0:00
0:00

0:00

12 października 2026

Trump wznawia handel z Rosją, Europa nakłada nowe sankcje. „Potrzebna presja na Rosję, nie Ukrainę”

przeczytasz w 8 minut

Europejscy przywódcy stają murem za Ukrainą: „Jeśli na kogoś powinniśmy wywierać presję, to jest to Rosja, a nie Ukraina” – mówią, a UE rozszerza listę sankcji o kolejnych 1600 osób i podmiotów. Ale ich krytyka Trumpa rozbrzmiewa raczej w domowym zaciszu niż na światowym forum.

Google News

Prezydent Donald Trump metodą faktów dokonanych usiłuje zmusić Ukrainę do rezygnacji z jedynych działań, które faktycznie osłabiają rosyjską machinę wojenną – ataków na rosyjską infrastrukturę energetyczną w głębi kraju. To temu ma służyć ogłoszony przez niego w niedzielę 11 października na Truth Social „rozejm energetyczny”, na który rzekomo zgodzić się miały Ukraina i Rosja podczas rozmów na Florydzie w piątek i sobotę 9 i 10 października.

Utrzymanie rosyjskich mocy produkcyjnych, poważnie osłabionych przez Ukrainę, ma bowiem zdaniem Trumpa służyć potrzebie obniżenia globalnych cen paliw. Podobnie jak ogłoszone 9 października porozumienie z Rosją w sprawie dostaw rosyjskiego oleju napędowego na rynek amerykański i światowy. Ale Rosja produkuje ok. 2,2 proc. światowego diesla. Dlatego eksperci wątpią, by zapowiedziane dostawy były wystarczająco duże, aby istotnie wpłynąć na światowy rynek.

Ukraina nic o tym nie wie

To niejedyny problem z ogłoszonym przez Trumpa „rozejmem energetycznym”. Kolejny jest taki, że o ile strona ukraińska ideę rozejmu energetycznego popiera, to o takim porozumieniu nic nie wiedziała. Poza tym rafineria naftowa w Ukrainie jest, ale jedna, i już przez Rosjan zrujnowana.

Kijów potrzebuje rozejmu energetycznego, ale obejmujące zawieszenie ataków na wszelką infrastrukturę energetyczną, a nie tylko rafinerie.

Pomimo wezwań Trumpa do przestrzegania rozejmu przez obie strony, w poniedziałek 12 października prezydent Wołodymyr Zełenski zwrócił uwagę, że rosyjskie ataki na ukraińską infrastrukturę energetyczną minionej doby nie ustały, a więc Moskwa ogłoszonego przez Trumpa rozejmu nie przestrzega.

„Jesteśmy gotowi przestrzegać zawieszenia ataków na infrastrukturę energetyczną, jeśli Rosja będzie gotowa zrobić to samo" – mówił Zełenski podczas Warsaw Security Forum.

Podkreślił, że Ukraina traktuje tą deklarację poważnie: minionej nocy rosyjskie rafinerie nie płonęły.

Jednak jak dodał, o północy z niedzieli na poniedziałek rosyjski dron Shahed z napędem odrzutowym uderzył w ukraiński zakład wydobycia gazu. Rosjanie zaatakowali również zwykłą stację paliw, wykorzystując do tego kilka dronów, a więc naruszyli postanowienie o zawieszeniu ataków na infrastrukturę energetyczną, ogłoszone przez prezydenta Trumpa.

"Ale czekamy. Czekamy na szczegóły rozmowy między Amerykanami a Rosjanami. Czekamy, by zobaczyć, jakie konkretne kroki Amerykanie są gotowi podjąć” – mówił w poniedziałek 12 października podczas Warsaw Security Forum prezydent Wołodymyr Zełenski.

