0:00
0:00

0:00

19 listopada 2026

Jeśli zadzwoni ankieter, nie odkładaj słuchawki. Nie chodzi panel słoneczny

przeczytasz w 8 minut

"Internet nam się zepsuł. Przejęły go wielkie korporacje i miejsce rozmowy zamieniły w miejsce hejtu i dezinformacji. Panel obywatelski – reprezentatywna grupa stu Polek i Polaków – ma ustalić w debacie, jakiego internetu chcemy. Jakich regulacji i jakiego stanowiska Polski w negocjacjach międzynarodowych. A władze obiecują potraktować to poważnie.

Google News

Panel obywatelski ma przedstawić rekomendacje do czerwca. Wypracuje je na weekendowych spotkaniach w kwietniu i maju. Wcześniej dostanie z całej Polski wyniki narad obywatelskich nad internetem. Ich sens pomoże wyciągnąć nowe cyfrowe narzędzie. Ankieterzy z pytaniem, „czy jesteś gotów wziąć udział w panelu obywatelskim?”, zaczną do nas dzwonić od stycznia 2027 r.

Panel ma być o tym, że „ktoś nam zepsuł internet, a przestrzeń do dyskusji przejęły wielkie korporacje”. Jak więc mamy chronić „nasze zdrowie, naszą pracę i nasze prawa” w rzeczywistości cyfrowej? Efektem narady mają być konkretne rekomendacje dla władz polskich i unijnych. Panel, czyli naradę grupy obywateli, współorganizuje Senat z Ministerstwem Cyfryzacji. To zwiększa szanse, że rekomendacje nie zostaną zmarnowane.

Na konferencji prasowej 19 listopada 2026 r. marszałkini Senatu Małgorzata Kidawa-Błońska, wicemarszałkini Magdalena Biejat i wiceminister cyfryzacji Dariusz Standerski obiecali się tymi rekomendacjami na poważnie zająć. Uczestniczka jednego z poprzednich paneli obywatelskich Agnieszka Mike-Jeziorska przekonywała, jak dobrym doświadczeniem jest udział w takim przedsięwzięciu (o tym niżej)

„Tym razem paneliści będą podejmować ostateczne decyzje, głosując na sali Senatu, przy użyciu naszych maszynek do głosowania” – mówi OKO.press wicemarszałkini Senatu Magdalena Biejat, liderka projektu w Senacie

Ma nadzieję, że głosowanie na sali obrad senackich będzie czymś, czego nie da się „od-zobaczyć” i zlekceważyć. Deklaruje, że Senat gotowy jest rozważyć każdą rekomendację w sprawie internetu – a dziś nikt nie ma pojęcia, jakie one będą. Może będzie tam o big techach? A może o edukacji? Kto wie.

5 godzin dziennie w sieci

Panel o internecie nie jest pierwszym panelem obywatelskim w Polsce. Nie jest też pierwszym panelem ogólnopolskim. Ale pierwszy, za którym stroi instytucja publiczna i publicznie zobowiązuje się do potraktowania sprawy poważnie. Sejm za czasów marszałka Hołowni próbował taki panel zorganizować (o tym, jakie mają być media publiczne), ale się na tym kompletnie wyłożył. Mimo że marszałek Sejmu miał za sobą koalicyjną większość, nie udało znaleźć się instytucji publicznej, która by obiecała, że ustalenia panelu potraktuje poważnie. I panel się nie odbył.

Teraz mamy w parlamencie drugie podejście. A Senat dogadał się z Ministerstwem Cyfryzacji. Zauważaja, że:

  • dziś średni wiek pierwszego kontaktu z internetem w Polsce to 2 lata i 2 miesiące. Dzieci spędzają w internecie po 5 godzin dziennie
  • z internetu korzysta 29,4 mln osób w Polsce, połowa z nich wie, że treści dobierają im w sieci algorytmy
  • internet zdominowany jedn przez kilku gigantów, działają tam mechanizmy uzależniające dzieci i dorosłych, polaryzują, zarabiają na dezinformacji
  • duża część cyfrowej gospodarski opiera się na profilowaniu i nadużywaniu prywatności
  • sztuczna inteligencja rozwija się tak szybko, że 80% polskich pracowników boi się swoje miejsca pracy.

- Potrzebujemy poważnej, szerokiej i apolitycznej narady w sprawie internetu – tłumaczy Ryszard Łuczyn z Ministerstwa Cyfryzacji.

