swoim Biuletynie Informacji publicznej nowy konkurs – na świadczenie asystencji osobistej dla organizacji pozarządowych. Czyli konkurs, którego miało nie być, a „Kwiatki Polskie” to wszystkim uświadomiły.

Następnie ministra Sikora pochwaliła się sukcesem na X.

Skąd teraz wziąć pieniądze?

Sprawa nie jest oczywiście zakończona. Na ten konkurs ma pójść 320 mln zł – pytanie, skąd. Bo w części budżetu zarządzanym przez resort rodziny nic nie przybyło. Jeśli więc te pieniądze znaleźć sam resort, to tylko z tej samej puli na wsparcie osób z niepełnosprawnościami i opiekę wytchnieniową. Komu więc utnie? Samorządom?

To będziemy oczywiście sprawdzać. Ministerstwo Rodziny zagrało va banque. A przy okazji więcej osób dowiedziało się o asystencji, a warto. Nikt z nas nie wie, komu się ona przyda.

Protest pod KPRM, jak ustaliło OKO.press, nie został odwołany. „Wiele zależy od tego, jak pójdzie głosowanie w Sejmie nad ustawą”.