Europa odpowiada sankcjami

Ogłoszenia amerykańskiej administracji zszokowały zarówno Ukrainę, jak i europejskich sojuszników. Zwłaszcza, że próbom narzucenia Ukrainie zobowiązania do wstrzymania ataków na rosyjską infrastrukturę energetyczną towarzyszyć miały – według relacji dziennika „Financial Times” – bezpośrednie naciski na europejskich sojuszników Ukrainy.

Jak wynika z ustaleń „Financial Times”, w sobotę i niedzielę 10 i 11 października przedstawiciele amerykańskiej administracji telefonowali do europejskich stolic i Kijowa, domagając się zaprzestania ukraińskich ataków na rosyjskie rafinerie.

Waszyngton miał grozić wstrzymaniem wymiany informacji wywiadowczych z Ukrainą oraz zablokowaniem mechanizmu PURL, za pośrednictwem którego europejscy sojusznicy kupują amerykańskie uzbrojenie dla ukraińskiej armii.

Program jest koordynowany przez NATO i finansowany przez państwa wspierające Kijów, a nie przez Stany Zjednoczone.

„Dzwonią do Kijowa… Dzwonią do wszystkich [w Europie]” – powiedział dziennikowi jeden z europejskich urzędników, z którym skontaktował się przedstawiciel amerykańskiego resortu obrony. Biały Dom odmówił potwierdzenia tych rozmów i ich skomentowania.

Europejscy przywódcy i członkowie rządów państw członkowskich także nie potwierdzają, by do takich nacisków dochodziło. Jednak już w weekend 10 i 11 października, a także w poniedziałek przed posiedzeniem unijnej Rady ds. Zagranicznych w Luksemburgu, wobec Kijowa popłynęła fala wyrazów wsparcia.

„Popieram Zełenskiego”

Szefowa Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen w niedzielę 11 października po południu po rozmowie telefonicznej z prezydentem Zełenskim zapewniła o „pełnym poparciu dla ukraińskiej propozycji rozejmu energetycznego obejmującego całą infrastrukturę energetyczną oraz łańcuch dostaw żywności”. Tym samym

von der Leyen odcięła się od propozycji Trumpa, która ponad interes Ukrainy przedkłada interes Rosji.

Szefowa KE zapewniła też o pełnym poparciu dla Zełenskiego w odpowiedzi na niedzielne komentarze Trumpa o tym, że „Ukraina powinna już mieć nowego prezydenta”.

Zapewniła, że „Ukraina będzie jednym z głównych tematów szczytu Rady Europejskiej w tym tygodniu. Omówimy jej potrzeby finansowe na nadchodzący rok oraz sposoby pozyskania nowego wsparcia ze strony społeczności międzynarodowej”.

Macron: Francja będzie wspierać Ukrainę

Prezydent Francji Emmanuel Macron również poparł propozycję zawieszenia ataków na infrastrukturę energetyczną, zaznaczając, że Ukraina jest na nią gotowa, ale Rosja nadal ją odrzuca i nasila bombardowania.

„Francja będzie nadal wspierać Ukrainę i prezydenta Zełenskiego” – zapewnił Macron.

O jednoznacznym wsparciu dla Ukrainy zapewniła też Wielka Brytania. Premier Andy Burnham poparł apel Trumpa o natychmiastowy rozejm energetyczny, ale podkreślił, że to Rosja nasiliła w weekend ataki na ukraińską infrastrukturę, skazując cywilów na „zimno i ciemność”.

„Ukraina jest gotowa na takie rozwiązanie, jeśli Rosja zaprzestanie ataków” – zaznaczył po rozmowie z Zełenskim.

Z kolei przewodniczący Rady Europejskiej António Costa zapowiedział dalsze zwiększanie presji na Moskwę. Poinformował też, że w poniedziałek 12 października państwa UE objęły sankcjami kolejnych 1600 osób i podmiotów związanych przede wszystkim z rosyjskim przemysłem zbrojeniowym. Nowe restrykcje obejmują dokładnie 826 rosyjskich przedsiębiorstw i 743 osoby kierujące tymi firmami. Ponad połowa wpisów dotyczy łańcucha produkcji rosyjskich pocisków balistycznych. Sankcjami objęto m.in. dostawców półprzewodników, układów elektronicznych, radarów, systemów nawigacyjnych i łączności oraz komponentów wykorzystywanych w produkcji rakiet, dronów i samolotów wojskowych.