Istotą panelu jest bowiem to, że wypowiedzą się w nim ludzie, który nikt nie zapyta, na kogo głosują. Zaś wszystkie ekspertyzy przedstawione w panelu będą miały status informacji publicznej — nie będzie więc niejasnego lobbingu.

Panel – co to właściwie jest?

Panel obywatelski to narada reprezentatywnej grupy obywateli. Od sondażu różni się tym, że nie odpowiada się tu na pytania ankietera, nie mając często żadnej wiedzy w sprawie, o którą nas pytają. Paneliści spotykają się, rozmawiają z ekspertami, debatują ze sobą przez kilka weekendów. I dopiero potem podejmuje decyzję – w głosowaniu.

Idea panelu polega na tym, by dowiedzieć się, co naprawdę myślą ludzie, kiedy już przemyślą sprawę. I to także tacy ludzie, którzy zazwyczaj nie pchają się do przodu ze swymi opiniami. Nie trzeba być ekspertem od sztucznej inteligencji czy platform internetowych, by – po rozmowie z ekspertami – móc mieć pogląd, jak to powinno działać od strony prawnej i technologicznej. Bo chodzi o to, co ma znaczenie dla wszystkich. O bezpieczeństwo, zdrowie, uzależnienia, przestępstwa, prawa, pracę.

Zanim do panelu dojdzie, trzeba wybrać panelistów. Ankieter dzwoni więc pytaniem, czy rozważymy udział w takim przedsięwzięciu. Zacznie się to w styczniu 2027 r. Dla wielu ludzi będzie to pytanie z kosmosu. Bo choć panele jako narzędzia szukania rozwiązań sprawdzają się, zwłaszcza w sprawach lokalnych (pierwszy był w Gdańsku, potem m.in. we Wrocław, Łodzi, Warszawie, Lublinie, Rzeszowie, a także w mniejszych miejscowościach, np. w Rydułtowach), to media o tym nie informują.

Mało kto wie, że coś takiego jest, a nawet – że może mieć sens.

Do ogólnopolskiego panelu (pierwszego w Polsce, w 2022 r.) o kosztach energii ankieterzy wykonali 113 tys. telefonów, by znaleźć 100 osób do debaty.

Panel o kosztach energii wypracował w trzy weekendy 130 sensownych, łączących się w całość pomysłów. Z którymi następnie niewiele się stało, bo władza (ówczesna i obecna) nie uznała za stosowne się nimi zająć. A politycy nadal spierają się o to, czy da się żyć bez węgla i czy zdemontować panele fotowoltaiczne na dachu – choć reprezentatywna grupa Polaków znalazła na to już odpowiedź. I to taką, która mnie przypomina konstrukcją cepa.

Panel i polityka

OKO.press zapytało więc marszałkinię Biejat, jaka jest szansa, że panel nie wyłoży się na tym, co jest istotą polityki partyjnej. Czyli na tym, by szukać głosów, które zapewnią rządową większość. Bo wtedy to, że paneliści ustalili, czego chce większość, nie ma znaczenia.

- Ryzyko jest zawsze – odpowiedziała. – Ale Senat ma większe szanse niż Sejm, bo tutaj temperatura sporu politycznego jest niższa. Stworzyliśmy już komitet monitorujący proces organizowania panelu. Weszli do niego przedstawiciele wszystkich klubów i kół. Bardzo zależy nam, żeby nie włączać panelu w bieżące spory. Wiemy, że w połowie 2027 r. kiedy panel przedstawi rekomendacje, będzie przed wyborami mało czasu, ale jesteśmy gotowi je poważnie potraktować. I mówię to teraz, gdy zupełnie nie wiemy, jakie one będą.

- Senat – dodała Biejat 16 listopada na spotkaniu promującym ideę paneli wśród dziennikarzy – na szczęście działa szybko. Mamy inicjatywę ustawodawczą. Mamy też partnera w postaci Ministerstwa Cyfryzacji, które również zadeklarowało gotowość do przyjęcia i wdrożenia rekomendacji, w miarę swoich możliwości.

Ryszard Łuczyn z Ministerstwa tłumaczył tam, że interes resortu jest tu oczywisty. Werdykt panelu da podstawy do pracy nad kolejnymi regulacjami dotyczącymi świata cyfrowego.

One są w gruncie rzeczy bardzo specjalistyczne i rzadko podlegają ostrej politycznej debacie. Dyskusje toczą się też na poziomie międzypaństwowym. Rekomendacje ogólnokrajowego panelu obywatelskiego to ważny argument w takich debatach.

