„Orgia nadinterpretacji”. Nie dajmy się dezinformacji. Nie musimy wiedzieć wszystkiego od razu

W sobotę po południu wstrząsnęły nami wszystkimi tragiczne wydarzenia w Krakowie. 24-letni zabójca zastrzelił z samochodu sześć osób, ranił kilkanaście. Po kilku godzinach przyszła wiadomość, że przed wyjściem z domu Michał O. zabił swoją rodzinę. Czyli łącznie dziewięć ofiar. I on sam. Dziesięć osób, które straciło życie.

Trudno w to uwierzyć. Jeszcze trudniej to przyjąć, ogarnąć umysłem i emocjami. To pierwsza taka sytuacja w Polsce, do tej pory podobne tragedie nie były naszym udziałem (za to bardzo często zdarzały się w USA, nieco rzadziej w zachodniej Europie). Powiedzmy to wprost – mieliśmy szczęście.

Tym bardziej nie byliśmy na to gotowi i tym bardziej się boimy. Bardzo.

W OKO.press trzymaliśmy się standardu, żeby nie epatować filmami, na których widać jak umierają ludzie, na których widać, jak człowiek strzela do człowieka. To jednak nie ma już znaczenia, bo te filmy są dzisiaj wszędzie, zobaczyć je może każdy, oglądają je dzieci. To rodzaj nawałnicy informacyjnej, która dotyka każdego z nas.

Na filmie widzimy, jak człowiek strzela do człowieka. Ale widzimy także poruszające sceny: jak bohaterscy policjanci unieszkodliwiają napastnika, nie zważając na własne rany. To niemal pewne, że tym samym uratowali wiele osób, które mogły paść ofiarą zamachowca, który kontynuowałby swój krwawy rajd. Teraz policjanci walczą o życie w szpitalu.

Z relacji świadków wiemy z kolei, że i zwykli przechodnie stanęli na wysokości zadania. Znamy z nazwiska lekarzy, którzy rzucili się do pomocy, zapewne ratując życie (a na pewno zdrowie) poszkodowanych. Ale tych zwykłych ludzi, którzy ratowali rannych, było więcej.

Znamy też poruszające relacje osób, które były na miejscu, bały się, przeżywały koszmar. Wyobrażam sobie, co czuły osoby w białym samochodzie, w który uderzył zamachowiec. Musiały wszystko widzieć i tak potwornie się bać. Bardzo im współczuję.

Rodzinom i bliskim ofiar składamy kondolencje i łączymy się z nimi w bólu. Zaciskamy kciuki za rannych walczących o życie w szpitalu. Czekamy, by pogratulować bohaterom, którzy zatrzymali napastnika – niech z tego wyjdą i zobaczą, ile osób im dziękuje i wysyła wyrazy szacunku i podziwu.

Oni wszyscy uratowali nasze poczucie człowieczeństwa. Przy całym bólu i lęku pozwolę sobie na te emocje – na poczucie wdzięczności za bohaterstwo i ulgę, że coś na tym świecie jeszcze działa. Pozwólcie sobie i wy.

Nie dajmy się dezinformacji i ekshibicjonizmowi

Ale jest też druga strona medalu. Taka tragedia to dla niektórych świetna okazja i pożywka dla dezinformacji. Nie warto chyba wymieniać ani nazw, ani nazwisk polityków, komentatorów, którzy na ciałach zmarłych uprawiają politykę lub załatwiają własny interes. Wykorzystują moment strachu, dezorientacji, dużych emocji, by z nami pogrywać. I ugrać swoje. Nie słuchajmy ich, wykluczmy ich poza nawias. Niech nie mają głosu.

W gąszczu sprzecznych informacji, filmów, pogłosek, zdjęć, plotek działa także rosyjska dezinformacja. Jej działanie w przypadku zamachowca z Krakowa opisała Anna Mierzyńska:

Czy aż tak trudno jest odróżnić ją od prawdy? Właściwie nie. Jest na to sposób. Ufajmy tylko sprawdzonym informacjom, pochodzącym ze źródeł, które do tej pory nas nie zawiodły. Wybierzmy media, którym ufamy i tam sprawdzajmy każdą informację. Sprawdzajmy oficjalne komunikaty służb i władz. Nawet jeżeli tych władz nie lubimy. Nie musimy wiedzieć wszystkiego od razu. Oczekujmy, że służby podadzą informację, czy jest bezpiecznie. To jest najważniejsze.

Nie musimy wiedzieć wszystkiego od razu. Nie musimy dzisiaj znać profilu psychologicznego rodziny sprawcy. Nie stawiajmy diagnoz psychiatrycznych, oglądając profil społecznościowy zmarłej tragicznie siostry Michała O. Naprawdę nie musimy. Nie, w jej twarzy nie dostrzeżemy zwiastunów nadciągającej katastrofy. Nadal nic nie wiemy o motywacjach sprawcy, wiemy niewiele o jego rodzinie. To wszystko jest zawsze bardziej skomplikowane niż prosta diagnoza.

Sieć zalewa też fala fejkowych zdjęć (m.in. sprawcy z politykami) i filmów, które aż się proszą, by podać je dalej, bo dzięki nim „wszystko staje się jasne”. Nie, nic nie jest jasne i jeszcze jakiś czas nie będzie.

Coraz więcej wiemy o tej tragedii, ale informacje, by do nas dotrzeć, muszą zostać sprawdzone. Niech zostaną sprawdzone, niech będą pewne, zanim je przeczytamy lub/i podamy dalej. Spróbujmy zrozumieć, co się stało, by następnie zastanowić się, jak zapobiec takim tragediom.

A jeżeli nie wiemy, co robić...

... zadbajmy o nasze bezpieczeństwo, fizyczne i psychiczne. Nie chodzi o to, by nie wychodzić z domu. Chodzi o to, by działać rozsądnie. Jak? Mówi o tym m.in. Małgorzata Rejman-Karolewska w rozmowie z Marcelem Wandasem:

Dajmy służbom pracować, a niedługo być może uzyskamy dobrą odpowiedź na pytanie, jak to się stało. I dlaczego tak się stało. Dr Kamil Rękawek mówi OKO.press: „Jest orgia nadinterpretacji. Ludzie doszukują się znaczeń na zdjęciach skrawków naszywek, przypinek. Ale niestety na razie nic idealnie nie wpada do żadnej szufladki. Mieliśmy też wypowiedź ministra Kierwińskiego o możliwej skrajnie prawicowej pobudce — ale to było na gorąco, w pierwszej chwili. Nie mamy więcej informacji, które by nam pomogły w przyporządkowaniu napastnika do jakiejś ideologii”.

Na koniec: wbrew własnym radom, pozwolę sobie na jedną szybką diagnozę – utrudnienie dostępu do broni z pewnością pomoże zapobiegać takim tragediom.