„To największe jednorazowe rozszerzenie list sankcyjnych od początku pełnoskalowej inwazji” – podkreślił Costa.

Dodał, że „nikt nie pragnie pokoju bardziej niż Ukraina”, a Unia Europejska pozostanie zjednoczona i niezachwiana w swoim wsparciu dla Ukrainy.

„Działania Rosji nie osłabią naszej determinacji” – zapowiedział przewodniczący Rady Europejskiej.

Tusk: Rosja nie chce deeskalacji

Do ostatnich wydarzeń pomiędzy USA, Rosją i Ukrainą podczas przemówienia na Warsaw Security Forum odniósł się też premier Donald Tusk. Tusk nazwał ogłoszoną przez amerykańskiego prezydenta propozycję rozejmu energetycznego „dobrą”, lecz podkreślił, że Putin odpowiedział na nią kolejnym atakiem na ukraińską infrastrukturę energetyczną.

„Rosja nie jest zainteresowana deeskalacją, zawieszeniem broni ani pokojem. Rosję interesuje wyłącznie dominacja” – mówił Tusk.

Zapowiedział, że podczas najbliższego szczytu UE będzie przekonywał europejskich przywódców do zaostrzenia sankcji wobec Moskwy. „Nadszedł moment, w którym cały Zachód – Europa i Stany Zjednoczone – musi pokazać Rosji i Putinowi, że jesteśmy gotowi prowadzić politykę odstraszania, sięgając po jeszcze bardziej zdecydowane środki. Mam tu na myśli przede wszystkim sankcje” – mówił polski premier.

„Ten sygnał powinien dotrzeć do wszystkich stolic świata – od Warszawy po Waszyngton” – podkreślił Tusk.

Ostrożnie z Trumpem

W reakcjach europejskich przywódców w oczy rzuca się niezmierna ostrożność wobec bezpośredniego krytykowania Donalda Trumpa i jego decyzji. We wpisach na X próżno szukać ostrej i wyrażonej wprost krytyki decyzji Donalda Trumpa o zakupach rosyjskiego paliwa czy naciskach na Ukrainę. Te pojawiają się raczej w mniej eksponowanych rozmowach na forum krajowym lub UE.

Widać to było także podczas poniedziałkowego posiedzenia unijnej Rady ds. Zagranicznych.

Szwedzka ministra spraw zagranicznych Maria Malmer Stenergard powiedziała tuż przed spotkaniem, że „bardzo żałuje tego porozumienia [Trumpa z Putinem – red.]”. „Mam nadzieję, że nie wejdzie w życie” – podkreśliła. Zaapelowała, by niezależnie od decyzji Waszyngtonu państwa UE zwiększały wsparcie dla Ukrainy, również poprzez wykorzystanie zamrożonych rosyjskich aktywów.

Szef litewskiej dyplomacji Kęstutis Budrys powiedział, że porozumienie Trumpa z Putinem „nie pomaga ani cenom produktów naftowych, ani jedności społeczności transatlantyckiej”. „To nie jest europejskie podejście” – podkreślił, zaznaczając, że Europa powinna zwiększać presję na Rosję, a nie ją łagodzić.

Irlandzka ministra spraw zagranicznych Helen McEntee nazwała porozumienie amerykańsko-rosyjskie „niepokojącym”. Podkreśliła, że UE powinna podwoić wysiłki na rzecz zwiększenia presji na Moskwę, choć jednocześnie zaznaczyła konieczność utrzymania współpracy z Waszyngtonem.