Marszałkini Biejat pociesza: Słyszymy głównie o tym, czym się różnimy, jeśli chodzi o świat cyfrowy. Ale jest wiele rzeczy, w których się zgadzamy.

Szwajcarski panel obywatelski o sztucznej inteligencji (2025)

W 2025 r. centrum sztucznej inteligencji (AI) na Politechnice Federalnej w Lozannie zorganizowało panel obywatelski poświęcony sztucznej inteligencji. Panel trwał cztery dni, wzięło w nim udział 40 osób. Efektem prac panelu było 20 konkretnych propozycji, pogrupowanych wokół pięciu głównych zagadnień: 1 – roli państwa, 2 – edukacji, 3 – rynku pracy, 4 – identyfikowalności wytworów AI i 5 – odpowiedzialnych praktyk.

Zakaz mediów społecznościowych dla osób poniżej 16. roku życia (Australia)

W grudniu 2025 r. Australia – jako pierwszy kraj na świecie – wprowadziła zakaz korzystania z mediów społecznościowych dla osób poniżej 16. roku życia. Platformy internetowe są odtąd zobowiązane pilnować, by nie było na nich dzieci w tym wieku. Jeśli nie podejmą odpowiednich kroków w tym kierunku, będą karane grzywnami. Zakaz obejmuje następujące platformy: Facebook, Instagram, Kick, Reddit, Snapchat, Threads, TikTok, Twitch, X (dawniej Twitter) i YouTube (stan na listopad 2026 r.).

Na stronie www.esafety.gov.au dostępne są informacje dotyczące ewaluacji wdrożonych przepisów.

Belgijski panel obywatelski o sztucznej inteligencji (2024)

W 2024 r. belgijski rząd w ramach prezydencji w Unii Europejskiej zorganizował panel obywatelski na temat sztucznej inteligencji. W panelu wzięło udział 60 obywateli Belgii, wyłonionych w drodze losowania i reprezentujących wszystkie prowincje oraz różne środowiska. Spotykali się przez trzy weekendy, by rozmawiać o rozwoju sztucznej inteligencji w UE, a także sformułować propozycje kierunków działań, jakie Unia powinna przyjąć w tym obszarze w nadchodzących latach. Prace panelu zaowocowały sformułowaniem 9 kluczowych przesłań od obywateli, które miały stanowić wskazówkę dla polityki Belgii oraz Unii Europejskiej w dziedzinie sztucznej inteligencji. Kładły nacisk na potrzebę odpowiedzialnego, ambitnego i korzystnego podejścia do sztucznej inteligencji – takiego, które służyłoby wszystkim i nikogo nie pozostawiało w tyle.

Więcej: naradaointernecie.pl/baza-wiedzy/dobre-praktyki/

Panel i demokracja

Organizatorem panelu o internecie jest Fundacja Stocznia.

Od lat wdraża innowacje społeczne, wzmacnia dialog, promuje konsultacje, narady i panele obywatelskie. Sama zorganizowała pierwszy w Polsce panel ogólnokrajowy – ten o kosztach energii.

„W procesach demokratycznych musimy szukać innowacji. Obecny model ma tendencje zgoła samobójcze” – mówi prezes Stoczni Jakub Wygnański.

– Panel obywatelski nie unieważnia demokracji przedstawicielskiej, nie unieważnia różnych form demokracji bezpośredniej. Szuka po prostu trochę innej ścieżki”.

„Zakładamy, że da się wylosować grupę osób, które będą stanowić Polskę w pigułce. Grupę, która ze względu różnorodność i to, że poświęci na rozmowę i spotkania się z ekspertami czas, pozna swoje poglądy, będzie w stanie wydać werdyk” – dodaje.

Jak to wygląda? – Na początku byłam przerażona, przecież nie znam się na energii — opowiedziała na konferencji prasowej 19 listopada uczestniczka panelu o kosztach energii Agnieszka Mike-Jeziorska. – Ale okazało się, że naprawdę liczy się suma naszych głosów. Prowadzący panel wiedzą, jak do tego doprowadzić. Tam naprawdę nie jest ważne, kto na kogo głosuje, ale jak rozwiązać konkretny problem. I tu potrafiliśmy się świetnie dogadać. Jeśli więc macie wątpliwości, to chcę je tu rozwiać. Bardzo to polecam.

Gruba kilkudziesięciu osób pozuje do zdjęcia
Polska w pigułce. Paneliści ogólnopolskiego panelu o kosztach energii. Fot. Fundacja Stocznia

W Europie dużo robi się tego rodzaju eksperymentów. Metody, by proces przebiegł sprawnie i poprawnie, są już wymyślone i przetestowane. Ale właśnie wchodzimy do nielicznego grona krajów, w którym ten wysiłek obywateli ma przejść w proces legislacyjny. Bo instytucje publiczne biorą za to odpowiedzialność – zauważa Wygnański.

Narady i sense-making

Panel, podobnie jak poprzedni robiony przez Stocznię (o kosztach energii) poprzedzą narady obywatelskie organizowane w całej Polsce. Zaczną się zaraz listopadzie i organizowane będą do końca stycznia 2027. Podjęli się tego senatorowie, ale mogą je robić wszystkie organizacje i grupy obywatelskie. Nauczyciele, uczniowie, aktywiści, koła gospodyń wiejskich, rodzice, dzieci. Każdy.

Narada nie wymaga reprezentatywności uczestników. Ludzie po prostu ze sobą rozmawiają – tyle że moderator prowadzi ich przez listę wspólnych dla całej Polski pytań, zgodnie z jednym scenariuszem rozmowy.

Swoje pomysły można też będzie zgłosić przez internetowy formularz – do 15 lutego 2027.

Od stycznia 2027 r. zacznie się nabór chętnych do panelu. Z tych, którzy się zgodzą, zostaną wybrani paneliści. Nie mogą wśród nich znaleźć się lobbyści ani nawet aktywiści zajmujący się internetem – oni mogą być w tym procesie ekspertami, dzielić się z panelistami wiedzą.

Oczywiście głosów z tych narad i z formularza będą tysiące. Kiedy w 2019 r. Fundacja Stocznia robiła narady o edukacji, opracowanie zgłoszonych uwag zajęło jej 600 godzin. Uwagi z narad poprzedzających panel obywatelski o kosztach energii przetwarzane byty w 2022 r. sześć miesięcy. Teraz na to czasu nie ma.

Ale do przygotowania panelu obywatelskiego o internecie użyte zostaną narzędzia cyfrowe, które usprawniają przetwarzanie głosów w debatach.

„To nie są badania opinii publicznej. To jest naprawdę słuchanie ludzi i zrobimy do tego taką strukturę, żeby nie dostały się tam roboty, żeby ludzie naprawdę rozmawiali ze sobą. Nasze narzędzie pomoże te głosy agregować i zobaczyć, co właściwie ludzie powiedzieli, w czym są zgodni, w czym się różnią” – mówi Wygnański.

Podkreśla, że cały proces przebiegać będzie zgodnie z prawem Unii Europejskiej, a dane – dopóki nie zostaną usunięte – przechowywane będą na serwerach w Unii. I oczywiście narzędzie będzie używane przez tych, którzy tego zechcą.

OKO.press widziało prototyp tego narzędzia w czasie Forum Praktyków Partycypacji w Toruniu w czerwcu 2026 r. I może zaświadczyć, że sprawnie i wiernie potrafi w kilka minut oddać sens dyskusji, wyciągnąć najważniejsze wnioski i pokazać najważniejsze głosy.

Tak szybko, że uczestnicy debaty mogą to jeszcze sami skontrolować.

Tak mają zostać wyłonione postulaty, nad którymi będzie pracował panel. A potem je przegłosuje.

Ludzie dyskutują, kobieta spisuje postulaty na tablicy
Ogólnopolski panel obywatelski o kosztach energii, 2022 r. Dtskutanci i moderatorka. Fot. Wojtek Radwański /Fundacja Stocznia

Więcej o panelu na naradaointernecie.pl/

Na zdjęciu Agnieszka Jędrzejczyk
Agnieszka Jędrzejczyk

Z wykształcenia historyczka. Od 1989 do 2011 r. reporterka sejmowa, a potem redaktorka w „Gazecie Wyborczej”, do grudnia 2015 r. - w administracji rządowej (w zespołach, które przygotowały nową ustawę o zbiórkach publicznych i zmieniły – na krótko – zasady konsultacji publicznych). Do lipca 2021 r. w Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich. Laureatka Pióra Nadziei 2022, nagrody Amnesty International, i Lodołamacza 2024 (za teksty o prawach osób z niepełnosprawnościami)

Komentarze