Europejscy przywódcy zdają się próbować ocalać niepewny sojusz z USA, pomimo że działania administracji Donalda Trumpa stoją w sprzeczności z długofalowym bezpieczeństwem i interesem Europy.

Kallas krytykuje

Najostrzej wobec USA wypowiedziała się szefowa unijnej dyplomacji Kaja Kallas, która jednak jest obecnie na forum UE na cenzurowanym. Wyrażane przez nią stanowiska są często ostrzejsze niż te wyrażane przez państwa członkowskie, co budzi wątpliwości, a na forum UE toczy się debata o reformie służby zagranicznej UE.

W sobotę Kallas skrytykowała złagodzenie amerykańskich sankcji na rosyjski olej napędowy, argumentując, że przyniesie ono Moskwie dodatkowe dochody na prowadzenie wojny.

„Zawieszenie sankcji na rosyjski olej napędowy zapewnia Moskwie dodatkowe dochody na prowadzenie wojny. To nie jest czas na łagodzenie presji na Rosję i Europa tego nie zrobi” – napisała na platformie X.

W poniedziałek Kallas ponownie wezwała Waszyngton do zwiększenia presji na Kreml, w tym wdrożenia ustawy sankcyjnej Lindseya Grahama. Podkreśliła, że Rosja rozpoczęła wojnę i to ją należy zmusić do jej zakończenia.

„Stany Zjednoczone są naszym najważniejszym sojusznikiem, ale nasze stanowisko jest jasne: jeśli chcemy zakończyć tę wojnę, jedyną drogą jest zwiększenie presji na Rosję” – powiedziała tuż przed spotkaniem ministrów spraw zagranicznych UE w Luksemburgu.

Co dalej?

Decyzja prezydenta Donalda Trumpa ws. zakupów rosyjskiego oleju napędowego stawia pod znakiem zapytania wejście w życie pakietu sankcji ustanowionych tzw. ustawą Lindseya Grahama. Ustawa, przyjęta przez Kongres 16 września i podpisana przez Trumpa 18 września, ma wejść w życie 18 października.

Ustawa daje amerykańskiemu prezydentowi możliwość nałożenia sankcji na rosyjskie banki, przedstawicieli władz, przemysłu zbrojeniowego oraz tankowce należące do rosyjskiej floty cieni. Ponadto ustanawia ona zakaz nowych amerykańskich inwestycji w Rosji oraz ograniczenia w handlu i finansowaniu rosyjskiego państwa.

Ustawa daje też amerykańskiemu prezydentowi możliwość nałożenia sięgających nawet 500 proc. ceł na towary importowane bezpośrednio z Rosji oraz do 100 proc. na towary z państw należących do największych odbiorców rosyjskiej ropy i gazu lub pomagających Moskwie obchodzić sankcje, ale większość tych przepisów nie wchodzi w życie automatycznie: prezydent zachowuje znaczną swobodę w egzekwowaniu i może stosować wyjątki, powołując się na interes narodowy Stanów Zjednoczonych.

W co gra Biały Dom?

Właśnie dlatego

decyzja o czasowym złagodzeniu restrykcji na rosyjski olej napędowy budzi pytania o gotowość Białego Domu do rzeczywistego zwiększenia presji gospodarczej na Kreml.

Z punktu widzenia Europy i Ukrainy w ostatnich działaniach Trumpa szczególnie niebezpieczne są trzy elementy:

  • Groźba wstrzymania dostaw uzbrojenia w ramach programu PURL, za pośrednictwem którego europejscy sojusznicy kupują dla Kijowa amerykańską broń, oraz ograniczenia wymiany informacji wywiadowczych z Ukrainą. Oznaczałoby to wykorzystanie zależności ukraińskiej armii od USA jako narzędzia politycznego nacisku.
  • Oczekiwanie, że Ukraina zaprzestanie ataków na rosyjskie rafinerie, choć uderzenia te są jednym z ważnych sposobów osłabiania rosyjskiej gospodarki wojennej, a proponowany przez Trumpa rozejm dotyczący rafinerii byłby korzystny tylko dla Moskwy.
  • Złagodzenie sankcji na rosyjskie paliwa, które może zapewnić Moskwie dodatkowe dochody na finansowanie wojny i osłabić skuteczność zachodniej presji gospodarczej. Decyzja Waszyngtonu da również argument europejskim ugrupowaniom politycznym domagającym się wznowienia handlu energetycznego z Rosją, a także rodzi ryzyko zachęcenia innych państw do znoszenia sankcji na Rosję.

To wszystko po raz kolejny rodzi fundamentalne pytania o prawdziwe intencje amerykańskiej administracji oraz lojalność wobec sojuszników w NATO.

Rosnąca niepewność co do trwałości amerykańskiego wsparcia dla Ukrainy w tej jej szczątkowej postaci, jaką jest inicjatywa PURL, zmusza Europę po raz kolejny do znalezienia alternatywnych rozwiązań i zwiększenia własnej odpowiedzialności za dostawy uzbrojenia dla Ukrainy. Szczególnie newralgiczne są dostawy pocisków do obrony przeciwlotniczej, których Ukraina bardzo potrzebuje akurat teraz, w związku z nasileniem rosyjskich ataków lotniczych na infrastrukturę cywilną przed zimą: szpitale, szkoły, elektrownie.

Prezydent Zełenski mówi wprost o zapotrzebowaniu na co najmniej 300 pocisków przechwytujących do systemów Patriot.

A te produkują przede wszystkim Amerykanie.

Coraz gorzej na linii USA-Europa

Obecna sytuacja niesie też ze sobą ryzyko dalszego pogorszenia relacji między USA a Europą. Administracja Trumpa zapewne oczekuje, że europejscy przywódcy przyklasną jego działaniom na rzecz rzekomego obniżenia globalnych cen oleju napędowego, który dławi przecież nie tylko amerykańską gospodarkę. Sprzeciw UE wobec tych działań i kolejne rundy sankcji na Rosję mogą znowu zostać wykorzystane przez Trumpa jako argument o braku dobrej woli i współpracy ze strony sojuszników w NATO. A ten może się przydać przy zbliżającym się w listopadzie ogłoszeniu cięć amerykańskiej obecności wojskowej w Europie.

USA regularnie stawiają przecież Europę i Ukrainę w roli, którą widzi dla nich rosyjska propaganda: ogarniętych szałem wojny nieracjonalnych graczy, którzy utrudniając wysiłki Trumpa na rzecz zakończenia wojny w Ukrainie, działają nie tylko na niekorzyść własną, ale i światowego bezpieczeństwa w ogóle.

Może dobrze, że następny szczyt UE już 15–16 października w Brukseli. Przywódcy zdecydowanie będą mieli o czym rozmawiać. Na stole leży kwestia zwiększenia pomocy wojskowej dla Kijowa i dalszego finansowania Ukrainy, w tym wykorzystania na ten cel zamrożonych w Europie rosyjskich aktywów. Choć najważniejsze pytanie przed szczytem wydaje się być inne: czy Europa jest w stanie pozwolić sobie dostrzec, w jaki obrazek układają się kolejne fragmenty amerykańskiej układanki.

Na zdjęciu Paulina Pacuła
Paulina Pacuła

Dziennikarka działu politycznego OKO.press. Absolwentka studiów podyplomowych z zakresu nauk o polityce Instytutu Studiów Politycznych PAN i Collegium Civitas, oraz dziennikarstwa na Uniwersytecie Wrocławskim. Stypendystka amerykańskiego programu dla dziennikarzy Central Eastern Journalism Fellowship Program oraz laureatka nagrody im. Leopolda Ungera. Pisze o demokracji, sprawach międzynarodowych i Unii Europejskiej. Publikowała m.in. w Tygodniku Powszechnym, portalu EUobserver, Business Insiderze i Gazecie Wyborczej.

Komentarze